Quy định bắt buộc xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo từng ngành đối với các nhóm ngành đào tạo giáo viên, sức khỏe và pháp luật trong dự thảo Thông tư quy định về xác định số lượng tuyển sinh các trình độ giáo dục đại học và tuyển sinh trình độ cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non được nhiều chuyên gia nhận định là cần thiết, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục và định hướng nâng cao chất lượng đào tạo thực chất hiện nay.
Góp phần hạn chế tình trạng phát triển nóng, tuyển sinh theo xu hướng thị trường ngắn hạn
Trước điểm mới trên, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trung Cang – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kiên Giang cho rằng, việc chuyển đổi cách thức xác định số lượng tuyển sinh từ cấp lĩnh vực sang nhóm ngành và ngành đào tạo là một định hướng đúng đắn và cần thiết trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Cách tiếp cận mới này nếu được ban hành sẽ giúp đánh giá năng lực đào tạo một cách sát thực tế hơn, bảo đảm mỗi ngành có đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và hệ thống hỗ trợ tương ứng với đặc thù chuyên môn của ngành đó.
Theo thầy Cang, điểm mới trên của dự thảo Thông tư chuyển từ xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo lĩnh vực sang theo nhóm ngành và ngành đào tạo là rất phù hợp với bối cảnh triển khai Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) 2025 và Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) 2025.
Trước hết, Luật Giáo dục đại học 2025 nhấn mạnh yêu cầu đảm bảo chất lượng, tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình, trong đó năng lực đào tạo phải được lượng hóa theo từng ngành, từng chương trình dựa trên đội ngũ giảng viên và điều kiện bảo đảm chất lượng cụ thể. Việc xác định chỉ tiêu theo từng ngành giúp các cơ sở đào tạo thể hiện đúng năng lực thực tế, bảo đảm minh bạch và tránh việc mở rộng tuyển sinh dựa trên các nguồn lực mang tính tổng thể hoặc bình quân theo lĩnh vực.
Đối với Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025, quy định mới cũng hoàn toàn tương thích, bởi Luật hướng tới chuẩn hóa chương trình đào tạo, bảo đảm chuẩn đầu ra và gắn kết chặt chẽ với nhu cầu thị trường lao động theo từng nghề, từng ngành. Việc tính chỉ tiêu theo ngành, thay vì theo lĩnh vực, giúp kiểm soát tốt hơn quy mô đào tạo, bảo đảm cân đối cung – cầu nhân lực và hạn chế tình trạng đào tạo dàn trải, thiếu trọng tâm.
Như vậy, điểm mới trong dự thảo Thông tư không chỉ phù hợp với tư duy quản trị chất lượng trong hai đạo luật mới, mà còn góp phần hỗ trợ các cơ sở giáo dục thực hiện hiệu quả lộ trình tự chủ, chuẩn hóa đội ngũ và nâng cao chất lượng đào tạo theo yêu cầu của giai đoạn 2025 trở đi.
Cùng bàn về vấn đề trên, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Minh Tuyên - Trưởng khoa Khoa Luật, Trường Đại học Thành Đông cho rằng, việc chuyển từ xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo lĩnh vực sang theo nhóm ngành và ngành đào tạo nếu được ban hành sẽ là bước điều chỉnh theo hướng quản lý chặt chẽ, sát thực tế năng lực đào tạo hơn của từng cơ sở giáo dục đại học; đặc biệt là đối với 03 nhóm ngành đặc thù – sức khỏe, giáo viên, pháp luật.
Không những vậy, điểm mới này cơ bản phù hợp với tinh thần của Luật Giáo dục đại học 2025 khi nhấn mạnh yêu cầu tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình và bảo đảm chất lượng đào tạo.
Khi chỉ tiêu tuyển sinh được xác định chi tiết theo ngành, cơ sở đào tạo buộc phải tính toán kỹ năng lực giảng viên, cơ sở vật chất, chương trình đào tạo và khả năng đáp ứng nhu cầu xã hội trước khi mở rộng quy mô. Điều này góp phần hạn chế tình trạng phát triển nóng, tuyển sinh theo xu hướng thị trường ngắn hạn, tuyển sinh tràn lan mà không màng đến chất lượng đào tạo; đồng thời tăng tính minh bạch trong quản trị đại học.
