Một trong 9 nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 nhằm tạo nền tảng vững chắc cho phát triển ngành y tế trong giai đoạn mới tại Hội nghị cán bộ, công chức cơ quan Bộ Y tế năm 2025 là “nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển đổi số y tế. Phát triển nguồn nhân lực y tế chất lượng cao, nhất là bác sĩ chuyên khoa sâu, y tế cơ sở và dược sĩ lâm sàng. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo”.
Có thể thấy, việc đào tạo nhân lực y tế có chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội đang được nước ta đặc biệt quan tâm.
Cơ sở giáo dục nào tại Hoa Kỳ được đào tạo khối ngành sức khỏe?
Là một trong những người đã từng học tập và đang làm việc trong lĩnh vực y tế ở Hoa Kỳ, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Phạm Đức Hùng - Dược sĩ lâm sàng nhi khoa tại tập đoàn HCA Healthcare (Hoa Kỳ) cho biết, chất lượng đào tạo y dược giữa trường công và trường tư ở quốc gia này không phụ thuộc đơn thuần vào việc đó là thuộc loại hình nào, mà phụ thuộc rất lớn vào mô hình đào tạo, hệ thống kiểm định và yêu cầu hành nghề sau đào tạo.
Theo đó, phần lớn các chương trình đào tạo Y khoa, Điều dưỡng, Dược học, Kỹ thuật y học ở Hoa Kỳ đều được tổ chức tại những trường đại học có hệ thống bệnh viện thực hành đạt chuẩn, hoặc liên kết chặt chẽ với trung tâm y tế lớn; chịu sự giám sát nghiêm ngặt của các tổ chức kiểm định độc lập quốc gia với những tiêu chí cụ thể về chương trình học, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, thời lượng và chất lượng thực hành lâm sàng.
Đặc biệt, người học Y dược bắt buộc phải vượt qua những kỳ thi quốc gia; hoàn thành đào tạo sau đại học hoặc thực hành có giám sát trước khi được cấp phép hành nghề độc lập. Chính cơ chế “lọc” này đã và đang giúp đảm bảo chất lượng đầu ra nhân lực y tế tại Hoa Kỳ.
Thông tin thêm, Dược sĩ Hùng cho biết, đa phần các trường đào tạo y dược tốt nhất ở Hoa Kỳ là những trường thuộc hệ thống đại học quốc gia (national universities).
Đối chiếu với thực trạng đào tạo khối ngành sức khỏe tại Việt Nam hiện này, Dược sĩ Hùng cho rằng, việc ngày càng nhiều trường mở rộng đào tạo các ngành thuộc khối sức khỏe nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực y dược – vốn liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người thì sự mở rộng này cần đi kèm với những điều kiện kiểm soát rất chặt chẽ.
Theo Dược sĩ Hùng, vấn đề cốt lõi trong mô hình đào tạo khối ngành sức khỏe nằm ở việc cơ sở đó có đáp ứng được các tiêu chí đào tạo y dược hay không. Thông lệ quốc tế cho thấy, một cơ sở đào tạo muốn tham gia đào tạo Y dược cần đáp ứng tối thiểu các điều kiện như: Chương trình đào tạo được xây dựng theo chuẩn năng lực hành nghề; Đội ngũ giảng viên cơ hữu có trình độ chuyên môn và kinh nghiệm lâm sàng thực tế cao; Hệ thống bệnh viện thực hành đạt chuẩn với thời lượng thực tập đầy đủ; Cơ chế kiểm định độc lập, minh bạch và đánh giá định kỳ; Sự liên thông chặt chẽ giữa đào tạo – cấp phép – hành nghề.
“Thực tiễn quốc tế cho thấy, không phải mọi cơ sở giáo dục đều được phép đào tạo Y dược, mà chỉ những cơ sở đáp ứng đầy đủ điều kiện về giảng viên chuyên môn, hệ thống thực hành – thực tập, bệnh viện liên kết và kiểm định chất lượng độc lập mới được cấp phép.
Tại Việt Nam, việc nhiều trường không chuyên hoặc các trường đa ngành mở thêm ngành Y dược đặt ra những băn khoăn chính đáng về chất lượng đào tạo, đặc biệt là đào tạo thực hành lâm sàng. Nếu thiếu cơ sở thực hành đạt chuẩn, thiếu đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm lâm sàng thực tế, nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng nhân lực y tế là điều cần được cân nhắc nghiêm túc”, Dược sĩ Hùng nói.
