Hai năm vừa qua, theo quy định tại Điều 23 Luật Thi đua, Khen thưởng 2022, danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây: "Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến”; Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận".
Theo đó, điều kiện cơ bản là “Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận”.
Mặc dù bị khống chế viên chức “Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” không quá 20% nhưng trong từng đơn vị trường học có nhiều cán bộ, giáo viên, nhân viên đạt sáng kiến kinh nghiệm nên cuối năm học số lượng viên chức đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở khá nhiều, có trường gần một nửa viên chức đạt được danh hiệu này.
Vì thế, Dự thảo sửa đổi Luật Thi đua, khen thưởng dự kiến quy định phải được xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và có sáng kiến mới được đề nghị danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở dù còn có những ý kiến băn khoăn nhưng cũng nhiều ý kiến cho rằng dự thảo như vậy cũng là điều hợp lý.
Hai năm qua, có nơi lạm phát danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở
Trước đây, khi chưa thực hiện theo Luật Thi đua, Khen thưởng 2022 thì tại Điều 9 Nghị định 91/2017/NĐ-CP quy định tỷ lệ đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua như sau:
“Tỷ lệ cá nhân được công nhận danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” do bộ, ban, ngành, tỉnh, đoàn thể trung ương căn cứ vào tình hình thực tiễn quy định cho phù hợp, nhưng không quá 15% tổng số cá nhân đạt danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc danh hiệu “Chiến sĩ tiên tiến”.
Vì thế, từ năm học 2022-2023 trở về trước, xét danh hiệu chiến sĩ thi đua cơ sở không quá 15% giáo viên đạt danh hiệu lao động tiên tiến nên số lượng nhà giáo đạt danh hiệu này trong từng trường khá khiêm tốn và có tính cạnh tranh gay gắt. Hơn nữa, giai đoạn này cũng yêu cầu muốn được xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở, cá nhân phải có sáng kiến kinh nghiệm được cấp cơ sở công nhận giải.
Tuy nhiên, trong các năm học 2023-2024; 2024-2025 vừa qua tiêu chí xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở có phần nhẹ nhàng hơn.
Cụ thể, tại Điều 23 Luật Thi đua, khen thưởng 2022 quy định về Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây:
1. Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến”;
2. Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận.”
Đặc biệt, hai năm vừa qua, việc xét thi đua không còn khống chế số lượng danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở. Vì thế, cán bộ, giáo viên, nhân viên các nhà trường đạt được 1 trong 2 tiêu chí trên là được xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở nên số lượng nhà giáo đạt danh hiệu này khá nhiều.
Một số viên chức được nhà trường xếp loại Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ nhưng trong năm đó họ có cả sáng kiến kinh nghiệm thì họ xét theo tiêu chí Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Sáng kiến kinh nghiệm “để dành” để xét các danh hiệu cao hơn, hoặc xét Bằng khen của Ủy ban nhân dân tỉnh (thành phố); hoặc các hình thức khen thưởng khác, cao hơn.
Danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở phải Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và có sáng kiến là phù hợp
Vừa qua, Bộ Tư pháp đã công bố Tài liệu thẩm định dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Thi đua khen thưởng. Trong đó, tại khoản 9 Điều 1 của dự thảo nêu:
Điều 23. Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”
Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” để tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây:
1. Được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ;
2. Có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận.
Việc sửa đổi tiêu chí xét danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” trong dự thảo đang nhận được sự quan tâm của dư luận, trong đó có cán bộ quản lý giáo dục và nhiều thầy cô giáo băn khoăn, tâm tư, cho rằng với dự thảo này thì rất khó đạt được.
Tuy nhiên, theo quan điểm của người viết bài, dự thảo lần này khá phù hợp nhằm nâng cao uy tín danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở.
Thứ nhất: người được xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua có nhiều quyền lợi. Về tiền thưởng hiện nay được hưởng hệ số 1.0, trong khi danh hiệu tiên tiến với hệ số 0,3 mức lương cơ sở. Cùng với đó, khi có danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở sẽ có cơ hội xét nâng lương trước thời hạn.
Vì thế, viên chức muốn được xếp loại Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ tất nhiên phải vượt trội hơn những đồng nghiệp khác.
Đó là phải hoàn thành tốt các nhiệm vụ, chỉ tiêu nhà trường giao, ngoài ra còn phải có nhiều thành tích vượt trội, như: tham gia các hội thi, phong trào, bồi dưỡng học sinh giỏi; ôn thi tuyển sinh; ôn thi tốt nghiệp…mà ngành phát động, tổ chức.
Thứ hai: bên cạnh các hoạt động giảng dạy, công tác, tất nhiên nhà giáo cũng cần thiết nghiên cứu khoa học, cụ thể là viết sáng kiến kinh nghiệm. Một sáng kiến kinh nghiệm có thể xem là một đề tài khoa học của nhà giáo bởi về thể thức văn bản, hướng triển khai thực hiện được thực hiện như một đề tài khoa học.
Nhưng, lâu nay việc viết và chấm sáng kiến kinh nghiệm còn nhiều vấn đề. Thành ra, ai cũng có thể viết được sáng kiến kinh nghiệm.
Việc chấm sáng kiến kinh nghiệm ở một số nơi chưa thực sự xem trọng tính khoa học, hiệu quả nên hai năm học vừa qua có nhiều viên chức được xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua nhưng chưa thực sự là cá nhân tiêu biểu trong đơn vị. Nhưng, vì có sáng kiến kinh nghiệm mà không bị khống chế số lượng nên họ nghiễm nhiên được xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua.
Việc dự thảo yêu cầu vừa phải hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ vừa có sáng kiến kinh nghiệm sẽ giúp cho các nhà trường lựa chọn những người xứng đáng ở tất cả các hoạt động của từng viên chức trong năm học sẽ có tính bao quát và người được khen danh hiệu này sẽ phải là những cá nhân thực sự tiêu biểu.
Thứ ba: tăng tiêu chí, siết số lượng sẽ giảm được kinh phí của địa phương, nhà trường chi cho khen thưởng; chi lương tăng trước thời hạn. Tính cạnh tranh cao, sẽ thúc đẩy chất lượng giáo dục và các phong trào của nhà trường được nâng lên.
Ai muốn danh hiệu cao tất nhiên phải phấn đấu, cố gắng để có nhiều thành tích vượt trội. Vì thế, Dự thảo sửa đổi Luật Thi đua, khen thưởng dự kiến quy định phải được xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và có sáng kiến mới được đề nghị danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở là phù hợp, giúp cho việc xét thi đua nói chung và ở ngành giáo dục nói riêng đi vào chiều sâu.
Những người được xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở cũng cảm thấy xứng đáng mà người không được xét cũng không phải lăn tăn bởi bản thân chưa đủ các tiêu chí để xét danh hiệu này sẽ phải cố gắng, phấn đấu nhiều hơn.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