Còn theo Tiến sĩ Phạm Quốc Luyến – nguyên Giám đốc điều hành Trường Đại học Tân Tạo, mục tiêu cốt lõi của việc chuyển từ xác định chỉ tiêu theo lĩnh vực đào tạo sang nhóm ngành và ngành đào tạo là nhằm đưa công tác quản lý tuyển sinh tiệm cận hơn với thực tiễn đào tạo và yêu cầu chất lượng.
Thực tế cho thấy, mỗi lĩnh vực đào tạo bao gồm nhiều ngành với đặc thù rất khác nhau về đội ngũ giảng viên, chuẩn năng lực nghề nghiệp, yêu cầu thực hành – thực tập và đầu ra lao động. Nếu xác định chỉ tiêu ở cấp lĩnh vực, rất dễ dẫn đến tình trạng phân bổ nguồn lực không đồng đều, ngành mạnh “gánh” ngành yếu. Nhất là với những ngành đặc thù, vốn thiếu giảng viên có trình độ cao.
Việc xác định chỉ tiêu theo nhóm ngành, và đặc biệt là theo ngành đối với các lĩnh vực đặc thù, sẽ giúp gắn chỉ tiêu tuyển sinh với năng lực thực chất của từng ngành; Nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ sở đào tạo; Hạn chế chạy theo quy mô, chuyển mạnh sang quản trị chất lượng.
Không những vậy, Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025 đã yêu cầu đào tạo phải gắn chặt với nhu cầu thị trường lao động và năng lực tổ chức đào tạo thực tế. Và dự thảo Thông tư lần này đã cụ thể hóa tinh thần đó bằng cách không “cào bằng” chỉ tiêu theo lĩnh vực; Bắt buộc quản lý chặt theo ngành đối với các lĩnh vực nhạy cảm như sư phạm, sức khỏe, pháp luật và đào tạo tiến sĩ; Lấy đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và kết quả đầu ra làm căn cứ xác định chỉ tiêu.
Đặc biệt, tác động lớn nhất của quy định mới này nếu được ban hành là buộc chất lượng đào tạo phải đi trước quy mô. Khi chỉ tiêu được xác định theo ngành thì dẫn tới mỗi ngành phải chứng minh đủ giảng viên đúng chuyên môn, không thể sử dụng giảng viên chưa đủ chuẩn, khác ngành kiểu như “giao thoa hình thức”. Bên cạnh đó, mỗi cơ sở đào tạo phải đầu tư đúng mức cho phòng học, phòng thí nghiệm, cơ sở thực hành phù hợp với từng ngành. Hơn nữa, chất lượng đào tạo sau đại học, đặc biệt là tiến sĩ, tất yếu cũng sẽ được kiểm soát tốt hơn thông qua năng lực hướng dẫn thực tế.
Ngoài ra, việc gắn chỉ tiêu với các chỉ số như tỷ lệ thôi học, tỷ lệ có việc làm sau tốt nghiệp sẽ tạo áp lực tích cực để các trường quan tâm nhiều hơn đến đầu ra và hiệu quả đào tạo, thay vì chỉ chú trọng tuyển đủ số lượng.
“Nếu được ban hành và triển khai nghiêm túc, dự thảo Thông tư này sẽ tạo ra sự thay đổi căn bản trong bức tranh tuyển sinh đại học Việt Nam theo ba hướng: Thứ nhất là tuyển sinh sẽ trở nên thực chất hơn, giảm dần tình trạng mở rộng quy mô dàn trải, thiếu kiểm soát. Thứ hai là cạnh tranh giữa các cơ sở đào tạo sẽ chuyển từ số lượng sang chất lượng, uy tín ngành đào tạo và cơ hội việc làm của người học. Thứ ba là hệ thống giáo dục đại học sẽ từng bước tiệm cận chuẩn mực quốc tế trong quản trị chỉ tiêu và bảo đảm chất lượng theo ngành.
Tuy nhiên, nếu áp dụng nghiêm túc quy định này thì sẽ tạo áp lực lớn lên các cơ sở đào tạo trong việc đầu tư cơ sở vật chất và nguồn lực giảng viên… để đạt chuẩn. Vì vậy, để thực hiện hiệu quả, Bộ Giáo dục và Đào tạo nên có lộ trình chuyển tiếp hợp lý, nhất là với các trường đang tái cơ cấu đội ngũ; đồng thời tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, tập huấn cho đội ngũ quản lý đào tạo tại các cơ sở; Hoàn thiện và đồng bộ hệ thống dữ liệu số để giảm áp lực thủ tục, tăng độ chính xác khi xác định chỉ tiêu.
