Tại các trường học ở vùng đặc biệt khó khăn, nơi phần lớn học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế gia đình còn nhiều thiếu thốn, mỗi dịp Tết đến luôn là nỗi trăn trở của thầy cô. Với mong muốn học sinh có một mùa xuân ấm áp hơn, nhiều trường đã chủ động vận động nguồn lực từ giáo viên, phụ huynh, mạnh thường quân và địa phương để chuẩn bị những phần quà Tết trao tận tay các em. Không chỉ hỗ trợ về vật chất, các hoạt động trải nghiệm vui xuân còn giúp học sinh hiểu hơn về nét đẹp Tết cổ truyền.
Những món quà Tết thấm đượm tình thầy trò
Chia sẻ về hoạt động chăm lo Tết cho học sinh, thầy Hoàng Đức Hoà - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bố Trạch (xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Bình) cho biết năm nay nhà trường đã huy động nhiều nguồn lực để mang đến một cái Tết đủ đầy hơn cho các em. Kinh phí được vận động từ các mạnh thường quân, doanh nghiệp, sự đóng góp của thầy cô giáo và một phần ngân sách của nhà trường.
Nhờ đó, toàn bộ 277 học sinh của trường đều được nhận quà Tết, mỗi suất trị giá khoảng 150.000 đồng. Ngoài ra, nhà trường còn trao thêm những phần quà riêng cho các em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn và khen thưởng học sinh đạt thành tích cao trong học kỳ I.
Được biết, đặc thù là trường nội trú nên 100% học sinh tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bố Trạch là con em đồng bào dân tộc thiểu số Bru - Vân Kiều, sống rải rác ở các bản trên địa bàn xã, phần lớn thuộc hộ nghèo.
"Sinh ra và lớn lên giữa núi rừng, nhiều học sinh vùng cao phải đối mặt với không ít thiệt thòi. Đường đến trường xa, có em đi bộ hàng cây số qua suối, qua dốc; điều kiện sinh hoạt còn thiếu thốn, bữa cơm hằng ngày chủ yếu dựa vào nương rẫy. Không ít gia đình thuộc diện hộ nghèo, Tết đến cũng chỉ thêm chút xôi, con gà nhỏ là đã coi như có không khí xuân. Với các em, khái niệm về một cái Tết đủ đầy như ở miền xuôi vẫn còn khá xa vời.
Chính vì vậy, những phần quà Tết, dù giá trị không lớn lại mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là gói bánh, hộp sữa hay nhu yếu phẩm, mà là sự sẻ chia, là thông điệp rằng các em không bị bỏ quên. Khi cầm món quà mang về bản, ánh mắt các em ánh lên niềm vui rất thật. Còn gia đình thì thêm ấm lòng vì con mình được quan tâm. Trong điều kiện còn nhiều khó khăn, sự động viên kịp thời ấy trở thành nguồn an ủi lớn, tiếp thêm động lực để các em tin tưởng, cố gắng học tập và nuôi dưỡng hy vọng về một tương lai tươi sáng hơn", thầy Hoà bộc bạch.
Bên cạnh nỗ lực của nhà trường, chính quyền địa phương cũng tích cực kết nối các nhà hảo tâm trên mọi miền đất nước để hỗ trợ bà con dân bản các nhu yếu phẩm như gạo, muối, nước mắm, mì chính, cá… để ai cũng có thể đón Tết cổ truyền ấm áp hơn. Với thầy cô nơi đây, điều quý giá nhất không chỉ là phần quà, mà là các em được trải nghiệm, được sẻ chia và được mang chút hương vị mùa xuân về với gia đình mình.
Tại Trường Tiểu học Kon Dơng số 2 (xã Mang Yang, tỉnh Gia Lai), câu chuyện về những phần quà Tết không chỉ là chuyện của vài lốc sữa, một hộp bánh, mà là câu chuyện của tình người nơi vùng cao còn nhiều nhọc nhằn.
Năm học này toàn trường có 450 học sinh, trong đó 259 em là học sinh dân tộc thiểu số, chủ yếu là Ba Na. Cuộc sống của nhiều gia đình các em còn gắn với nương rẫy, bấp bênh theo mùa vụ. Có 46 em thuộc diện hộ nghèo và cận nghèo, ngoài ra vẫn còn không ít em tuy không nằm trong diện chính sách nhưng hoàn cảnh gia đình hết sức khó khăn.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Đinh Như Quỳnh - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, hiểu rõ hoàn cảnh của các em học sinh, dịp Tết năm nay nhà trường đã cân đối kinh phí, vận động thêm sự ủng hộ của phụ huynh và thầy cô được gần 10 triệu đồng, chuẩn bị 56 suất quà trao tận tay các em.
