Năm 2025 ghi dấu nhiều thay đổi quan trọng trong tiến trình sắp xếp đơn vị hành chính và đổi mới mô hình quản lý Nhà nước, tạo ra những tác động sâu rộng đến các lĩnh vực kinh tế - xã hội, trong đó có giáo dục. Tại tỉnh Gia Lai, sau khi sáp nhập và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi ngành giáo dục vừa ổn định trường lớp, vừa nâng cao chất lượng dạy học trong bối cảnh quy mô lớn, địa bàn rộng, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa.
Trước bối cảnh đó, ngành giáo dục tỉnh Gia Lai đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm duy trì nề nếp dạy và học, từng bước tháo gỡ khó khăn, đồng thời chuẩn bị các điều kiện cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
Nhân dịp Xuân Bính Ngọ 2026 sắp đến, phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Văn Nam - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai về những kết quả nổi bật trong năm 2025 và các nhiệm vụ, định hướng trọng tâm của ngành giáo dục địa phương trong năm 2026.
Những thành tựu đạt được sau năm đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Phạm Văn Nam cho biết, năm 2025 đánh dấu năm đầu tiên ngành giáo dục tỉnh Gia Lai vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau sáp nhập, với quy mô lớn cả về mạng lưới trường lớp và đội ngũ nhân lực. Toàn tỉnh hiện có 1.394 cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông, phục vụ 774.502 học sinh.
Trong đó, bậc mầm non có 147.521 học sinh; tiểu học có 291.665 học sinh; trung học cơ sở có 223.111 học sinh; trung học phổ thông có 106.083 học sinh; hệ giáo dục thường xuyên có 6.122 học viên. Tổng số cán bộ, giáo viên từ mầm non đến phổ thông là 39.680 người.
Ngay sau sáp nhập, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai đã tập trung kiện toàn tổ chức bộ máy, rà soát và sắp xếp lại mạng lưới trường lớp theo địa giới hành chính mới, bảo đảm không để học sinh thiếu trường, thiếu lớp. Đến nay, 100% học sinh trên địa bàn có chỗ học ổn định, không ghi nhận trường hợp phải nghỉ học do thiếu cơ sở vật chất.
Chất lượng giáo dục tiếp tục giữ vững và được chú trọng nâng cao. Kết thúc học kỳ I năm học 2025-2026, tỷ lệ học sinh trung học cơ sở được xếp loại rèn luyện Khá, Tốt đạt 96,8%; tỷ lệ học sinh có kết quả học tập đạt từ mức Đạt trở lên là 92,88%. Ở bậc trung học phổ thông, tỷ lệ học sinh xếp loại rèn luyện Khá, Tốt đạt 95,2%, tỷ lệ học sinh có kết quả học tập từ mức Đạt trở lên là 93,7%.
Giáo dục mũi nhọn đạt nhiều kết quả nổi bật với 120 giải Kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia, gồm 1 giải Nhất, 13 giải Nhì, 43 giải Ba và 63 giải Khuyến khích. Hoạt động khoa học, kỹ thuật và đổi mới sáng tạo phát triển mạnh, với 70 dự án đạt giải cấp tỉnh và 6 dự án được lựa chọn tham dự cấp quốc gia.
Bên cạnh đó, công tác xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia tiếp tục được đẩy mạnh. Toàn tỉnh hiện có 993/1.371 cơ sở giáo dục đạt chuẩn quốc gia, chiếm 72,43%. Trong đó, tỷ lệ trường đạt chuẩn ở từng cấp học lần lượt là: mầm non 59,70%; tiểu học 82,80%; trung học cơ sở 78,48% và trung học phổ thông 66,06%.
Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai, từ ngày 1/7/2025, chính quyền cấp xã, phường được trao quyền quản lý Nhà nước về giáo dục đối với cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học, trung học cơ sở.
Thuận lợi lớn nhất của việc giao thêm quyền quản lý giáo dục cho cấp xã, phường là chính quyền cơ sở nắm sát tình hình thực tế địa bàn, từ đặc điểm dân cư, số lượng và hoàn cảnh học sinh đến điều kiện cơ sở vật chất của từng trường học.
