Trong hướng dẫn đăng ký chỉ tiêu tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội lưu ý các trường tư thục không được yêu cầu học sinh hoặc phụ huynh nộp tiền giữ chỗ, tiền đặt cọc hay bất kỳ khoản thu nào ngoài quy định trong quá trình tuyển sinh.
Theo lãnh đạo một số trường tư trên địa bàn thành phố Hà Nội, điều này chưa phù hợp với quyền tự chủ của trường tư, bởi việc đặt cọc, giữ chỗ là thỏa thuận mà pháp luật cho phép.
Không có phí giữ chỗ, phụ huynh có thể nộp hồ sơ tràn lan nhiều nơi và rút vào phút chót
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Trịnh Hùng Sơn - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Lý Thái Tổ cho rằng, việc yêu cầu trường tư không thu tiền đặt cọc, giữ chỗ có thể gây ra thách thức cho các nhà trường.
Cụ thể, trong những năm qua, nhiều trường đã phải đối mặt với thực trạng phụ huynh đăng ký xét tuyển cho con em dàn trải nhưng sau đó rút hồ sơ do thí sinh đã trúng tuyển trường khác. Tình trạng này không chỉ khiến các trường rơi vào thế bị động trong tuyển sinh mà còn ảnh hưởng đến cả kế hoạch triển khai năm học mới. Bởi, việc thí sinh trúng tuyển nhưng không nhập học sẽ tạo ra chỉ tiêu ảo, khiến các trường không nhận thêm học sinh, trong khi những thí sinh thực sự mong muốn được vào trường lại không thể đăng ký tuyển sinh do số lượng hồ sơ quá lớn.
Do đó, để bảo vệ quyền lợi của trường tư, cần thiết phải áp dụng phí đặt cọc, giữ chỗ. Việc áp dụng khoản phí này thực chất là một thỏa thuận dân sự minh bạch nhằm xác lập trách nhiệm giữa nhà trường và phụ huynh. Nếu không có một sự cam kết tài chính đủ để ràng buộc, hệ thống vận hành của nhà trường có thể bị ảnh hưởng do không đủ số lượng học sinh theo học”, thầy Sơn bày tỏ.
Cũng theo thầy Sơn, đối với phí đặt cọc, giữ chỗ, nhà trường thực hiện khấu trừ sau khi học sinh nhập học nhằm đảm bảo cam kết và quyền lợi cho phụ huynh, học sinh. Nếu học sinh nhập học đúng kế hoạch, khoản phí này được chuyển đổi sang học phí, nhà trường không giữ lại và thu thêm khoản phí nào. Tuy nhiên, nếu phụ huynh quyết định không cho con theo học, việc chấp nhận mất phí đặt cọc thể hiện phần trách nhiệm cần thiết để thực hiện đúng cam kết ban đầu.
Từ thực tế đó, thầy Sơn cho rằng, khoản phí đặt cọc không đơn thuần chỉ là con số tài chính và trách nhiệm của phụ huynh, mà còn là cơ sở để nhà trường chuẩn bị cho năm học mới. Nếu trường dự tính đón số lượng học sinh theo kế hoạch đề ra, toàn bộ hệ thống, từ đội ngũ giáo viên, số lượng phòng học cho đến các thiết bị học tập, hệ thống cơ sở vật chất đều phải được chuẩn bị sẵn sàng và đầu tư tương ứng ngay từ đầu năm học.
Trong khi đó, nếu phụ huynh đăng ký giữ chỗ rồi rút hồ sơ vào phút chót, nhà trường rất khó xoay xở, giải quyết những hạng mục đã đầu tư và chuẩn bị. Nếu không có ràng buộc về thỏa thuận thông qua đặt cọc, hệ thống giáo dục tư thục sẽ rơi vào thế bị động trong công tác tuyển sinh và khó có thể duy trì được kế hoạch giáo dục chất lượng cho những học sinh thực sự muốn theo học.
Cùng bàn về vấn đề này, cô Đỗ Khánh Phượng - Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân lập Hermann Gmeiner Hà Nội bày tỏ, khoản phí đặt cọc, giữ chỗ là khoản thu đầu năm mang tính cam kết và nhà trường luôn sẵn sàng hoàn trả, khấu trừ theo thỏa thuận sau khi học sinh nhập học. Việc này góp phần giúp nhà trường duy trì hoạt động tuyển sinh phát sinh, bởi quy trình tuyển sinh đã có thể kết thúc sớm, nhưng chính sự thay đổi kế hoạch của phụ huynh buộc bộ máy nhà trường phải tiếp tục vận hành để lấp đầy chỉ tiêu.
Nếu không có khoản phí này, trường tư sẽ phải đối mặt với vấn đề hồ sơ ảo. Một phụ huynh có thể sẵn sàng đăng ký giữ chỗ tại 5-6 trường cùng lúc để chờ đợi kết quả thi vào lớp 10 trung học phổ thông.
Chẳng hạn, trường có chỉ tiêu là 180 học sinh, nhưng với lượng hồ sơ ảo buộc phải gọi đến 400 em cùng nhập học thì nhà trường khó có thể đáp ứng được số lượng và không đảm bảo quyền lợi cho học sinh.
Vì vậy, phí đặt cọc chính là điều kiện cần thiết để phụ huynh phải thực sự cân nhắc và có trách nhiệm với lựa chọn của mình thay vì rải hồ sơ để giữ chỗ cho con em tràn lan.