“Trong đó có 46 suất dành cho các em hộ nghèo, cận nghèo; 10 suất còn lại được xét thêm mỗi khối hai em để san sẻ yêu thương đến nhiều hoàn cảnh xứng đáng khác. Mỗi phần quà trị giá 170.000 đồng, gồm bốn lốc sữa và một hộp bánh.
Giá trị vật chất có thể không lớn, nhưng với những đứa trẻ quen với bữa cơm đạm bạc nơi rẫy xa, đó là niềm vui rất thật. Có em cầm lốc sữa mà mắt sáng lên, khẽ hỏi: ‘Con mang về cho em con uống chung được không cô?’. Có em ôm hộp bánh vào lòng như ôm một món quà đầu tiên trong năm. Người lớn cũng thích quà, huống chi là trẻ nhỏ. Nhưng hơn cả niềm vui nhận quà là cảm giác được quan tâm, được nhìn thấy, được khích lệ”, cô Quỳnh bộc bạch.
Phong trào “Xuân yêu thương” được phát động từ năm trước, khi cô Quỳnh về trường nhận công tác. Tinh thần là học sinh nào có hoàn cảnh khá hơn sẽ góp một phần nhỏ, thầy cô, nhà trường góp thêm để tạo thành những phần quà nghĩa tình. Nữ hiệu trưởng bày tỏ, khi các em học sinh tự tay đóng gói quà, khi những bàn tay nhỏ bé trao tặng cho bạn mình, các em học được bài học giản dị mà sâu sắc về tình thương và trách nhiệm.
Với những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, mỗi phần quà Tết không chỉ đơn thuần là sự hỗ trợ vật chất mà còn là lời động viên, lời ghi nhận cho sự chăm ngoan và nỗ lực đến trường của các em, dù cuộc sống gia đình còn nhiều vất vả. Nhà trường mong các em hiểu rằng mọi cố gắng đều được trân trọng. Phụ huynh cũng xúc động, đồng tình khi thấy con mình được quan tâm, sẻ chia. Còn với thầy cô, điều mong mỏi giản dị nhất là mỗi năm, dù quà nhiều hay ít, nhà trường đều chuẩn bị được các phần quà như vậy.
Thầy cô thắp lửa xuân, nối nhịp Tết các dân tộc
Ở vùng cao Mang Yang, không khí Tết có những sắc màu rất riêng. Trường có cả học sinh người Kinh và học sinh Ba Na, nên mỗi dịp xuân về là một lần hai dòng văn hóa gặp gỡ. Để các em hiểu hơn về phong tục, tập quán Tết của từng dân tộc, Trường Tiểu học Kon Dơng số 2 đã tổ chức một ngày hội vui xuân với nhiều hoạt động trải nghiệm phong phú.
Học sinh được cùng thầy cô và phụ huynh gói bánh chưng, gói bánh lá, làm cơm lam, nướng gà, chuẩn bị những món ăn đặc trưng của cả người Kinh lẫn người Ba Na. Không chỉ là vui chơi, đó còn là cách để các em lắng nghe câu chuyện phía sau mỗi món ăn, mỗi nghi lễ, hiểu rằng mỗi dân tộc đều có một “mùa Tết” riêng đáng trân trọng.
"Thầy cô trở thành người nối nhịp các nền văn hóa, để các em biết tự hào về bản sắc của mình và học cách yêu thương, tôn trọng sự khác biệt của bạn bè. Điều đó khiến chúng tôi thấy rất vui và hạnh phúc. Với học sinh dân tộc Kinh, Tết gắn với bánh chưng, bánh tét, cành mai, mâm cỗ sum vầy. Nhưng với nhiều gia đình học sinh Ba Na, nhịp lễ hội lại theo mùa lúa mới, theo những nghi lễ truyền thống như lễ cúng Giàng, lễ mừng lúa mới hay lễ bỏ mả.
Với các em, đó chính là Tết của đồng bào mình. Vì vậy, khi tổ chức hoạt động đón Tết cổ truyền, nhà trường không chỉ tái hiện những phong tục quen thuộc của Tết cổ truyền, mà còn đưa vào các nét văn hóa địa phương như cơm lam, bánh gói, mời phụ huynh dân tộc thiểu số cùng tham gia. Những ngày vui chơi Tết vì thế trở nên sinh động. Học sinh người Kinh được biết thêm về phong tục của bạn mình; học sinh Ba Na được tiếp cận và hiểu hơn về Tết cổ truyền chung của dân tộc.
