Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng đang đề xuất quy định người được xét tặng danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở phải có sáng kiến nhận được sự quan tâm lớn của nhân dân trong đó có giáo viên.
Theo đó, theo dự thảo Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” để tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây: được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và có sáng kiến được công nhận.
Dự thảo mới, vai trò của sáng kiến tiếp tục được đề cao, ảnh hưởng đến hầu hết các danh hiệu thi đua, khen thưởng
Theo Luật Thi đua, khen thưởng năm 2022, danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” để tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây:
Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến”;
Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận.
Trong thực tiễn nhiều năm qua, danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở được xem là hình thức ghi nhận xứng đáng đối với những cá nhân làm việc hiệu quả, trách nhiệm, hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu chuyên môn, đóng góp tích cực vào kết quả chung của cơ quan, đơn vị.
Để đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở ngoài đạt danh hiệu Lao động tiên tiến hoặc Chiến sĩ tiên tiến còn phải đạt một trong hai điều kiện sau:
Một là, được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, nếu giáo viên được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ (không quá 20% tổng số cán bộ, viên chức) thì không cần có sáng kiến hay tiêu chuẩn khác vẫn được đề nghị danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở.
Hoặc phải sáng kiến được cấp có thẩm quyền đánh giá đạt hiệu quả, nếu đạt sáng kiến thì giáo viên chỉ cần được đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên sẽ được đề nghị tặng danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở.
Do quy định trên nên số lượng người được đề nghị danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở ở các địa phương tăng cao do không khống chế tỷ lệ và chỉ cần đạt một trong hai tiêu chí hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc có sáng kiến được công nhận.
Tại khoản 9 Điều 1 dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng nêu:
9. Sửa đổi, bổ sung Điều 23 như sau:
“Điều 23. Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” để tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây:
1. Được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ;
2. Có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận”.
Như vậy, với dự thảo mới, để được công nhận chiến sĩ thi đua cơ sở sẽ có tỷ lệ không quá 20% vì:
Đầu tiên phải được đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, chỉ tiêu đánh giá hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, tỷ lệ cán bộ, công chức, viên chức xếp loại "Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ" trong tổng số cán bộ, công chức, viên chức tại cùng cơ quan, tổ chức, đơn vị và đối với từng nhóm đối tượng có nhiệm vụ tương đồng không quá tỷ lệ đảng viên được xếp loại "Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ" theo quy định của Đảng.
Hiện nay quy định của Đảng, tỷ lệ đảng viên hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ không quá 20% đảng viên hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Do đó, sẽ có không quá 20% giáo viên được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Trong số 20% hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ này, ai đạt được sáng kiến hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu mới được đề nghị công nhận Chiến sĩ thi đua cơ sở.
Dự thảo mới, dự kiến giảm số lượng người đạt Chiến sĩ thi đua cơ sở không quá 20%, theo người viết là hợp lý, người đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở phải thật sự là những người nổi trội, tiêu biểu có thành tích xuất sắc, được tập thể tín nhiệm, phù hợp với nguyên tắc thi đua, khen thưởng.
Tuy vậy, người viết vẫn băn khoăn khi sắp tới vai trò của sáng kiến tiếp tục được đề cao bởi vì theo dự thảo mới để đạt chiến sĩ thi đua cơ sở bắt buộc phải có sáng kiến, mà danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở là tiền đề để được đề xuất tất cả các danh hiệu thi đua, khen thưởng khác.
Nếu một người dù có thành tích tốt như đạt danh hiệu giáo viên giỏi cấp tỉnh thậm chí cấp quốc gia, bồi dưỡng học sinh giỏi đạt các giải thưởng cao,…nhưng không có sáng kiến sẽ không được đề xuất danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở và các hình thức thi đua, khen thưởng khác.
