Trong bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển mạnh mẽ, lĩnh vực vi mạch bán dẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, bởi đây là nền tảng cho hầu hết các lĩnh vực công nghệ hiện đại như điện tử công nghiệp, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, internet vạn vật, tự động hóa và hệ thống thông minh.
Bên cạnh đó, xu hướng các quốc gia tăng cường tự chủ về công nghệ lõi, bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng và năng lực cạnh tranh công nghệ ngày càng được thể hiện rõ nét.
Chính vì vậy, Đảng và Nhà nước đã rất quan tâm, ban hành các chủ trương, nghị quyết và chương trình hành động như Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; cùng 2 quyết định quan trọng cho ngành vi mạch bán dẫn gồm: Quyết định số 1017/QĐ-TTg Phê duyệt Chương trình Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050; và Quyết định số 1018/QĐ-TTg về việc ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Từ những cơ sở trên, các ngành/chuyên ngành đào tạo thuộc lĩnh vực vi mạch bán dẫn không chỉ có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển khoa học - công nghệ quốc gia, mà còn đáp ứng nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn hiện nay và những năm tới, mở ra cơ hội nghề nghiệp ổn định người học, với môi trường làm việc rộng mở trong nước và quốc tế.
Đào tạo nguồn nhân lực bán dẫn theo hướng thực chiến, bám sát nhu cầu thị trường
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch - Khoa trưởng, Khoa Kỹ thuật và Công nghệ (Đại học Huế) chia sẻ: “Vi mạch bán dẫn là lĩnh vực giàu tiềm năng, không chỉ mang ý nghĩa chiến lược ở tầm quốc gia mà còn mở ra nhiều cơ hội việc làm, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng và giá trị toàn cầu, đặc biệt ở các công đoạn thiết kế và kiểm thử.
Xuất phát từ xu thế đó, Khoa Kỹ thuật và Công nghệ – Đại học Huế (HUET) đã xây dựng chương trình đào tạo Công nghệ thiết kế vi mạch và tuyển sinh khóa đầu tiên vào năm 2025”.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch cho biết thêm, chương trình đào tạo được xây dựng dựa trên sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp. Nhà trường cùng với đội ngũ kỹ sư, chuyên gia của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Công nghệ Marvell Việt Nam (Công ty Marvell) đã nghiên cứu phát triển từ 2024 đến 2025 để lựa chọn được các module đào tạo cho phù hợp với thị trường lao động Việt Nam. Các học phần thiết kế bám sát cho từng vị trí việc làm từ thiết kế - xác minh – kiểm thử vi mạch theo tiêu chuẩn công nghiệp.
Cụ thể, chương trình được thiết kế đào tạo theo mô hình 4-4-2, tức 40% thời gian sinh viên học những học phần bởi giảng viên của Đại học Huế, 40% sinh viên học theo các dự án từ doanh nghiệp, các đồ án môn học và 20% sinh viên được học kỹ năng từ chuyên gia, đội ngũ quản lý đến từ doanh nghiệp hay các trường đại học trong và ngoài nước.
Cùng với đó, chương trình được xây dựng theo định hướng đào tạo kỹ sư chuyên sâu cho ngành bán dẫn là module chuyên sâu về kiểm thử vi mạch và thiết kế vi mạch. Việc thiết kế chương trình theo module thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia đào tạo cùng nhà trường. Những module này được lựa chọn trên cơ sở phân tích nhu cầu thị trường lao động trong lĩnh vực vi mạch tại Việt Nam cũng như ở các nước trong khu vực.
Nhằm tăng cơ hội thực hành, thực tập và mở rộng kết nối việc làm cho sinh viên, Khoa Kỹ thuật và Công nghệ – Đại học Huế tạo điều kiện cho người học làm quen với các vấn đề dự án công nghiệp từ sớm, qua đó sinh viên chủ động cập nhật kiến thức và có kỹ năng nghề nghiệp thông qua học tập theo dự án và các đồ án thực tế môn học. Sinh viên có nhiều cơ hội được học tập và tiếp xúc với chuyên gia, kỹ sư công nghệ của một số công ty về vi mạch bán dẫn và đó là những cơ hội để phát triển nghề nghiệp sau khi ra trường.
Đồng thời, HUET thường xuyên tổ chức các buổi hội thảo với cộng đồng vi mạch trên thế giới (VISEMI), cũng như phát triển ký kết hợp tác với nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước. Doanh nghiệp tham gia trực tiếp, có chiều sâu từ thiết kế chương trình, đồng hành xây dựng phòng thực hành và trực tiếp đào tạo sinh viên.
