Nghị định số 371/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 77/2013/NĐ-CP ngày 17/7/2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá về một số biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá và Nghị định số 117/2020/NĐ-CP ngày 28/9/2020 của Chính phủ quy định: "Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình".
Chia sẻ về quy định này, hiệu trưởng một số cơ sở giáo dục đại học cho rằng, nghị định đã tạo cơ sở pháp lý cụ thể để xử lý những trường hợp vi phạm khi sử dụng, chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Song, đối với môi trường giáo dục, việc định nghĩa hành vi chứa chấp hay buông lỏng quản lý của người đứng đầu cơ sở cần được làm rõ hơn, tránh triển khai cứng nhắc và máy móc gây ảnh hưởng đến các cá nhân và đơn vị trường học.
Nâng cao trách nhiệm quản lý của người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Quyền - Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, Nghị định 371/2025/NĐ-CP là một biện pháp cần thiết, đủ mạnh để răn đe. Việc cấm thuốc lá điện tử không chỉ là nhiệm vụ quan trọng để bảo vệ người học, mà còn góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong môi trường giáo dục.
Theo thầy Quyền, bên cạnh công tác đào tạo, cơ sở giáo dục còn có sứ mệnh giáo dục ý thức, lan tỏa lối sống lành mạnh và rèn luyện đạo đức cho sinh viên. Khi quy định đã trở thành văn bản pháp lý, trách nhiệm của người đứng đầu càng phải được đề cao để làm gương và tạo động lực cho toàn hệ thống.
Ngoài ra, thay vì nhấn mạnh vào việc xử phạt hành chính, giải pháp bền vững nhất vẫn phải xuất phát từ công tác tư tưởng và nâng cao nhận thức cho người học. Trong đó, trường đại học không chỉ dừng lại ở việc treo băng rôn, backdrop hay tuyên truyền, mà phải đưa những quy định này vào quy chế quản lý sinh viên với các hình thức kỷ luật rõ ràng như trừ điểm rèn luyện, cảnh cáo hay hạ hạnh kiểm.
"Cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm là nơi cung cấp cho xã hội những cá nhân không chỉ có năng lực chuyên môn mà còn phải có tâm, có tầm và có đạo đức tốt. Việc người đứng đầu phải gánh vác trách nhiệm, thậm chí đối mặt với rủi ro bị xử phạt để có một môi trường học đường trong sạch, bảo vệ sức khỏe bền vững cho sinh viên là cần thiết. Khi chúng ta thấu hiểu được ý nghĩa nhân văn của Nghị định là mang lại điều tốt đẹp cho xã hội và tương lai của thế hệ trẻ, thì dù khó khăn đến đâu những người làm công tác quản lý giáo dục cũng phải quyết tâm thực hiện", thầy Quyền bày tỏ.
Cùng bàn về vấn đề này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lê Hùng - Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Đại học Đà Nẵng cho rằng, việc có chế tài xử phạt với người đứng đầu cơ sở giáo dục nếu buông lỏng quản lý, để xảy ra tình trạng có người sử dụng thuốc lá điện tử tại đơn vị thể hiện rõ sự quan tâm của nhà nước tới sức khỏe của người học, giúp sinh viên nhận thức được tác hại và phòng tránh thuốc lá điện tử.
Tuy nhiên, đứng dưới góc độ quản lý, thầy Hùng bày tỏ băn khoăn về tính công bằng và thực tế của việc áp dụng mức phạt 5 - 10 triệu đồng với người đứng đầu cơ sở giáo dục.
Theo thầy Hùng, các sản phẩm thuốc lá điện tử thế hệ mới khiến công tác quản lý và giám sát hiện nay đang gặp rất nhiều khó khăn. Bởi mặc dù nhà trường có lắp đặt hệ thống camera dày đặc, nhưng với những thiết bị nhỏ gọn, dễ ngụy trang, việc phát hiện mọi hành vi vi phạm là thách thức không nhỏ.