Thời đại công nghệ số, chỉ vài câu lệnh, vài cú click chuột đã có hàng chục sáng kiến, thật giả rất khó phân biệt
Một trong những bất cập lớn nhất của việc tăng ưu thế của tiêu chí sáng kiến trong bối cảnh hiện nay chính là tác động của công nghệ số. Trí tuệ nhân tạo, công cụ xử lý ngôn ngữ, các nền tảng tổng hợp dữ liệu và phần mềm hỗ trợ sáng tạo nội dung đã làm thay đổi căn bản cách con người tạo ra văn bản, giải pháp và ý tưởng.
Với công nghệ số, công nghệ AI phát triển vượt bậc chỉ với vài câu lệnh đơn giản từ Chat GPT, Gemini, Grok AI, DeepSeek,…, người sử dụng có thể tạo ra hàng loạt “sáng kiến” được trình bày bài bản, có đầy đủ căn cứ lý luận, mục tiêu, giải pháp và hiệu quả dự kiến. Nếu chỉ đánh giá sáng kiến dựa trên hồ sơ giấy tờ, báo cáo và hình thức trình bày, thì việc phân biệt đâu là sáng kiến thực sự xuất phát từ thực tiễn lao động, đâu là sản phẩm được tạo ra nhờ công cụ công nghệ là điều vô cùng khó khăn.
Hiện nay, theo người viết, cơ bản địa phương cũng chưa có công cụ nào để phát hiện sản phẩm nào do AI tạo ra, sản phẩm nào do con người thực hiện.
Thực tế cho thấy, ở không ít nơi, sáng kiến đã và đang trở thành một “thủ tục hành chính” hơn là kết quả của quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng nghiêm túc. Có những sáng kiến được viết ra chủ yếu để đủ điều kiện xét thi đua, xét khen thưởng, nhưng mức độ tác động đến hiệu quả công việc thực tế lại rất hạn chế.
Trong bối cảnh đó, nếu yêu cầu “phải có sáng kiến mới” để đạt danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở, nguy cơ hình thức hóa sáng kiến sẽ càng lớn. Thay vì tập trung làm tốt công việc chuyên môn, một bộ phận cán bộ, giáo viên, viên chức có thể buộc phải dành thời gian để “sản xuất” sáng kiến cho đủ điều kiện, dẫn đến tình trạng chạy theo số lượng, coi nhẹ chất lượng và hiệu quả thực tế.
Đáng lo ngại hơn, những người làm việc nghiêm túc, chú trọng chất lượng công việc hàng ngày, nhưng không có kỹ năng trình bày, viết lách hoặc không muốn chạy theo phong trào sáng kiến, lại có nguy cơ bị loại khỏi danh sách xét thi đua. Điều này đi ngược lại tinh thần công bằng, khách quan mà Luật Thi đua, khen thưởng hướng tới.
Người viết đã thực hiện viết câu lệnh trên Chat GPT, Gemini chỉ cần vài phút đã cho ra đời nhiều sáng kiến, theo kinh nghiệm làm giám khảo chấm sáng kiến nhiều năm, sáng kiến do AI viết nếu điều chỉnh câu lệnh đầy đủ, rõ ràng, phù hợp thì kết quả khá hay, rất khó phân biệt thật giả, ban giám khảo chấm cũng sẽ rất khó phân biệt.
Do đó, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng cần được nghiên cứu, điều chỉnh theo hướng khoa học, thực tiễn, phù hợp hơn, để thi đua thực sự là động lực phát triển, tránh có thể xảy ra việc chạy đua viết sáng kiến hay sao chép, nhờ AI viết sáng kiến.
Hoặc có thể bổ sung các trường hợp giáo viên đạt các thành tích tiêu biểu như đạt giáo viên giỏi cấp tỉnh trở lên, bồi dưỡng học sinh giỏi cấp tỉnh trở lên, hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học kỹ thuật đạt cấp tỉnh trở lên,…được tính như đạt sáng kiến, được đề nghị tặng danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.