Tiến sĩ Giáp Văn Tiến (sinh năm 1990) là nhà nghiên cứu có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực hệ thống năng lượng, với hơn 10 năm làm việc trong cả môi trường học thuật và công nghiệp. Hiện nay, thầy đang công tác với vai trò giảng viên tại Khoa Kỹ thuật và Công nghệ, Trường Quốc tế - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Trong quá trình nghiên cứu, Tiến sĩ Giáp Văn Tiến đã tham gia 10 đề tài khoa học cấp bộ tại Hàn Quốc, đồng thời đăng ký 25 bằng sáng chế và công bố hơn 17 bài báo trên các tạp chí khoa học thuộc hệ thống WoS/Scopus. Ngoài ra, thầy còn tham gia phản biện cho nhiều tạp chí khoa học quốc tế uy tín, góp phần nâng cao chất lượng học thuật của cộng đồng nghiên cứu.
Từ niềm say mê máy móc đến hành trình theo đuổi nghiên cứu khoa học chuyên sâu
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam về lý do gắn bó với lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ cũng như con đường theo đuổi nghiên cứu khoa học, Tiến sĩ Giáp Văn Tiến cho hay: "Từ khi còn học trung học phổ thông, tôi đã đặc biệt hứng thú với các hiện tượng vật lý và những môn học liên quan đến khoa học, kỹ thuật. Sự kỳ diệu của các loại máy móc và cách chúng vận hành luôn khiến tôi tò mò, muốn tìm hiểu sâu hơn.
Vì vậy, việc theo đuổi ngành kỹ thuật ở bậc đại học gần như là lựa chọn tất yếu đối với tôi. Thời điểm đó, tôi chỉ nộp một bộ hồ sơ với một nguyện vọng duy nhất vào ngành Kỹ thuật cơ điện tử của Đại học Bách khoa Hà Nội. Mục tiêu của tôi sau khi tốt nghiệp là trở thành kỹ sư, được trực tiếp tham gia thiết kế và phát triển các hệ thống máy móc".
Tiến sĩ Giáp Văn Tiến cho biết thêm, bước ngoặt quan trọng nhất dẫn thầy đến quyết định theo đuổi con đường nghiên cứu chuyên sâu là cơ hội làm việc tại Nhật Bản trong sáu tháng ngay sau khi tốt nghiệp đại học.
Trong khoảng thời gian này, thầy nhận ra công việc của một kỹ sư trên thực tế không hoàn toàn giống với những gì thầy từng hình dung trước đây. Thầy mong muốn được đào sâu, nghiền ngẫm các vấn đề chuyên môn một cách sâu sắc hơn, đồng thời liên tục tìm tòi và thử nghiệm những ý tưởng mới.
Vì vậy, năm 2014, thầy Tiến quyết định theo học bậc sau đại học ngành Kỹ thuật Cơ khí, Năng lượng và Môi trường tại Viện Nghiên cứu Máy và Vật liệu Hàn Quốc. Năm 2016, thầy nhận bằng thạc sĩ và hoàn thành chương trình tiến sĩ vào năm 2020. Từ năm 2020 đến năm 2022, thầy Tiến tiếp tục tham gia chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu Máy và Vật liệu Hàn Quốc. Đặc biệt, trong suốt quá trình theo học từ bậc thạc sĩ đến tiến sĩ tại Hàn Quốc, thầy Tiến đều nhận được học bổng toàn phần.
Sau khi hoàn thành chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ, thầy trở về Việt Nam và lựa chọn làm việc trong môi trường doanh nghiệp, tham gia hoạt động nghiên cứu tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Samsung Display Việt Nam (SDV).
Bên cạnh tham gia các dự án cải tiến, thầy còn trực tiếp hướng dẫn sinh viên thực tập đến học tập, nghiên cứu tại SDV nhằm nâng cao trình độ chuyên môn. Qua quá trình làm việc trong môi trường doanh nghiệp, thầy nhận thấy rõ mối liên hệ cũng như những khác biệt giữa hoạt động nghiên cứu trong trường đại học và trong công nghiệp. Theo thầy, nếu được định hướng và đào tạo phù hợp, sinh viên hoàn toàn có thể tự xử lý các vấn đề của bộ phận, tham gia cải tiến kỹ thuật và dần trở thành những kỹ sư nổi bật.
Tiến sĩ Giáp Văn Tiến chia sẻ: “Đồng nghiệp và môi trường làm việc tại SDV rất tốt và chuyên nghiệp. Tuy nhiên, tôi mong muốn được hướng dẫn nhiều thế hệ sinh viên hơn, giúp họ trở thành những kỹ sư giỏi. Vì vậy, tôi muốn trở thành giảng viên và tiếp tục thực hiện nghiên cứu trong môi trường đại học.