Đồng thời, đối với trường đại học có quy mô người học lớn, xác suất để người đứng đầu trường bị kỷ luật là điều khó tránh khỏi khi chỉ cần một vài cá nhân thiếu ý thức sử dụng thuốc lá điện tử trong khuôn viên trường, hiệu trưởng sẽ phải đối mặt với quy định xử phạt. Do đó, quy định này cần được cân nhắc kỹ lưỡng, việc quy trách nhiệm trực tiếp cho lãnh đạo trường nên tính toán đến các yếu tố sát với thực tế hơn.
Cũng theo thầy Hùng, thay vì quá chú trọng vào chế tài dành cho người quản lý, nên có những chính sách khuyến cáo và hỗ trợ nhà trường nỗ lực làm công tác tư tưởng thông qua mạng lưới giảng viên, đoàn thanh niên và hội sinh viên. Đây là những kênh tiếp cận trực tiếp và hiệu quả nhất để tác động vào nhận thức của người học về thuốc lá điện tử.
Đặc biệt, về quy định xử lý vi phạm, nhà trường cần thực hiện có lộ trình rõ ràng. Ban đầu, các biện pháp nên dừng lại ở mức độ nhắc nhở và tuyên truyền để các em dần nhận thức được lỗi sai và tác hại của sản phẩm. Sau đó, các mức độ xử phạt có thể tăng dần để đảm bảo tính răn đe.
Thầy Hùng nhấn mạnh, giáo dục đại học là môi trường rèn luyện con người, vì vậy mọi quy định, dù là khắt khe nhất, cũng nên được thực hiện có lộ trình để sinh viên có cơ hội thay đổi và tự giác chấp hành pháp luật một cách bền vững, thay vì quá tập trung với những hình thức xử phạt hành chính trước mắt.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Lê Hùng - Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật, Đại học Đà Nẵng. Ảnh website trường.
Còn theo góc nhìn của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Song – Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Miền Đông, Nghị định 371/2025/NĐ-CP đã tạo hành lang pháp lý quan trọng trong việc quản lý và xử phạt vi phạm sử dụng, chứa chấp sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Song, với thực tiễn quản lý tại các cơ sở giáo dục đại học, quy định xử phạt trực tiếp người đứng đầu từ 5 đến 10 triệu đồng nếu để xảy ra vi phạm đang bộc lộ những rào cản về tính khả thi.
Theo thầy Song, trường đại học thường có diện tích lớn, với nhiều cơ sở và phân hiệu. Do đó, việc kiểm soát một vật dụng cá nhân có kích thước nhỏ gọn, dễ dàng ngụy trang như thuốc lá điện tử là khó khăn lớn đối với công tác quản lý của hiệu trưởng.
Hơn nữa, về trách nhiệm xử phạt, cần có những tiêu chí định lượng rõ ràng để phân định các trường hợp người đứng đầu đã thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý, nhưng người học vẫn cố tình vi phạm. Nếu không có bộ tiêu chí này, hiệu trưởng rất dễ rơi vào tình thế khó khăn dù đã nỗ lực triển khai mọi biện pháp ngăn chặn.
Cũng theo thầy Song, thay vì tạo ra những quy định chồng chéo với hệ thống pháp luật hiện hành, các trường đại học nên tập trung vào việc cụ thể hóa trách nhiệm thông qua các văn bản nội bộ, thông báo quy định rõ ràng cho giảng viên và sinh viên quy định về việc cấm sử dụng thuốc lá điện tử.
Giải pháp căn cơ không nằm ở việc tạo ra các áp lực hành chính cứng nhắc mà nằm ở công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật. Các cơ sở giáo dục cần đẩy mạnh việc nâng cao nhận thức thông qua các cuộc họp, các chiến dịch thông tin để sinh viên hiểu rõ tác hại của sản phẩm cũng như những hệ lụy pháp lý khi vi phạm.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Song - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Miền Đông. Ảnh: website nhà trường.