Trong khi đó, tại Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (IUH), nhà trường đang đào tạo chuyên ngành Kỹ thuật thiết kế vi mạch do Khoa Công nghệ Điện tử (FET) trực tiếp phụ trách, được xây dựng trên cơ sở kinh nghiệm đào tạo, nghiên cứu và hợp tác doanh nghiệp trong lĩnh vực điện tử – vi mạch của khoa.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Mai Thăng Long - Trưởng khoa, Khoa Công nghệ Điện tử của nhà trường chia sẻ, chương trình đào tạo Kỹ thuật thiết kế vi mạch được xây dựng đảm bảo đúng quy định về Chuẩn chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Chương trình học tập trung vào thiết kế, kiểm thử và đóng gói vi mạch, phù hợp với định hướng phát triển ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam cũng như năng lực đào tạo hiện có của nhà trường. Trong quá trình xây dựng chương trình, FET đặc biệt chú trọng sự cân đối giữa kiến thức nền tảng, kỹ năng thực hành và khả năng triển khai các bài toán kỹ thuật thực tế, trong đó các học phần thí nghiệm, dự án và đồ án chiếm tỷ trọng đáng kể.
Bên cạnh đó, việc tích hợp trí tuệ nhân tạo trong đào tạo vi mạch cũng là một điểm mạnh xuyên suốt của chương trình. Các nội dung liên quan đến trí tuệ nhân tạo biên (Edge AI) được triển khai trên các nền tảng phần cứng như GPU NVIDIA, máy tính nhúng và FPGA, giúp sinh viên phát triển tư duy liên ngành giữa thiết kế phần cứng, phần mềm và AI.
Ngoài ra, nhằm tăng cường tính quốc tế và cập nhật thực tiễn đào tạo, từ 12/2025, FET mời ba giáo sư uy tín trong lĩnh vực điện tử - vi mạch đến từ Nhật Bản, Ý và Mexico tham gia giảng dạy và hướng dẫn người học.
Là một trong 5 trường đại học trọng điểm quốc gia về kỹ thuật – công nghệ, đồng thời là thành viên của Liên minh các cơ sở giáo dục phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành công nghiệp chip bán dẫn, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông đã xây dựng chương trình đào tạo Công nghệ vi mạch bán dẫn với kỳ vọng góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ phát triển ngành công nghiệp vi mạch.
Tiến sĩ Nguyễn Trung Hiếu – Trưởng khoa, Khoa Kỹ thuật Điện tử 1, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông cho biết: “Khoa Kỹ thuật Điện tử 1 là đơn vị chuyên môn sâu trong các lĩnh vực điện tử, mạch tích hợp, robot và tự động hóa. Dựa theo những kinh nghiệm trong đào tạo Thiết kế vi mạch, khoa xây dựng chương trình Công nghệ vi mạch bán dẫn với nội dung mở rộng hơn”.
Theo đó, chương trình đào tạo Công nghệ vi mạch bán dẫn tập trung vào nền tảng thế mạnh của khoa, với 70% khối lượng kiến thức về kỹ thuật điện tử, mạch tích hợp điện tử, đặc biệt là về khâu thiết kế vi mạch, 30% là kiến thức công nghệ chip bán dẫn như sản xuất, đóng gói, kiểm thử.
Đồng thời, chương trình tích hợp các học phần mang tính dự báo, chuẩn bị cho những xu hướng công nghệ quan trọng trong vài năm tới.
Ngoài ra, thầy Hiếu thông tin thêm, từ năm 2025, sinh viên theo học Công nghệ vi mạch bán dẫn tại trường còn có cơ hội xét tuyển vào chương trình sinh viên tài năng của học viện.
“Đây là chương trình đào tạo đặc biệt, dành cho sinh viên có thành tích học tập xuất sắc, tiềm năng nghiên cứu, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Sinh viên trúng tuyển các lớp tài năng sẽ có môi trường học tập tiên tiến, được học các môn học cơ sở và chuyên ngành theo lớp riêng, với quy mô 30-40 sinh viên do chuyên gia từ các doanh nghiệp có nhiều kinh nghiệm tham gia giảng dạy.
Đồng thời, người học còn có cơ hội thực tập sớm tại các doanh nghiệp đầu ngành có hợp tác với nhà trường; giải những bài toán doanh nghiệp nhiều hơn, cũng như được trường tạo điều kiện nghiên cứu khoa học, tham gia hội nghị, hội thảo chuyên ngành trong và ngoài nước”, thầy Hiếu cho hay.
Lấy thực hành làm trọng tâm, doanh nghiệp tham gia từ phòng lab
Vi mạch bán dẫn là lĩnh vực đòi hỏi trình độ công nghệ cao và tính thực hành sâu, vì vậy bên cạnh đào tạo lý thuyết, các cơ sở giáo dục đại học cũng chú trọng đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm và hệ thống thực hành với trang thiết bị, phần mềm hiện đại, bám sát yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.
Tại Khoa Kỹ thuật và Công nghệ - Đại học Huế, theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch thông tin, nhà trường chủ động xây dựng các phòng thực hành thực tập cho người học từ những phòng thực hành điện - điện tử, phòng lập trình, phòng thiết kế mạch điện tử và mạch tích hợp, cũng như được tiếp nhận phần mềm IC Design/Verification EDA Tools của công ty Semens EDA cho phòng thiết kế và kiểm thử vi mạch.
