Tại các trường học mầm non, phổ thông công lập hiện nay, việc giáo viên tích cực viết sáng kiến kinh nghiệm xuất phát từ nhiều nguyên nhân mang tính cơ chế lẫn nhu cầu nghề nghiệp. Nhưng, có lẽ mấu chốt cơ bản nhất là khi viên chức có sáng kiến đạt giải sẽ đủ điều kiện để xét danh hiệu, hình thức thi đua và đương nhiên sẽ có nhiều quyền lợi đi kèm.
Vì thế, việc cán bộ, giáo viên, nhân viên ở các trường học hiện nay rất tích cực viết sáng kiến kinh nghiệm không chỉ 1 đề tài mà có những viên chức viết đến 2-3 đề tài trong một năm học đã là chuyện bình thường. Càng nhiều sáng kiến kinh nghiệm càng có nhiều cơ hội đạt giải. Khi có giải sẽ có lợi thế trong đánh giá, xếp loại viên chức và xét thi đua cuối năm học.
Viết sáng kiến kinh nghiệm ít áp lực hơn các phong trào, hội thi khác
So với các phong trào, hội thi của ngành giáo dục, có lẽ viết sáng kiến kinh nghiệm là nhẹ nhàng hơn cả và ít phải đầu tư. Cán bộ, giáo viên, nhân viên ở các nhà trường thực hiện độc lập, không cần phải phối hợp với học trò hay cần sự hỗ trợ từ đồng nghiệp như ôn thi học sinh giỏi hay tham gia thi giáo viên dạy giỏi…
Những năm gần đây, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để viết sáng kiến kinh nghiệm đang ngày càng phổ biến ở các nhà trường. Những sáng kiến kinh nghiệm được hoàn thành nhanh chóng và rất… khoa học.
Giờ đây, đa phần giáo viên đã ứng dụng thành thạo ChatGPT; Gemini ; Roboki trong các hoạt động giáo dục nên khi vận dụng vào viết một sáng kiến kinh nghiệm khá đơn giản, không phải đầu tư và mất nhiều thời gian như trước đây.
Vì thế, dù bận rộn, dù áp lực công việc thì nhiều cán bộ, giáo viên, nhân viên ở các nhà trường vẫn đăng ký và viết sáng kiến kinh nghiệm. Có lẽ, chỉ một số giáo viên lớn tuổi không còn thiết tha với phong trào thi đua thì không viết, còn lại đều tích cực tham gia.
Người ít thì viết 1 đề tài, người nào nhiều thì 2, 3 đề tài. Những đề tài sáng kiến kinh nghiệm mà cán bộ, giáo viên các nhà trường đăng ký đều rất “ý nghĩa, thiết thực”…
Chẳng hạn, đối với đội ngũ cán bộ quản lý nhà trường tập trung vào các dạng đề tài: Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý điều hành nhà trường hiệu quả; Xây dựng mô hình trường học số nhằm nâng cao chất lượng quản lý và dạy học; Sử dụng phần mềm quản lý học sinh góp phần nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm và quản lý; Một số biện pháp nâng cao ý thức học tập và rèn luyện của học sinh trong trường học; Quản lý hoạt động trải nghiệm - hướng nghiệp nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh; Giải pháp hạn chế học sinh vi phạm nội quy, xây dựng môi trường học đường tích cực.