Tại Trường Quốc tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, nhà trường có tư duy cởi mở, sẵn sàng đón nhận những phương pháp và xu thế mới, đồng thời chú trọng nghiên cứu khoa học và công bố quốc tế nhằm nâng cao năng lực của sinh viên Việt Nam. Tôi cảm thấy mình có thể chủ động trong công việc giảng dạy và tự do theo đuổi các hướng nghiên cứu liên ngành, điều mà một người đã trải qua nhiều vai trò như tôi luôn mong muốn".
Mặc dù sớm có niềm đam mê với nghiên cứu khoa học, song chặng đường làm nghiên cứu của Tiến sĩ Giáp Văn Tiến vẫn trải qua không ít khó khăn. Theo nam giảng viên, thách thức lớn nhất mà các nhà nghiên cứu thường gặp và bản thân thầy cũng từng trải qua chính là việc đi tìm những điều mà chỉ khi tìm thấy mới biết chính xác chúng trông như thế nào.
Tiến sĩ Giáp Văn Tiến bày tỏ: “Nghiên cứu khoa học là để tìm ra cái mới, nếu đã biết trước rồi thì không còn cần nghiên cứu nữa. Vì vậy, luôn tồn tại rủi ro rằng kết quả thu được có thể không như mong đợi. Bên cạnh đó, đối với các nhà nghiên cứu, việc tìm kiếm nguồn tài trợ cho đề tài, cũng như làm thế nào để truyền đạt được ý tưởng mới của mình để người khác hiểu và ủng hộ cũng là những thách thức không nhỏ.
Song, với tôi, việc gặp những ngã rẽ trong quá trình nghiên cứu là điều bình thường, đôi khi chỉ cần tìm ra một hướng đi tiếp cũng đã là một thành công. Đồng thời, chính những khó khăn này lại khiến công việc nghiên cứu trở nên thú vị hơn, buộc tôi phải nỗ lực hết mình để nâng cao khả năng đạt được kết quả tốt và tập trung theo đuổi những ý tưởng mang tính đột phá.
Mặt khác, tôi luôn tâm niệm rằng bản thân đang đi tìm sự thật, chứ không đơn thuần là đi tìm một kết quả nghiên cứu đẹp. Từ những yếu tố này, cùng với việc có một đội nhóm và mạng lưới cộng tác tốt đã giúp tôi có thêm động lực để kiên trì theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học".
Hiểu được "ngôn ngữ" của cộng đồng khoa học mới có thể tạo ra nghiên cứu giá trị
Trong quá trình giảng dạy và nghiên cứu, Tiến sĩ Giáp Văn Tiến tập trung vào bốn hướng nghiên cứu chính bao gồm: Thiết kế và tối ưu hệ thống nhiệt và năng lượng; Nghiên cứu và phát triển hệ thống pin nhiên liệu/điện phân; Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong năng lượng bền vững và logistic; Thiết kế và tối ưu quá trình cháy của chất thải rắn.
Hiện nay, Tiến sĩ Giáp Văn Tiến cùng các nhóm nghiên cứu đang tập trung theo hướng hệ thống năng lượng bền vững kết hợp với ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Các đề tài của nhóm chủ yếu hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu suất của hệ thống phát điện, tối ưu hóa khả năng lưu trữ năng lượng và thúc đẩy việc khai thác, sử dụng hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo.
Trong số đó, nghiên cứu tiêu biểu có thể kể đến là phát triển hệ thống pin nhiên liệu nhiệt độ cao hai chiều sử dụng nhiên liệu tái tạo (RSOFC). Hệ thống này không chỉ có khả năng lưu trữ năng lượng ở quy mô lớn mà còn có thể sản xuất amoniac phục vụ nhiều mục đích ứng dụng khác nhau. Về trí tuệ nhân tạo, đây hiện là xu thế quan trọng và đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong nhiều lĩnh vực, trong đó có hoạt động nghiên cứu khoa học.
Tính đến thời điểm hiện tại, Tiến sĩ Giáp Văn Tiến đã công bố 17 bài báo khoa học quốc tế và đăng ký 25 bằng sáng chế. Đồng thời, thầy Tiến còn nhận được giải thưởng bài báo xuất sắc nhất tại một số hội nghị như Hội nghị Korea Hydrogen and Korean Hydrogen and New Energy Society năm 2019 và năm 2022; Hội nghị Emerging Technologies in Mechanical Engineering năm 2018 và Hội nghị Asia-Pacific Forum on Renewable Energy năm 2017.
Từ kinh nghiệm của bản thân, thầy cho rằng yếu tố quan trọng nhất để tạo ra một công bố quốc tế chất lượng là nhà nghiên cứu phải nắm bắt sâu sắc bức tranh nghiên cứu của lĩnh vực mà mình theo đuổi.