“Dưới sự tư vấn hỗ trợ của Công ty Marvell, HUET sẽ đầu tư phòng thiết kế đạt chuẩn công nghiệp cho sinh viên thực hành thực tập. Đồng thời, Đại học Huế là 1 trong 18 cơ sở đào tạo được Chính phủ lựa chọn đầu tư phòng thí nghiệm trọng điểm cho đào tạo vi mạch bán dẫn, nhà trường đã trình các bộ, ngành xem xét kế hoạch đầu tư với kinh phí 118 tỷ đồng và dự kiến sẽ được phê duyệt trong năm 2026”, thầy Lịch cho biết.
Về phía Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, hiện nay, Khoa Công nghệ điện tử đang quản lý và khai thác hơn 20 phòng thí nghiệm - thực hành trong lĩnh vực điện tử nói chung, trong đó có nhiều phòng thí nghiệm chuyên sâu phục vụ trực tiếp cho đào tạo vi mạch bán dẫn.
Các phòng thí nghiệm này bao gồm phòng thiết kế vi mạch tích hợp VLSI, vi mạch số và FPGA, thiết kế hệ thống trên chip (SoC), phòng thí nghiệm kiểm thử vi mạch với thiết bị chuyên dụng của Keysight, cùng các phòng thí nghiệm phục vụ nghiên cứu và triển khai trí tuệ nhân tạo biên (Edge AI) trên nền tảng GPU NVIDIA và hệ thống nhúng.
Đồng thời, FET cũng triển khai các nền tảng thiết kế, mô phỏng và thực hành dựa trên công cụ chuyên dụng và mã nguồn mở, giúp sinh viên tiếp cận tương đối đầy đủ. Qua đó, sinh viên có điều kiện tiếp cận trực tiếp với các quy trình và công cụ đang được sử dụng trong thực tế công nghiệp.
Còn tại Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, nhà trường đã đầu tư xây dựng các phòng thí nghiệm chuyên sâu như: Lab Công nghệ bán dẫn (SEMIT), Lab Hệ thống Nhúng và Công nghệ IoT, Lab Thiết kế Điện tử Tự động (EDA), Lab Điện tử và Điều khiển Thông minh (EIC), Lab Tự động hóa và Robot (ARL).
Các phòng lab được trang bị thiết bị hiện đại từ nhiều hãng công nghệ hàng đầu như ARM, Cadence, Synopsys, Intel, Xilinx (AMD), Siemens, Dobot, đồng thời trường duy trì mối liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn, bao gồm cả doanh nghiệp nội địa và các tập đoàn FDI đang hoạt động tại Việt Nam.
“Đáng chú ý, trong tháng 12/2025, học viện đã cho ra mắt Trung tâm Đào tạo trí tuệ nhân tạo (AI) chuyên sâu và Trung tâm Đào tạo vi mạch bán dẫn chuyên sâu, nhằm tập trung đào tạo chuyên sâu, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho sinh viên, kỹ sư và đội ngũ nhân lực đang làm việc trong lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.
Các trung tâm hướng tới triển khai chương trình đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, tăng cường học tập thông qua dự án, phòng thí nghiệm và bài toán công nghiệp; đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ và hợp tác quốc tế”, Tiến sĩ Nguyễn Trung Hiếu thông tin.
Dành lời khuyên cho các thí sinh quan tâm đến lĩnh vực vi mạch bán dẫn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Mai Thăng Long cho rằng, điều quan trọng nhất là các em cần tìm hiểu kỹ về đặc thù ngành học và các hướng nghề nghiệp để xác định sự phù hợp với năng lực và sở thích của bản thân. Đây là lĩnh vực đòi hỏi nền tảng toán học, tư duy logic và khả năng học tập chuyên sâu, vì vậy cần có sự chuẩn bị nghiêm túc ngay từ đầu.
“Bên cạnh kiến thức chuyên môn, người học cần hình thành thói quen tự học, chủ động cập nhật công nghệ mới và rèn luyện kỹ năng ngoại ngữ, do đây là lĩnh vực có tính quốc tế cao. Quan trọng hơn, người học cần bước vào ngành học với tâm thế kiên trì, cầu thị và sẵn sàng đối mặt với thách thức. Với sự chuẩn bị đúng hướng và môi trường đào tạo phù hợp, lĩnh vực vi mạch bán dẫn sẽ mang lại nhiều cơ hội phát triển nghề nghiệp bền vững trong tương lai”, thầy Long nhắn nhủ.
Đồng quan điểm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Quang Lịch chia sẻ: “Dù là lĩnh vực có tính đặc thù cao, thí sinh vẫn hoàn toàn có thể theo đuổi nếu chuẩn bị tốt tâm thế và nền tảng kiến thức khoa học tự nhiên, đặc biệt là Toán và Vật lý.
Bên cạnh đó, qua quá trình làm việc với nhiều doanh nghiệp, tôi nhận thấy không chỉ nam giới mà các kỹ sư nữ cũng được đánh giá cao nhờ sự tỉ mỉ, cẩn trọng và khéo léo, nhất là ở các vị trí thiết kế, xác minh và kiểm thử vi mạch”.