Để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực y tế, góp phần phát triển hệ thống y học nước nhà, Dược sĩ Hùng cho rằng, các cơ sở đào tạo cần tập trung vào những tiêu chí cốt lõi, bắt buộc để có một cơ sở giáo dục đại học đào tạo y dược đạt chuẩn. Ngoài ra, nên có cơ chế thu hút nhân tài, chuyên gia về lĩnh vực y dược từ nước ngoài như tạo điều kiện, có cơ chế khuyến khích nghiên cứu khoa học và đặc biệt là chú trọng liêm chính học thuật.
Cùng đang công tác trong lĩnh vực y tế tại Hoa Kỳ, Bác sĩ, Tiến sĩ Hoàng Hà Thi – Nhà sáng lập và Giám đốc điều hành Two Sigma Lab (Hoa Kỳ) cho biết, tại nhiều quốc gia phát triển như Hoa Kỳ, mỗi đại học khi tham gia đào tạo y dược đều có trường hoặc khoa chuyên biệt trực thuộc để thực hiện nhiệm vụ đào tạo lĩnh vực này. Điển hình như tại Đại học Harvard có Trường Y Harvard – nơi bác sĩ Hà Thi từng học tập và nghiên cứu.
Tuy nhiên vẫn có sự khác biệt nhỏ trong mô hình trường đào tạo ngành Y và ngành Dược tại châu Âu và tại Hoa Kỳ. Đơn cử, tại châu Âu, để được phép đào tạo Y khoa và Dược học, các trường hoặc khoa đào tạo thường phải nằm trong những đại học có quy mô lớn nhằm bảo đảm cho công tác quản lý chất lượng giáo dục, đào tạo đội ngũ bác sĩ có năng lực chuyên môn cao trong khi đó, tại Mỹ vẫn tồn tại một số ít cơ sở giáo dục đại học đào tạo Dược nằm độc lập.
Đáng nói, yếu tố quan trọng nhất đối với một cơ sở đào tạo y dược trên thế giới vẫn là chất lượng đội ngũ giảng viên, giáo sư chuyên môn; mức độ đầu tư máy móc, trang thiết bị cũng như phương pháp giảng dạy phải tiệm cận những tiêu chuẩn quốc tế. Đây được xem là nền tảng quyết định chất lượng đào tạo và năng lực hành nghề của người học sau khi tốt nghiệp. Và tất nhiên, đây cũng là những yếu tố quan trọng mà các trường đào tạo Y dược tại nước ta cần quan tâm.
Từ trải nghiệm thực tế tại các trường đại học mà bản thân từng học tập, làm việc và qua quan sát, Bác sĩ Hà Thi cho biết, công tác đào tạo Y dược tại Hoa Kỳ đặc biệt chú trọng năng lực nghiên cứu khoa học của đội ngũ bác sĩ. Theo đó, bác sĩ không chỉ thực hiện khám, chữa bệnh mà còn phải tham gia nghiên cứu, nhờ vậy giúp nâng cao hiểu biết chuyên sâu về các bệnh lý, giúp có khả năng cập nhật nhanh những tiến bộ chuyên môn, đặc biệt là khi xuất hiện phương pháp điều trị hoặc loại thuốc mới.
Một điểm mạnh khác của các cơ sở đào tạo Y dược tại những quốc gia phát triển về y học như Đức, Anh và Hoa Kỳ là có hệ thống đánh giá và kiểm soát năng lực hành nghề rất chặt chẽ. Các cơ quan quản lý có cơ chế theo dõi quá trình phát triển nghề nghiệp của bác sĩ, dược sĩ, từ đó bảo đảm đội ngũ hành nghề duy trì được trình độ chuyên môn theo yêu cầu.
Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật tại các quốc gia này cũng được xây dựng theo hướng nghiêm ngặt đối với người hành nghề Y dược. Quy định pháp lý xác định rõ bác sĩ với trình độ, bằng cấp và chuyên môn cụ thể sẽ được phép khám, điều trị những nhóm bệnh nhất định, ở mức độ phức tạp tương ứng và được phép áp dụng những phương pháp điều trị phù hợp. Theo Bác sĩ Hà Thi, cơ chế này không chỉ bảo đảm chất lượng chuyên môn của đội ngũ y tế mà còn góp phần rút ngắn thời gian điều trị, nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an toàn cho người bệnh.