Theo thầy Tiến, cộng đồng khoa học có thể được xem như một nhóm chuyên gia cùng chia sẻ sự đồng thuận về tình hình nghiên cứu của từng lĩnh vực cụ thể trên thế giới. Dòng chảy tri thức trong khoa học luôn vận động, phát triển liên tục và hình thành nên một “ngôn ngữ” học thuật riêng mà người làm nghiên cứu cần thấu hiểu nếu muốn đóng góp những kết quả có giá trị. Khi hiểu rõ dòng chảy tri thức của một lĩnh vực, nhà nghiên cứu cũng đồng nghĩa với việc đã trở thành một phần của cộng đồng khoa học và có thể “nói cùng ngôn ngữ” với họ.
Và để làm được điều đó, người nghiên cứu cần học hỏi một cách nghiêm túc và sâu sắc những gì cộng đồng khoa học đã và đang trao đổi, thông qua các nguồn như sách chuyên ngành, hội thảo khoa học hay các tạp chí học thuật. Khi đã thực sự “học và hòa nhập” với cộng đồng nghiên cứu, những ý tưởng được đưa ra sẽ có nhiều khả năng mang tính mới mẻ và tạo ra ảnh hưởng nhất định đối với lĩnh vực.
Chia sẻ thêm về vai trò của sáng chế trong việc thúc đẩy nghiên cứu khoa học và nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ, Tiến sĩ Giáp Văn Tiến cho hay: "Bản chất của sáng chế là những bản trình bày về ý tưởng và giải pháp có khả năng thương mại hóa. Đây là một nguồn tri thức chất lượng cao, thậm chí trong nhiều trường hợp còn có giá trị hơn một số bài báo khoa học.
Để được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, các giải pháp phải chứng minh được không chỉ tính mới mà còn cả tính khả thi và tính hữu ích. Vì vậy, quá trình thẩm định thường có sự tham gia của đội ngũ luật sư và các chuyên gia để kiểm tra, đánh giá kỹ lưỡng. Tất nhiên, không phải sáng chế nào cũng được đưa vào thương mại hóa, bởi điều này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là bài toán kinh tế.
Bên cạnh đó, sáng chế cũng là một hình thức ghi nhận và bảo vệ thành quả nghiên cứu của các nhà khoa học, từ đó tạo thêm động lực để họ tiếp tục tập trung cho hoạt động nghiên cứu. Trên thực tế, phần lớn các nhà tài trợ đầu tư kinh phí cho nghiên cứu cũng nhằm mục tiêu nắm giữ bản quyền công nghệ. Nhờ vậy, hoạt động nghiên cứu có thể gắn kết với nền kinh tế, phát triển theo hướng bền vững và góp phần nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ của doanh nghiệp cũng như của quốc gia".
Dành lời khuyên cho sinh viên các ngành về kỹ thuật công nghệ mong muốn theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học, Tiến sĩ Giáp Văn Tiến nhấn mạnh, trước hết, người học cần chuẩn bị cho mình một 'ngọn lửa' đam mê trong việc tìm kiếm cái mới. Sau đó mới đến các năng lực cần thiết như khả năng tự học, khả năng tập trung cao độ trong thời gian dài, năng lực đọc hiểu tiếng Anh chuyên ngành, tư duy phản biện, sự kiên trì trong việc học tập bài bản và tìm cách giải quyết vấn đề. Cùng với đó còn có các kỹ năng quan trọng khác như trao đổi thông tin, làm việc nhóm, xây dựng mạng lưới quan hệ và quản lý thời gian.
Hiện nay, các công cụ trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ rất nhiều trong quá trình nghiên cứu, chẳng hạn như tóm tắt tài liệu hay hỗ trợ viết bài. Tuy nhiên, để có thể thực hiện những nghiên cứu chất lượng và tiến xa trong sự nghiệp khoa học, sinh viên vẫn cần nắm vững kiến thức chuyên ngành và phát triển đầy đủ những năng lực cốt lõi nói trên.
Ngoài ra, nam giảng viên bày tỏ: "Tôi mong rằng các bạn sinh viên đến với nghiên cứu khoa học bằng niềm đam mê khám phá những sự thật mới. Mỗi người có thể bước vào con đường khoa học vì nhiều lý do khác nhau, nhưng nếu đến vì sự "mê cái mới" thì hành trình ấy sẽ trở nên thú vị và dễ chịu hơn. Trong khi làm nghiên cứu, tôi cũng khuyến khích sinh viên phát huy tinh thần tự giác, chủ động, kiên trì và duy trì sự trao đổi thông tin hiệu quả giữa thầy và trò".