Nghị định số 371/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 77/2013/NĐ-CP ngày 17/7/2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá về một số biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá và Nghị định số 117/2020/NĐ-CP ngày 28/9/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế quy định: "Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình".
Trong môi trường giáo dục, trách nhiệm quản lý thuộc về ban giám hiệu nhà trường. Do đó, hiệu trưởng với tư cách người đứng đầu sẽ bị xử phạt nếu cơ quan chức năng xác định có hành vi buông lỏng quản lý, thiếu biện pháp giám sát, ngăn ngừa học sinh sử dụng.
Liên quan đến nội dung này, một số lãnh đạo cơ sở giáo dục phổ thông cho rằng, việc đánh giá mọi trường hợp phát sinh vi phạm là hệ quả của “buông lỏng quản lý” có thể dẫn tới cách hiểu và cách áp dụng mang tính cứng nhắc, chưa phản ánh đúng bản chất và mức độ trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục.
Cần xem xét quy định với điều kiện thực tế của môi trường giáo dục
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Nguyễn Đình Bang - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Tô Hiệu - Thường Tín (thành phố Hà Nội) bày tỏ: “Quy định xử phạt từ 5 đến 10 triệu đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền quản lý được nêu trong Nghị định 371/2025/NĐ-CP về mặt chủ trương là cần thiết và có ý nghĩa răn đe nhất định.
Trong lĩnh vực giáo dục, các biện pháp xử phạt hành chính nếu được áp dụng đúng cách có thể tạo ra tác động cảnh báo, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cả người quản lý lẫn người vi phạm. Hiệu trưởng với vai trò là người đứng đầu cơ sở giáo dục, đương nhiên phải chịu trách nhiệm liên quan đến các hoạt động diễn ra trong phạm vi nhà trường”.
Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý, thầy Nguyễn Đình Bang cho rằng, quy định trên vẫn còn thiếu những hướng dẫn cụ thể, rõ ràng để có thể áp dụng một cách công bằng và khả thi.
“Chẳng hạn, với một trường học có quy mô hơn 1.000 học sinh, cần làm rõ tiêu chí đánh giá mức độ vi phạm như tỷ lệ học sinh vi phạm ở mức nào thì được xem là dấu hiệu của việc “buông lỏng quản lý”, đâu là trường hợp cá biệt phát sinh ngoài ý muốn dù nhà trường đã triển khai đầy đủ các biện pháp phòng ngừa.
Nếu không có những ngưỡng đánh giá, tiêu chí định lượng và lộ trình thực hiện rõ ràng, việc xử phạt rất dễ mang tính cảm tính, gây tâm lý lo ngại cho người đứng đầu cơ sở giáo dục”, thầy Bang lý giải.
Cũng theo Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Tô Hiệu - Thường Tín, trong môi trường học đường, việc áp dụng phạt tiền đối với người quản lý có phần mang tính “hành chính hóa” công tác giáo dục. Giáo dục vốn là quá trình tác động lâu dài đến nhận thức, hành vi, đòi hỏi sự kiên trì, phối hợp từ nhiều phía, chứ không thể giải quyết triệt để chỉ bằng chế tài tài chính.
Do đó, việc triển khai nghị định cần được đặt trong tổng thể các giải pháp giáo dục, phòng ngừa, hỗ trợ tâm lý cho học sinh, thay vì nhấn mạnh quá nặng vào yếu tố xử phạt.
Cùng bàn về vấn đề này, cô Nguyễn Thị Hòa - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Nguyễn Văn Huyên (phường An Tường, tỉnh Tuyên Quang) chia sẻ: “Quy định phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình là phù hợp để tạo dựng môi trường không khói thuốc.
Tuy nhiên, với cơ sở giáo dục, quy định này cần được cân nhắc kỹ lưỡng hơn. Việc ban hành các quy chế, quy định nhằm tăng cường kiểm soát, răn đe là cần thiết và nhà trường hoàn toàn ủng hộ. Nhưng nếu chỉ cần phát hiện một trường hợp học sinh vi phạm mà mặc nhiên quy trách nhiệm xử phạt hiệu trưởng sẽ là cách tiếp cận mang tính cứng nhắc, chưa phản ánh đúng bản chất của công tác giáo dục và quản lý học sinh”.
Cô Hòa phân tích thêm, theo Thông tư số 19/2025/TT-BGDĐT quy định về khen thưởng và kỷ luật học sinh, có hiệu lực từ ngày 31/10/2025, mức kỷ luật cao nhất đối với học sinh vi phạm là viết bản tự kiểm điểm, tức là yêu cầu học sinh tự nhận thức, tự nhìn lại hành vi sai phạm của mình.