Cần làm gì để vừa mở rộng quy mô đào tạo nhân lực y tế đáp ứng nhu cầu xã hội, vừa đảm bảo chất lượng?
Cùng chia sẻ về thực tiễn đào tạo y dược hiện nay, theo Dược sĩ Nguyễn Viết Ngọc - Nghiên cứu sinh trong lĩnh vực dịch tễ dược lâm sàng, hiện đang học tập và nghiên cứu tại Đại học Karolinska Institutet (Thụy Điển): “Qua trải nghiệm cá nhân, tôi nhận thấy rằng, việc đào tạo các ngành thuộc khối sức khỏe tại Thụy Điển được tổ chức theo mô hình rất chặt chẽ, gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu và thực hành lâm sàng”.
Cụ thể, trong hệ thống giáo dục đại học tại Thụy Điển, phần lớn các trường đại học là trường công lập và thường gắn với một khu vực (region) nhất định, trong đó một số cơ sở có những khoa/trường đào tạo những ngành thuộc khối sức khỏe như Y khoa, Điều dưỡng hay Dược học; chịu sự quản lý và kiểm định nghiêm ngặt, đặc biệt đối với thực hành lâm sàng và chuẩn đầu ra. Riêng Đại học Karolinska Institutet mà Dược sĩ Ngọc đang học tập là trường hợp đặc thù của Thụy Điển khi là đại học chuyên sâu về y khoa và khoa học sức khỏe hoạt động độc lập.
Nhìn chung, yếu tố quyết định chất lượng đào tạo y dược ở Thụy Điển nằm ở điều kiện bảo đảm chất lượng và cơ chế giám sát. Cụ thể, các chương trình đào tạo đều được xây dựng trên cơ sở chuẩn năng lực, có sự tham gia trực tiếp của chuyên gia lâm sàng, gắn liền với hệ thống bệnh viện thực hành và coi trọng nghiên cứu khoa học. Đồng thời, các chương trình này cũng chịu sự giám sát và kiểm định nghiêm ngặt ở cấp quốc gia.
Bên cạnh đó, Dược sĩ Ngọc thông tin thêm, vấn đề đánh giá năng lực hành nghề sau đào tạo và trước khi cấp chứng chỉ hành nghề cũng được quốc gia này đặc biệt quan tâm nhằm bảo đảm người học đáp ứng được yêu cầu chuyên môn khi tham gia thực hành nghề độc lập.
Tại Thụy Điển, việc cấp chứng chỉ hành nghề y thường gắn với một giai đoạn thực hành lâm sàng có giám sát sau khi tốt nghiệp (Allmäntjänstgöring – AT), kéo dài khoảng 18 tháng, cùng với một kỳ thi đánh giá kiến thức bắt buộc cấp quốc gia. Theo đó, người học đã hoàn thành chương trình đào tạo y khoa cần hoàn tất AT và đạt yêu cầu trong kỳ thi này trước khi được cấp chứng chỉ hành nghề độc lập. Sau đó, bác sĩ tiếp tục tham gia vào những chương trình đào tạo nội trú và chuyên khoa.
Khi đối chiếu với thực tiễn quốc tế và qua quan sát cá nhân, Dược sĩ Ngọc cho biết, Việt Nam hiện đang đối mặt với thách thức chung của nhiều quốc gia đang phát triển, đó là làm sao vừa mở rộng quy mô đào tạo nhân lực y tế để đáp ứng nhu cầu xã hội, vừa bảo đảm chất lượng đào tạo và an toàn cho người bệnh.
Có thể thấy, việc ngày càng có nhiều cơ sở giáo dục đại học nước ta tham gia đào tạo các ngành thuộc khối sức khỏe phản ánh nhu cầu nhân lực lớn của hệ thống y tế. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, trong lĩnh vực y tế, chất lượng đào tạo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề thực hành chuyên môn sau này.
Không những vậy, theo nguyên tắc đào tạo tại một số quốc gia phát triển trên thế giới, việc đào tạo khối ngành sức khỏe cần có sự gắn kết giữa đào tạo lý thuyết và thực hành chuyên môn trong môi trường lâm sàng phù hợp; vai trò của đội ngũ giảng viên có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm thực hành; các chương trình đào tạo được đặt trong khuôn khổ hệ thống bảo đảm chất lượng và kiểm định. Những nguyên tắc này mang tính khái quát và có thể được cụ thể hóa khác nhau tùy theo bối cảnh, nguồn lực và hệ thống quản lý của từng quốc gia.