Nếu làm được như vậy, Thông tư không chỉ là công cụ quản lý chỉ tiêu, mà sẽ trở thành đòn bẩy nâng cao chất lượng và hiệu quả của hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
Hạn chế tình trạng tận dụng nguồn lực chung của trường để mở rộng tuyển sinh một số ngành chưa đủ điều kiện
Đối với lĩnh vực đào tạo giáo viên, theo thầy Cang, việc xác định chỉ tiêu theo từng ngành càng có ý nghĩa quan trọng bởi yêu cầu chặt chẽ về chuẩn nghề nghiệp, thực hành sư phạm và tính đặc thù của từng chương trình. Quy định này sẽ giúp hạn chế tình trạng lấy ngành mạnh bù cho ngành yếu, tránh mở rộng tuyển sinh vượt quá năng lực thực tế và bảo đảm chất lượng đào tạo giáo viên theo đúng tinh thần của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Điểm mới trong dự thảo Thông tư chuyển từ xác định chỉ tiêu theo lĩnh vực sang theo nhóm ngành và ngành đào tạo sẽ góp phần trực tiếp và rõ rệt vào việc nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên.
Thứ nhất, quy định này yêu cầu mỗi ngành đào tạo giáo viên phải chứng minh năng lực bảo đảm chất lượng riêng, đặc biệt là đội ngũ giảng viên đúng chuyên môn, hệ thống trường thực hành sư phạm và môi trường trải nghiệm nghề nghiệp tương ứng. Điều đó giúp hạn chế tình trạng tận dụng nguồn lực chung của trường để mở rộng tuyển sinh trong khi một số ngành chưa đủ điều kiện.
Thứ hai, tính chỉ tiêu theo ngành buộc các nhà trường phải đầu tư có trọng tâm, chuẩn hóa đội ngũ cho từng ngành. Từ đó bảo đảm chương trình đào tạo được triển khai đầy đủ, đúng chuẩn và gắn với nhu cầu thực tiễn của hệ thống giáo dục phổ thông hiện nay.
Thứ ba, quy định mới giúp đảm bảo cân đối cung – cầu nhân lực giảng viên, tránh tình trạng đào tạo quá mức ở những ngành đang dư thừa, đồng thời khuyến khích tăng chất lượng ở những ngành xã hội đang có nhu cầu cao. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đào tạo và uy tín của các chương trình sư phạm.
Tóm lại, cách tiếp cận theo ngành sẽ tạo ra một cơ chế quản lý chỉ tiêu chặt chẽ, minh bạch và hướng đến chất lượng, từ đó nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên tương lai lực lượng có vai trò quyết định đối với chất lượng giáo dục quốc gia.
“Dự thảo Thông tư lần này, với việc chuyển sang xác định số lượng tuyển sinh theo nhóm ngành và ngành đào tạo, được dự báo sẽ tạo ra những thay đổi quan trọng trong “bức tranh tuyển sinh đại học Việt Nam” trong thời gian tới. Quy định mới sẽ góp phần hình thành một hệ thống tuyển sinh minh bạch và thực chất hơn, trong đó năng lực đào tạo của từng ngành được lượng hóa cụ thể thay vì dựa trên bình quân theo lĩnh vực như trước. Điều này sẽ dẫn đến sự phân hóa rõ rệt giữa các ngành và giữa các cơ sở đào tạo, khuyến khích những trường có đầu tư bài bản về đội ngũ và cơ sở vật chất phát triển bền vững, đồng thời giảm dần tình trạng tuyển sinh ồ ạt, không gắn với năng lực bảo đảm chất lượng”, thầy Cang nói.
Thầy Cang cũng cho rằng, để các cơ sở đào tạo thực hiện hiệu quả quy định mới, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần hỗ trợ ở một số nội dung trọng tâm, bao gồm: (1) Ban hành hướng dẫn chi tiết về phương pháp tính giảng viên quy đổi, hệ số tham gia và phân bổ chỉ tiêu theo ngành; (2) Xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung để cập nhật đội ngũ và quy mô đào tạo của từng trường, bảo đảm tính thống nhất và minh bạch; (3) Tổ chức tập huấn, tư vấn kỹ thuật cho các cơ sở đào tạo, đặc biệt là những đơn vị có nhiều ngành đặc thù như đào tạo giáo viên, y khoa, pháp luật; (4) Có lộ trình triển khai phù hợp để hỗ trợ các trường chuyển đổi sang cách tính mới mà không gây gián đoạn.