Băn khoăn về tính khả thi
Theo thầy Phạm Văn Song, sinh viên đại học đều là những người trên 18 tuổi và hoàn toàn đủ tuổi chịu trách nhiệm trước các quy định xử phạt. Song, nhà trường không có quyền phạt hành chính sinh viên nếu vi phạm. Đồng thời, việc áp dụng chế tài xử phạt lên phụ huynh hay gia đình sinh viên trong trường hợp này cũng không khả thi và phù hợp. Thay vào đó, nhà trường sẽ đóng vai trò thiết lập các chế tài nội bộ nghiêm khắc.
Cụ thể, các quy định về việc sử dụng thuốc lá điện tử sẽ được cụ thể hóa trong quy chế sinh viên với các mức độ tăng dần: từ khiển trách, cảnh cáo cho đến biện pháp mạnh để răn đe là buộc thôi học đối với những trường hợp tái phạm nhiều lần.
Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Miền Đông cũng bày tỏ, trách nhiệm của nhà trường nên được xem xét ở góc độ trách nhiệm liên đới. Tương tự như các vi phạm khác như giao thông, mức độ liên đới của người đứng đầu cần được căn cứ cụ thể vào việc nhà trường đã thực hiện đủ quy trình tuyên truyền, ngăn chặn hay chưa, thay vì quy hành vi vi phạm của sinh viên thành lỗi trực tiếp của người đứng đầu cơ sở giáo dục. Việc điều chỉnh quy định theo hướng phân định rõ trách nhiệm liên đới dựa trên từng hành vi cụ thể sẽ giúp chính sách vừa mang tính răn đe, vừa đảm bảo tính công bằng và khả thi trong môi trường giáo dục đại học.
Cùng chung quan điểm, thầy Nguyễn Lê Hùng cho rằng, việc áp dụng các hình phạt tài chính đối với sinh viên là khó khăn, bởi ngay cả việc chi trả học phí đối với nhiều em đã là một gánh nặng lớn. Thay vì dùng tiền bạc làm thước đo chế tài, thầy đề xuất áp dụng các hình thức quản lý mang tính giáo dục đặc thù của môi trường sư phạm, chẳng hạn như đánh giá vào điểm chuyên cần hoặc hạ bậc xếp loại rèn luyện để các em tự điều chỉnh hành vi.
Để ngăn chặn tình trạng hút thuốc lá điện tử, thay vì dựa vào các biện pháp cưỡng chế, nhà trường ưu tiên sử dụng hình thức kỷ luật. Đồng thời, nhà trường thường xuyên tổ chức các hoạt động tuyên truyền, cung cấp thông tin khoa học về những tác hại của thuốc lá điện tử đối với sức khỏe. Khi người học được tiếp cận thông tin đầy đủ và thuyết phục, sự tự giác trong nhận thức sẽ giúp sinh viên tự bảo vệ mình và giữ gìn môi trường học đường trong sạch.
Trong khi đó, thầy Huỳnh Quyền cho biết, đối với các trường hợp vi phạm, chế tài xử lý của nhà trường chủ yếu tập trung vào các biện pháp kỷ luật nội bộ.
Cụ thể, sinh viên vi phạm sẽ bị đánh giá lại điểm rèn luyện, hạ bậc hạnh kiểm hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả xét tốt nghiệp.
Đồng thời, nhà trường phải xây dựng một cơ chế kiểm soát chặt chẽ, vì nếu để các đơn vị chức năng bên ngoài phát hiện vi phạm ngay trong khuôn viên, người đứng đầu chắc chắn phải chịu trách nhiệm liên đới.
Thầy Quyền cũng nhấn mạnh, cơ quan quản lý cần ban hành các hướng dẫn cụ thể, rõ ràng hơn khi triển khai Nghị định 371, đặc biệt là giữa trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục và những vi phạm mang tính cá nhân. Mặt khác, nên có lộ trình dài hạn để áp dụng chế tài phù hợp với thực tiễn của các cơ sở giáo dục.