Sự giao thoa ấy không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần mà còn giúp các em học cách tôn trọng, học hỏi lẫn nhau. Nhà trường mong rằng từ những hoạt động giản dị ấy, các em học sinh Ba Na hiểu rằng Tết cổ truyền là một phần truyền thống văn hóa chung, còn các em người Kinh cũng thêm yêu và trân trọng bản sắc địa phương", cô Đinh Như Quỳnh chia sẻ.
Với những địa phương còn nhiều khó khăn, sau ngày Tết, câu chuyện không chỉ dừng ở niềm vui sum họp. Với nhiều gia đình vùng rẫy xa, kỳ nghỉ dài đồng nghĩa với việc các em theo bố mẹ lên nương, có khi ở lại đó nhiều ngày. Để các em quay trở lại lớp đúng lịch, cô Quỳnh cho hay, thầy cô phải chủ động nắm tình hình từng trường hợp. Có những gia đình ở rẫy xa, đường đi khó khăn, giáo viên sẽ lên đường vận động từ chiều Chủ nhật để sáng thứ Hai các em kịp có mặt.
Chỉ khoảng 3 - 4% học sinh cần được vận động sau Tết, nhưng đó đều là những trường hợp đặc biệt, gia đình ở xa hoặc còn nhiều khó khăn nên cần sự quan tâm sát sao của thầy cô. Phần lớn các em vẫn tự giác quay trở lại lớp đúng thời gian. Tuy vậy, hình ảnh giáo viên lặn lội đến từng nhà, từng rẫy để nhắc nhở, động viên học sinh cho thấy trách nhiệm và tình thương của người thầy không chỉ dừng lại trong khuôn viên lớp học.
Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bố Trạch, ngoài những món quà Tết, nhà trường cũng tổ chức loạt hoạt động trải nghiệm ý nghĩa, bổ ích.
"Để các em thực sự cảm nhận được không khí Tết cổ truyền, nhà trường tổ chức hai hoạt động chính: đêm hội diễn văn nghệ kết hợp đốt lửa trại và hội thi gói bánh chưng giữa các lớp. Tại hội thi gói bánh chưng, thầy cô xắn tay áo chẻ củi, nhóm bếp, người quạt lửa, người canh nồi; còn học trò thì quây quần xung quanh, vừa tiếp thêm củi vừa háo hức ngóng chờ. Khói bếp bay lên quyện với mùi lá dong, mùi nếp mới thơm lừng.
Có em tranh thủ ngồi sát bên bếp lửa cho ấm, mắt không rời nồi bánh của lớp mình. Khoảnh khắc ấy, thầy và trò chúng tôi như người trong cùng một gia đình, quây quần với niềm vui giản dị khi cùng nhau chờ đón những chiếc bánh chưng chín thơm. Cuối ngày, mỗi em học sinh đều nâng niu mang về một chiếc bánh chưng do chính tay mình làm, góp thêm hương vị Tết cho gia đình nơi bản nhỏ", Hoà xúc động kể lại.
Khung cảnh thầy trò Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Bố Trạch cùng nhau nấu bánh chưng đón Tết. Ảnh: NVCC
Thầy hiệu trưởng bộc bạch, không khí Tết tại làng, bản có phần trầm lắng hơn ở trường. Mỗi dân tộc đều có những nét văn hóa riêng trong đời sống tinh thần, và với đồng bào Bru - Vân Kiều, Tết riêng của họ là lễ hội đập trống, diễn ra vào ngày 16 tháng Giêng âm lịch hằng năm tại xã Thượng Trạch.
Đây là ngày hội lớn và vui nhất của các em học sinh người Bru - Vân Kiều. Tuy nhiên, thời điểm ấy đa số các em đã trở lại trường sau kỳ nghỉ. Vì vậy, nhà trường chủ động tổ chức các hoạt động vui xuân sớm hơn, để các em có cơ hội được trải nghiệm không khí Tết ngay tại trường. Qua những hoạt động như gói bánh chưng, văn nghệ, đốt lửa trại, các em dân tộc Bru - Vân Kiều hiểu thêm về nét đặc trưng Tết cổ truyền của người Kinh.
Ngược lại, thầy cô cũng lồng ghép giới thiệu về lễ hội đập trống để học sinh các dân tộc cùng nhau tìm hiểu. Sự giao thoa ấy không chỉ giúp các em mở rộng hiểu biết mà còn bồi dưỡng tinh thần tôn trọng, gìn giữ bản sắc văn hóa của mỗi cộng đồng.