Ngoài ra, Nhà trường cũng kiến nghị Bộ cần tiếp tục xem xét hoàn thiện cơ chế xác định chỉ tiêu theo hướng đồng bộ giữa giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, bổ sung hướng dẫn chi tiết cho các ngành có nhu cầu nhân lực đặc thù như Giáo dục Mầm non, Giáo dục Tiểu học,.. các ngành khoa học cơ bản, và nghiên cứu các chính sách ưu tiên đầu tư đội ngũ giảng viên cho những ngành Nhà nước có nhu cầu cao nhưng nguồn lực cơ sở đào tạo còn hạn chế. Những hỗ trợ này sẽ giúp quy định mới phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển hệ thống giáo dục đại học Việt Nam theo hướng bền vững.
Theo thầy Tuyên, đối với riêng lĩnh vực pháp luật, vốn là ngành đặc thù đòi hỏi chuẩn mực cao về đội ngũ giảng viên, chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra, quy định này giúp tránh tình trạng mở rộng quy mô tuyển sinh vượt quá năng lực đào tạo.
Trên thực tế, kiến thức pháp luật là nền tảng quan trọng đối với hầu hết hoạt động kinh tế, chính trị và đời sống xã hội; là lĩnh vực có tính liên n,gành cao và có thể tích hợp với nhiều lĩnh vực có liên quan. Do đó, cử nhân luật sau khi tốt nghiệp có thể tham gia thị trường lao động ở nhiều ngành nghề, lĩnh vực, chứ không chỉ giới hạn trong hệ thống tòa án, kiểm sát, mà còn có thể tham gia vào các công việc khác như hành nghề luật sư; trợ giúp pháp lý hay là công tác tại các cơ quan chuyên trách pháp luật; chuyên viên pháp chế tại mọi cơ quan, đơn vị công và tư. Chính vì vậy, người làm việc trong lĩnh vực luật đòi hỏi phải hiểu đúng và hiểu sâu, hiểu rõ quy định pháp lý, tiếp cận và thực thi các chuẩn mực công bằng hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, thực trạng ngày càng nhiều trường mở đào tạo cử nhân luật (đặc biệt là tại các trường đa ngành) đang đặt ra nhiều băn khoăn về chất lượng đào tạo của đội ngũ nhân lực này.
Trước bối cảnh đó, thầy Tuyên cho rằng, việc kiểm soát chặt hơn quy định xác định chỉ tiêu tuyển sinh sẽ trở thành thước đo đánh giá chất lượng đào tạo nhóm ngành luật cho các cơ sở giáo dục đại học, dù là cơ sở chuyên đào tạo về luật hay cơ sở đào tạo đa ngành. Đồng thời, cách tiếp cận theo ngành cũng tạo điều kiện để cơ quan quản lý kiểm soát tốt hơn chất lượng đào tạo, bảo đảm mỗi chỉ tiêu tuyển sinh đều gắn với điều kiện bảo đảm chất lượng cụ thể. Quy định xác định chỉ tiêu gắn với năng lực đào tạo, nhu cầu thị trường lao động và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo đại học.
Từ những lý giải nêu trên, thầy Tuyên cho rằng, dự thảo Thông tư quy định về xác định số lượng tuyển sinh các trình độ giáo dục đại học và tuyển sinh trình độ cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non sẽ tạo ra sự thay đổi theo hướng “chuẩn hóa và phân tầng” rõ nét hơn trong tuyển sinh đại học Việt Nam. Các cơ sở đào tạo có thế mạnh, năng lực thực sự sẽ phát triển bền vững, trong khi những đơn vị chưa đủ điều kiện buộc phải điều chỉnh quy mô hoặc chiến lược đào tạo. Về lâu dài, bức tranh tuyển sinh sẽ thực sự chú trọng chất lượng và hiệu quả đào tạo thay vì số lượng và bài toán kinh tế ngắn hạn.