Nhờ đó, nhiều vấn đề phát sinh trong quản lý giáo dục như huy động học sinh ra lớp, duy trì sĩ số, bảo đảm an toàn trường học, cũng như phối hợp giữa nhà trường với gia đình và cộng đồng được xử lý kịp thời, linh hoạt, phù hợp với đặc thù từng địa phương. Việc phân cấp cũng góp phần nâng cao vai trò, trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong chăm lo, phát triển sự nghiệp giáo dục trên địa bàn.
Mặt khác, khó khăn lớn nhất hiện nay là đội ngũ công chức phụ trách lĩnh vực giáo dục ở cấp xã còn mỏng, chủ yếu kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực; trình độ, kinh nghiệm quản lý giáo dục và năng lực ứng dụng công nghệ thông tin giữa các địa phương chưa đồng đều.
Trong khi đó, sau khi bỏ cấp huyện, nhiều nhiệm vụ chuyên môn sâu trước đây do Phòng Giáo dục và Đào tạo (cũ) đảm nhiệm được chuyển về cấp xã, như công tác nhân sự, tài chính, quản lý cơ sở vật chất và theo dõi chất lượng giáo dục. Điều này khiến việc tổ chức triển khai ở một số địa phương còn lúng túng, nhất là trong bối cảnh toàn tỉnh có gần 1.400 cơ sở giáo dục, quy mô lớn, địa bàn rộng, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Nỗ lực khắc phục tình trạng thiếu giáo viên và 6 nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục Gia Lai năm 2026
Bên cạnh những kết quả đạt được sau năm đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, ngành giáo dục tỉnh Gia Lai cũng đối mặt với không ít khó khăn, thách thức, trong đó có tình trạng thiếu giáo viên, yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong thi cử, tuyển sinh. Trước tình hình đó, Sở đã xác định các giải pháp căn cơ cùng những nhiệm vụ trọng tâm cho năm 2026 nhằm bảo đảm chất lượng giáo dục và quyền lợi học tập của học sinh trên toàn tỉnh.
Theo Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai, từ năm 2022 đến 2025, mặc dù Trung ương đã giao bổ sung cho tỉnh 4.339 chỉ tiêu giáo viên (trong đó tỉnh Gia Lai (cũ) là 3.788 chỉ tiêu, tỉnh Bình Định (cũ) là 551 chỉ tiêu), song toàn ngành vẫn thiếu 1.479 giáo viên và 1.612 nhân viên.
Tổng hợp số liệu từ các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông công lập của địa phương, năm học 2025-2026, toàn ngành còn 4.384 chỉ tiêu biên chế đã được giao nhưng chưa sử dụng do chưa tuyển dụng được.
Tình trạng thiếu giáo viên diễn ra ở nhiều cấp học, ảnh hưởng trực tiếp đến việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và tổ chức dạy học 2 buổi/ngày.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, toàn tỉnh hiện có 135 xã, phường; mỗi xã, phường quản lý số lượng cơ sở giáo dục không nhiều, dẫn đến khó khăn trong việc điều động, biệt phái, bố trí giáo viên và nhân viên giữa các trường khi xảy ra tình trạng thừa - thiếu cục bộ.
Để giải quyết căn cơ vấn đề này trong năm 2026, Sở xác định một số giải pháp, gồm: tổ chức tuyển dụng hết 4.384 chỉ tiêu biên chế đã được giao nhưng chưa sử dụng. Tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh giao Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì công tác tuyển dụng, thăng hạng chức danh nghề nghiệp giáo viên, nhân viên trong toàn ngành.
Cùng với đó, thực hiện điều tiết, luân chuyển giáo viên giữa các địa phương khi cần thiết. Đồng thời kiến nghị Trung ương tiếp tục bổ sung biên chế giáo viên, nhân viên theo định mức và không cắt giảm chỉ tiêu đã giao cho ngành giáo dục.
Đặc biệt, năm 2025, ngành giáo dục đẩy mạnh chuyển đổi số, trong đó, việc đẩy mạnh số hóa trong thi cử, tuyển sinh mang lại nhiều lợi ích như nâng cao tính công khai, minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm thủ tục hành chính cho học sinh và phụ huynh.