Cũng theo cô Phượng, việc thu phí giữ chỗ cần được nhìn nhận khách quan ở góc độ công bằng và định hướng giáo dục đúng đắn từ phía gia đình. Hiện nay, cơ hội học tập tại các trường tư thục rất rộng mở, nhưng chính sự thuận lợi này dẫn đến tâm lý quá dễ dãi trong lựa chọn, khiến phụ huynh sẵn sàng nộp hồ sơ giữ chỗ tại rất nhiều nơi cùng một lúc.
Nếu không có phí đặt cọc, trường tư không chỉ đối mặt với việc học sinh rút hồ sơ do đỗ vào trường công lập mà còn phải chịu sự biến động do học sinh chọn học giữa các trường tư thục với nhau. Điều này cũng dẫn tới việc trường tư thục bị tước đi quyền lợi chính đáng và rơi vào thế bị động trong tuyển sinh, trong khi phụ huynh lại có quyền thay đổi ý định bất cứ lúc nào mà không phải chịu trách nhiệm.
Bên cạnh đó, trong môi trường giáo dục tư thục đầy tính cạnh tranh, phí giữ chỗ còn đóng vai trò như một công cụ bảo đảm sự cạnh tranh công bằng giữa các phân khúc trường khác nhau.
Song, cần lưu ý rằng, mục đích cốt lõi của khoản phí đặt cọc, giữ chỗ phải là tạo ra sự cam kết có trách nhiệm khi nhà trường chuẩn bị tốt nhất về tổng thể để tiếp nhận và đào tạo học sinh, còn phụ huynh cần cân nhắc kỹ càng để đưa ra sự lựa chọn đúng đắn cho tương lai của con em mình.
Trường tư cần được tự chủ về thỏa thuận đặt cọc, giữ chỗ để đảm bảo công bằng
Theo cô Đỗ Khánh Phượng, trong mùa tuyển sinh năm 2025, nhiều trường tư thục đã gặp khó khăn, thậm chí "vỡ" kế hoạch tuyển sinh do không ít trường công lập bất ngờ tăng chỉ tiêu và hạ điểm chuẩn. Điều đó khiến phụ huynh học sinh rút hồ sơ ồ ạt. Chính vì vậy, việc áp dụng khoản thu phí đặt cọc với các trường tư trong công tác tuyển sinh là phương án cần thiết được thực hiện để đảm bảo công bằng.
Sự thay đổi, biến động về chỉ tiêu tuyển sinh không chỉ là thách thức cho công tác quản lý của các trường tư thục, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến công việc, đời sống của đội ngũ giáo viên. Khi các trường đã chuẩn bị mọi nguồn lực cho năm học mới nhưng số học sinh nhập học không đạt chỉ tiêu, sẽ dẫn tới một số khó khăn trong việc duy trì hoạt động của trường.
Cô Phượng cũng nhấn mạnh, để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả đối với khoản phí giữ chỗ, cần để các trường tư được thực sự tự chủ trong việc quyết định thu phí giữ chỗ, tự xác định mức thu phù hợp với phân khúc, quy mô của trường.
Song song với đó, cơ quan quản lý và xã hội cần nhìn nhận khoản phí này như một thỏa thuận kinh tế hoặc một hợp đồng dân sự thực sự có hiệu lực pháp lý. Từ đó, tạo cơ chế bảo vệ quyền lợi chính đáng cho các đơn vị trường tư, giúp hệ thống tư thục có thể tiếp tục đầu tư, phát triển và đóng góp vào sự nghiệp giáo dục chung.
Đồng ý kiến với quan điểm trên, theo thầy Trịnh Hùng Sơn, cần nhìn nhận bản chất việc đặt cọc, giữ chỗ là một thỏa thuận dân sự tự nguyện nhằm xác lập trách nhiệm hai chiều. Trong một mối quan hệ công bằng, phụ huynh cần có trách nhiệm với lựa chọn của mình và nhà trường cũng phải cam kết trách nhiệm tương ứng khi tiếp nhận học sinh.
“Giống như mua một căn hộ, việc đặt cọc là minh chứng cho sự nghiêm túc, uy tín của các bên. Đây cũng chính là cách để phụ huynh thể hiện định hướng, trách nhiệm đúng đắn đối với việc học tập của con mình, tránh trường hợp ồ ạt đăng ký giữ chỗ, gây khó khăn cho các cơ sở giáo dục”, thầy Sơn bày tỏ.
Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Lý Thái Tổ cũng nhấn mạnh, khi nhận tiền đặt cọc, các trường phải đảm bảo đầy đủ những điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và trang thiết bị học tập dưới sự kiểm duyệt gắt gao của cơ quan quản lý.
Vì vậy, thay vì đưa ra yêu cầu khiến các trường tư rơi vào thế khó và mất đi sự chủ động trong kế hoạch tuyển sinh, cơ quan quản lý cần có những giải pháp mang tính tháo gỡ. Nếu cấm thu phí giữ chỗ, cơ quan chức năng nên đưa ra giải pháp để đảm bảo chỉ tiêu và sự ổn định cho các trường trước những biến động của hồ sơ ảo, từ đó đảm bảo sự công bằng và hiệu quả bền vững cho hệ thống giáo dục tư thục hiện nay.