Đối với tổ trưởng, tổ phó chuyên môn và giáo viên thì tập trung vào công tác giảng dạy, chủ nhiệm với những tên đọc qua đã thấy cuốn hút, như: Nâng cao hiệu quả sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học; Đổi mới công tác bồi dưỡng chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường; Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua công tác chủ nhiệm; Giáo dục học sinh cá biệt bằng hình thức tư vấn tâm lý học đường; Lồng ghép giáo dục giá trị sống trong sinh hoạt lớp hàng tuần; Một số biện pháp tạo động lực học tập cho học sinh lớp chủ nhiệm…
Khi đăng ký đề tài xong, cán bộ, giáo viên, nhân viên trong các trường học không vội viết mà họ cứ đợi đến cận ngày nộp đề tài mới bắt tay vào việc. Người làm nhanh, có dùng ứng dụng AI hỗ trợ chỉnh sửa cho phù hợp thì khoảng 1 buổi là xong 1 đề tài. Thậm chí, còn nhanh hơn. Vì thế, việc viết 1 sáng kiến kinh nghiệm bây giờ không quá khó với giáo viên nhanh nhạy công nghệ.
Sáng kiến kinh nghiệm có một vị thế đặc biệt trong xét thi đua
Hàng chục năm qua, các hướng dẫn xét viên chức, xét thi đua đối với cán bộ, giáo viên, nhân viên các trường học có nhiều lần thay đổi nhưng có một điều mà mọi người luôn nhìn thấy là những viên chức nào có sáng kiến kinh nghiệm cấp cơ sở trở lên là có lợi thế. Những thành tích thi đua khác đều đứng sau sáng kiến kinh nghiệm.
Có sáng kiến kinh nghiệm mới có cơ hội được xét viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; xét danh hiệu từ Chiến sĩ thi đua cơ sở trở lên; hoặc xét các loại Bằng khen khác nhau.
Khi có danh hiệu, hình thức thi đua thì viên chức không chỉ được khen mà còn được thưởng ở mức cao hơn. Đặc biệt, những viên chức có thành tích nhiều mới có cơ hội để xét nâng lương trước thời hạn. Việc được xét nâng lương trước thời hạn luôn có một ý nghĩa đặc biệt với cán bộ, giáo viên, nhân viên ở các nhà trường.
Chính những “lợi ích” như vậy nên cán bộ, giáo viên, nhân viên các nhà trường đua nhau viết sáng kiến kinh nghiệm cũng là việc rất bình thường.
Trong 2 năm học (2023-2024; 2024-2025) vừa qua, việc xét thi đua thực hiện theo Luật Thi đua, khen thưởng 2022 quy định về Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây:
1. Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến”;
2. Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận.”
Vì thế, nhiều cán bộ, giáo viên, nhân viên các nhà trường nhìn thấy những thuận lợi trong việc xét danh hiệu nên họ tích cực viết sáng kiến kinh nghiệm.
Vừa qua, Bộ Tư pháp đã công bố Tài liệu thẩm định dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Thi đua khen thưởng. Trong đó, tại khoản 9 Điều 1 của dự thảo dự kiến danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở phải có sáng kiến kinh nghiệm như trước đây.
Cụ thể, Điều 23. Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” để tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây:
1. Được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ;
2. Có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận.
Điều này cho thấy, sáng kiến đã, đang và sẽ tiếp tục được đề cao trong xét thi đua và kể cả trong đánh giá, xếp loại viên chức. Vậy nên, chúng ta nhìn thấy trong các phong trào, hội thi của ngành giáo dục, có nhiều phong trào, hội thi ban giám hiệu phải động viên, giao chỉ tiêu nhưng, riêng việc viết sáng kinh nghiệm thì chỉ cần gửi kế hoạch là giáo viên trong các nhà trường hưởng ứng tích cực. Ngay cả các thành viên trong ban giám hiệu ở nhiều trường học, năm nào cũng viết, cũng đạt giải nên có người viết nhiều đề tài trong một năm học để đủ điều kiện xét danh hiệu, hình thức thi đua.
Ai cũng biết, phần nhiều sáng kiến kinh nghiệm đạt giải hiện nay ở một số địa phương, trường học mục đích của người viết cơ bản chỉ dừng lại ở việc có thành tích để xét thi đua. Vì vậy, đa phần các ý tưởng của sáng kiến kinh nghiệm mới dừng lại trên giấy, ít ứng dụng thực tế.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.