“Nhà trường không có thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử phạt hành chính hay chế tài mạnh hơn, mà chủ yếu vẫn là tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức và phối hợp với gia đình. Trong bối cảnh đó, việc đặt ra mức phạt tiền lớn đối với người đứng đầu cơ sở giáo dục trở nên thiếu cân xứng và khó thuyết phục”, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Nguyễn Văn Huyên nhấn mạnh.
Ngoài ra, theo cô Hòa, trong quá trình phối hợp quản lý học sinh, không phải lúc nào nhà trường cũng nhận được sự hỗ trợ đầy đủ từ phía gia đình học sinh. Có những phụ huynh rất hợp tác, thường xuyên trao đổi, đồng hành cùng nhà trường trong việc giáo dục con em. Nhưng cũng không ít trường hợp học sinh có bố mẹ đi làm ăn xa, việc giám sát, quản lý từ phía gia đình bị hạn chế, khiến quá trình theo dõi, uốn nắn của nhà trường gặp nhiều khó khăn. Đây là những yếu tố khách quan mà người đứng đầu cơ sở giáo dục khó có thể kiểm soát hoàn toàn.
Từ những phân tích trên, cô Nguyễn Thị Hòa cho rằng, chủ trương siết chặt quản lý, phòng chống thuốc lá điện tử trong học đường là đúng đắn và cần thiết. Tuy nhiên, việc gắn trách nhiệm xử phạt hành chính ở mức cao cho hiệu trưởng trong mọi trường hợp học sinh vi phạm là chưa thực tế, dễ tạo áp lực không cần thiết cho đội ngũ quản lý và chưa phản ánh đúng tinh thần của giáo dục là phòng ngừa, thuyết phục và đồng hành.
Để chính sách phát huy hiệu quả, cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn, đánh giá trách nhiệm người đứng đầu trên cơ sở quá trình, biện pháp đã triển khai và điều kiện thực tế của từng nhà trường, thay vì áp dụng chế tài theo hướng cào bằng, máy móc.
Trong khi đó, theo thầy Nguyễn Thanh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Cao Bá Quát (phường Nam Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa) chia sẻ, ở độ tuổi học sinh phổ thông, từ phía gia đình đến nhà trường đều không ai cho phép học sinh sử dụng thuốc lá nung nóng hay thuốc lá điện tử.
Nhiều em do tâm lý tò mò, bắt chước người lớn hoặc bị bạn bè rủ rê nên lén lút sử dụng. Do đó, hành vi diễn ra một cách kín đáo, khó phát hiện hơn dù nhà trường đã nỗ lực triển khai nhiều biện pháp kiểm soát. Mặt khác, với hàng trăm học sinh, mỗi em có hoàn cảnh gia đình, mức độ tiếp nhận giáo dục và ý thức khác nhau, không thể đòi hỏi kết quả quản lý mang tính tuyệt đối.
Từ thực tế đó, thầy Tuấn bày tỏ băn khoăn trước quy định mới, nếu áp dụng trong nhà trường: “Bên cạnh giảng dạy văn hóa, vai trò của nhà trường là giáo dục nhận thức, hình thành ý thức và kỹ năng sống cho học sinh, chứ không phải là cơ quan thực thi pháp luật theo nghĩa kiểm soát tuyệt đối mọi hành vi cá nhân.
Do đó, nếu áp dụng chế tài xử phạt người đứng đầu một cách máy móc, không phân biệt giữa trường hợp “buông lỏng quản lý” với trường hợp “đã triển khai đầy đủ biện pháp nhưng vẫn phát sinh vi phạm cá biệt” sẽ vừa tạo áp lực lớn cho đội ngũ quản lý, vừa khó khả thi trong thực tế”, thầy Tuấn bày tỏ.
Áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp kiểm tra, giám sát tình trạng sử dụng thuốc lá điện tử
Chia sẻ về công tác tuyên truyền, phòng, chống thuốc lá điện tử tại Trường Trung học cơ sở Cao Bá Quát, thầy Nguyễn Thanh Tuấn cho biết, thời gian qua nhà trường đã và đang triển khai một cách nghiêm túc, bài bản, với tinh thần đặt giáo dục, phòng ngừa lên hàng đầu.
Nhà trường thường xuyên phối hợp với Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy – Công an tỉnh Khánh Hòa tổ chức các buổi tuyên truyền, phổ biến kiến thức về tác hại của thuốc lá điện tử và các tệ nạn xã hội liên quan cho học sinh, đồng thời nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên trong toàn trường.
Song song với công tác tuyên truyền, nhà trường cũng triển khai nhiều biện pháp kiểm tra, giám sát khác nhau để kịp thời phát hiện và ngăn chặn hành vi học sinh sử dụng thuốc lá điện tử trong khuôn viên trường. Việc kiểm soát được thực hiện đồng bộ từ giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, giám thị, phản ánh của học sinh cho đến sự phối hợp thông tin với phụ huynh.