Tuy nhiên, tại những khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh Gia Lai, quá trình này vẫn đặt ra không ít thách thức. Hạ tầng internet ở một số địa bàn còn yếu, thiếu ổn định; tỷ lệ hộ gia đình có thiết bị công nghệ như máy tính, điện thoại thông minh còn thấp; trong khi kỹ năng số của một bộ phận phụ huynh và học sinh, nhất là ở bậc tiểu học và trung học cơ sở còn hạn chế.
Những yếu tố này khiến việc tiếp cận các hình thức đăng ký, dự thi trực tuyến của học sinh gặp khó khăn, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến quyền lợi học tập của các em nếu không có giải pháp hỗ trợ kịp thời.
Để bảo đảm quyền lợi cho học sinh, Sở đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, yêu cầu nhà trường bố trí cán bộ, giáo viên trực tiếp hướng dẫn, hỗ trợ phụ huynh và học sinh thực hiện các thủ tục đăng ký tuyển sinh, đăng ký dự thi theo hình thức trực tuyến; đồng thời thiết lập các điểm hỗ trợ tại trường học, tạo điều kiện để người dân đến thực hiện khi không có thiết bị hoặc kết nối internet tại nhà.
Song song với đó, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai phối hợp với các sở, ngành và chính quyền địa phương từng bước đầu tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, tăng cường trang bị thiết bị phục vụ dạy học và quản lý tại các trường vùng khó khăn; đẩy mạnh tập huấn kỹ năng số cho đội ngũ giáo viên, qua đó phát huy vai trò của giáo viên như lực lượng hỗ trợ trực tiếp cho học sinh và phụ huynh trong quá trình triển khai các hình thức thi cử, tuyển sinh trực tuyến.
Trước thềm Tết Nguyên đán 2026, trong bối cảnh chuyển mình của giáo dục với nhiều đổi mới và kỳ vọng, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai xác định rõ những nhiệm vụ trọng tâm cần tập trung triển khai trong thời gian tới.
Thứ nhất, tiếp tục triển khai hiệu quả các nghị quyết, đề án đột phá về giáo dục của Trung ương và của tỉnh; đẩy mạnh công tác truyền thông để xã hội, phụ huynh và nhân dân hiểu, chia sẻ, đồng hành cùng ngành; tăng cường kỷ cương, đoàn kết nội bộ, phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý.
Thứ hai, tiếp tục ổn định tổ chức bộ máy, sắp xếp mạng lưới trường lớp phù hợp với địa giới hành chính mới; bố trí, sử dụng hợp lý đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên theo vị trí việc làm; chú trọng phát triển các trường tổ chức dạy học 2 buổi/ngày và hệ thống trường học ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Tỉnh Gia Lai hiện đang thực hiện thi công xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp xã Ia Púch. Ảnh: website Sở GD&ĐT tỉnh Gia Lai
Thứ ba, tập trung khắc phục tình trạng thiếu giáo viên, bảo đảm đủ đội ngũ để triển khai hiệu quả Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và tổ chức dạy học 2 buổi/ngày; đồng thời chăm lo phát triển đội ngũ thông qua công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ và phẩm chất nghề nghiệp.
Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới phương pháp dạy học; thí điểm mô hình lớp học thông minh, dạy học kết hợp trực tiếp – trực tuyến; đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh. Đặc biệt, giáo dục STEM được xác định là “đòn bẩy” đổi mới giáo dục, gắn dạy và học lý thuyết với thực tiễn, tăng cường trải nghiệm, khơi dậy tư duy sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.
Thứ năm, ưu tiên phát triển giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới. Trong năm 2026, tỉnh phấn đấu hoàn thành xây dựng 7 trường phổ thông nội trú liên cấp tại 7 xã biên giới, với tổng mức đầu tư hơn 1.516 tỷ đồng, qua đó tạo điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh vùng khó khăn; đồng thời bảo đảm thực hiện đầy đủ, kịp thời các chế độ, chính sách đối với học sinh và giáo viên.
Thứ sáu, tiếp tục nâng tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia, phấn đấu duy trì ở mức trên 72%; đồng thời chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 và công tác tuyển sinh theo hướng an toàn, nghiêm túc, khách quan, đúng quy chế.