Không tìm thấy quy định cấm trường tư thu phí giữ chỗ, băn khoăn về yêu cầu của Sở GD&ĐT Hà Nội

Việc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội yêu cầu các trường trung học phổ thông tư thục không thu các loại phí giữ chỗ, phí đặt cọc trong kỳ tuyển sinh năm học 2026-2027 đang nhận được nhiều ý kiến trái chiều từ dư luận.

Một số chuyên gia giáo dục, đại biểu Quốc hội cho rằng, cần nhìn nhận vấn đề này ở góc độ cân bằng, hài hòa giữa đảm bảo quyền lợi cho người học và sự phát triển ổn định, thực hiện quyền tự chủ thực chất của trường tư.

Phí giữ chỗ thể hiện sự chủ động và linh hoạt từ hai phía, giúp trường tư phát triển ổn định

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Luật sư Lê Kiều Hoa - Giám đốc Công ty Luật Trách nhiệm hữu hạn Legal Value (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho biết: “Từ góc độ pháp lý, hiện nay, các quy định của Luật Giáo dục và các văn bản liên quan không có điều khoản cụ thể cấm các cơ sở giáo dục tư thục thu phí giữ chỗ hoặc đặt cọc khi phụ huynh đăng ký cho con nhập học. Các cơ sở giáo dục tư thục được trao quyền tự chủ nhất định về tài chính và tổ chức hoạt động.

Trong thực tế, khoản phí giữ chỗ thường được hình thành trên cơ sở thỏa thuận giữa phụ huynh và nhà trường. Theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự 2015, các bên có quyền tự do thỏa thuận trong giao dịch dân sự, nếu nội dung thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.

Do đó, về bản chất pháp lý, việc thu phí giữ chỗ nếu được công khai, minh bạch và có thỏa thuận rõ ràng giữa các bên thì không phải là hành vi bị pháp luật cấm. Tuy nhiên, cơ quan quản lý địa phương như Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội có thể ban hành các văn bản chỉ đạo trong phạm vi quản lý để điều chỉnh hoạt động tuyển sinh nhằm bảo đảm tính minh bạch và tránh phát sinh áp lực tài chính cho phụ huynh”.

Trong khi đó, theo Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Hà - Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh (khóa XV), cần nhìn nhận vấn đề này một cách cân bằng giữa việc bảo đảm quyền lợi của người học và tôn trọng quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục tư thục.

“Trong thực tế tuyển sinh, nhiều trường tư thục thu phí giữ chỗ hoặc đặt cọc nhằm xác định chính xác hơn số lượng học sinh nhập học, từ đó, chủ động về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và kế hoạch đào tạo. Thông thường, khoản phí này sẽ được khấu trừ vào các khoản đóng góp khi học sinh chính thức nhập học.

Ở góc độ quản trị nhà trường, hình thức này cũng giúp hạn chế tình trạng “hồ sơ ảo”, khi phụ huynh nộp hồ sơ ở nhiều trường” - nữ đại biểu nhận định.

Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Thị Hà, việc thu phí cần đảm bảo nguyên tắc minh bạch, rõ ràng và trên cơ sở tự nguyện của phụ huynh.

Cụ thể, nữ đại biểu phân tích: “Nếu áp dụng hình thức đặt cọc hoặc giữ chỗ, theo tôi cần lưu ý một số nguyên tắc: Trước hết, minh bạch thông tin về mức thu, mục đích thu, thời điểm khấu trừ hoặc hoàn trả để phụ huynh có đầy đủ cơ sở cân nhắc.

Thứ hai, xác định rõ trách nhiệm của các bên: phụ huynh thể hiện cam kết lựa chọn trường, còn nhà trường có trách nhiệm giữ chỗ và đảm bảo các điều kiện học tập đã công bố. Bên cạnh đó, cũng cần có cơ chế xử lý linh hoạt trong những trường hợp phát sinh khách quan để đảm bảo quyền lợi của người học”.