Thầy Tuấn chia sẻ thêm: “Trong quá trình quản lý, nhà trường vẫn phát hiện một số trường hợp học sinh vi phạm, tuy nhiên tỷ lệ này tương đối thấp và chủ yếu rơi vào thời điểm đầu năm học, khi các em mới kết thúc thời gian nghỉ hè, chưa bắt nhịp lại với nề nếp trường học.
Đối với những trường hợp vi phạm, nhà trường kiên trì quan điểm lấy giáo dục làm trung tâm. Khi phát hiện học sinh sử dụng thuốc lá điện tử, nhà trường tiến hành tịch thu tang vật, đồng thời tổ chức trao đổi, phân tích để học sinh nhận thức rõ tác hại của hành vi này đối với sức khỏe và tương lai của bản thân.
Giáo viên chủ nhiệm được giao nhiệm vụ tiếp tục theo dõi, quan sát, nhắc nhở thường xuyên. Với những học sinh tái phạm hoặc có phản ánh từ bạn bè về việc thường xuyên sử dụng thuốc lá điện tử ngoài phạm vi nhà trường, biện pháp được áp dụng là mời phụ huynh đến làm việc trực tiếp, tăng cường phối hợp giữa gia đình và nhà trường để cùng nắm bắt tình hình, uốn nắn hành vi cho học sinh”.
Về phía Trường Trung học phổ thông Nguyễn Văn Huyên, cô Nguyễn Thị Hòa chia sẻ, công tác phòng, chống thuốc lá điện tử cho học sinh của trường không chỉ dừng ở khẩu hiệu hay hình thức, mà đã được triển khai một cách thường xuyên, có hệ thống cùng sự vào cuộc của nhiều lực lượng.
“Mỗi năm học, nhà trường đều chủ động mời lực lượng công an trực tiếp đến tuyên truyền ít nhất hai lần, cung cấp cho học sinh những thông tin cụ thể, trực diện về tác hại của thuốc lá điện tử, các nguy cơ liên quan đến ma túy và hệ lụy pháp lý đi kèm. Sau các buổi tuyên truyền, học sinh được yêu cầu ký cam kết không sử dụng, không tàng trữ thuốc lá điện tử trong và ngoài khuôn viên trường, coi đây là một phần trách nhiệm cá nhân gắn với nội quy nhà trường.
Bên cạnh đó, nhà trường cũng áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp kiểm tra, giám sát nhằm hạn chế tối đa tình trạng học sinh vi phạm. Với quy mô hơn 1.000 học sinh, hệ thống camera được sử dụng để theo dõi các khu vực trọng điểm; đồng thời, giáo viên nam được phân công nhiệm vụ kiểm tra, giám sát thường xuyên, hằng ngày, nhất là trong giờ ra chơi và tại những khu vực không có camera. Có thể nói, trong điều kiện cho phép, nhà trường đã “làm hết sức mình”, huy động tối đa nguồn lực hiện có để kiểm soát hành vi học sinh”, cô Hòa thông tin.
Cùng chia sẻ về nội dung này, thầy Nguyễn Đình Bang cho biết, Trường Trung học phổ thông Tô Hiệu - Thường Tín cùng các tổ chức trong trường như Đoàn Thanh niên, giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn đã và đang tích cực tham gia công tác giáo dục, tuyên truyền, nhắc nhở học sinh về tác hại của thuốc lá điện tử.
Khi nhận được phản ánh hoặc phát hiện học sinh vi phạm, nhà trường sẽ gặp gỡ, trao đổi trực tiếp với các em để tìm hiểu nguyên nhân, hoàn cảnh nhằm tư vấn tâm lý giúp học sinh nhận ra vấn đề và tự điều chỉnh hành vi. Tiếp đó, phụ huynh được mời đến nhà trường để cùng trao đổi, thống nhất biện pháp quản lý, giáo dục học sinh tại nhà. Với những trường hợp cá biệt, nhà trường mới xem xét các biện pháp phối hợp sâu hơn, phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể.
Từ những kinh nghiệm quản lý đó, thầy Bang kiến nghị: “Cơ quan quản lý cần ban hành các hướng dẫn chi tiết hơn khi triển khai Nghị định 371 trong môi trường học đường. Cần xác định rõ ranh giới giữa trách nhiệm quản lý và những vi phạm mang tính cá nhân, khách quan.
Đồng thời xây dựng lộ trình áp dụng chế tài phù hợp, có tính hỗ trợ, đồng hành với nhà trường. Chỉ khi các quy định vừa nghiêm minh, vừa sát thực tế và đặt giáo dục làm trung tâm, việc phòng, chống thuốc lá điện tử trong môi trường học đường mới có thể đạt hiệu quả bền vững”.