Cần hài hòa giữa bảo vệ quyền lợi học sinh và tạo điều kiện cho trường tư thục phát triển

Trong khi đó, theo Luật sư Lê Kiều Hoa, trong trường hợp áp dụng khoản phí giữ chỗ, cần lưu ý một số vấn đề: “Thứ nhất, nhà trường cần công khai rõ ràng ngay từ đầu về khoản tiền này, bao gồm mức thu, mục đích thu, thời điểm thu và cách thức xử lý khoản tiền sau khi học sinh nhập học.

Thứ hai, nên có thỏa thuận bằng văn bản giữa nhà trường và phụ huynh, trong đó quy định rõ khoản tiền giữ chỗ sẽ được khấu trừ vào học phí hay các khoản đóng góp đầu năm, cũng như các trường hợp được hoàn trả hoặc không hoàn trả.

Thứ ba, mức thu cần hợp lý và phù hợp thực tế, tránh tạo gánh nặng tài chính cho phụ huynh hoặc gây hiểu nhầm đây là một khoản thu mang tính bắt buộc.

Khi các điều kiện này được bảo đảm, khoản phí giữ chỗ có thể góp phần hạn chế tình trạng hồ sơ ảo và giúp nhà trường chủ động hơn trong việc chuẩn bị cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên cho năm học mới”.

Luật sư Lê Kiều Hoa cũng đề cập: “Vấn đề này cần được tiếp cận theo hướng cân bằng giữa quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục tư thục và việc bảo vệ quyền lợi của người học.

Trong bối cảnh hiện nay, nếu chưa có quy định thống nhất thì mỗi địa phương hoặc mỗi cơ sở giáo dục có thể áp dụng một cách khác nhau, dễ dẫn tới những tranh luận hoặc khiếu nại.

Vì vậy, cơ quan quản lý giáo dục có thể nghiên cứu ban hành hướng dẫn chung về các khoản thu liên quan đến tuyển sinh tại trường tư thục, trong đó, quy định rõ nguyên tắc minh bạch, trách nhiệm của nhà trường và quyền lợi của phụ huynh, học sinh. Điều này sẽ giúp tạo hành lang pháp lý rõ ràng hơn, đồng thời bảo đảm sự ổn định và minh bạch trong hoạt động tuyển sinh”.

Đồng tình với những chia sẻ trên, chuyên gia giáo dục Tô Thụy Diễm Quyên bày tỏ: “Các cơ sở giáo dục tư thục được quyền quyết định việc đặt cọc, giữ chỗ, khoản phí này hoàn toàn do nhà trường chủ động xác định, xây dựng trong kế hoạch tuyển sinh và công bố từ trước.

Điều đó phần nào thể hiện việc thực hiện quyền tự chủ thực chất của các nhà trường, đồng thời, cũng là một trong những căn cứ giúp các trường có thể chuẩn bị sớm về cơ sở vật chất cũng như đội ngũ giáo viên một cách tốt nhất cho năm học mới.

Tuy nhiên, cũng cần có cơ chế rõ ràng đối với khoản phí đặt cọc, phí giữ chỗ này, trong trường hợp phụ huynh không cho con học ở trường đó nữa. Chẳng hạn, khi rút hồ sơ, phụ huynh cũng rút lại một phần số tiền đó - đó là tính trách nhiệm, điều này phải được công khai, truyền thông rõ ràng từ khi phụ huynh tìm hiểu về trường và được tư vấn tuyển sinh”.

Từ những thực tiễn đã chỉ ra, đại biểu Nguyễn Thị Hà cũng cho rằng, cơ quan quản lý nên nghiên cứu và có hướng dẫn rõ ràng, thống nhất hơn đối với tuyển sinh của các cơ sở giáo dục tư thục.

“Chủ trương của Nhà nước là khuyến khích xã hội hóa giáo dục, vì vậy, chính sách quản lý cần hài hòa giữa việc bảo vệ quyền lợi của học sinh, phụ huynh và tạo điều kiện để các trường tư thục phát triển ổn định, phát huy quyền tự chủ. Quan trọng nhất vẫn là đảm bảo minh bạch, trách nhiệm và đặt lợi ích của người học ở vị trí trung tâm” - nữ đại biểu nhấn mạnh.