Thầy giáo đạt Giải thưởng Lý Tự Trọng 2026 trăn trở giúp học sinh dân tộc thiểu số giữ gìn bản sắc

Giải thưởng Lý Tự Trọng là phần thưởng cao quý của Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh nhằm ghi nhận, biểu dương những cán bộ Đoàn có thành tích xuất sắc, sáng tạo và giàu nhiệt huyết trong công tác thanh niên trên toàn quốc.

Năm 2026, thầy Vũ Tiến Dũng - Bí thư Đoàn trường kiêm giáo viên môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh, Trường Phổ thông dân tộc nội trú Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Tuy Đức (xã Tuy Đức, tỉnh Lâm Đồng) là 1 trong 100 cán bộ Đoàn tiêu biểu toàn quốc nhận được giải thưởng Lý Tự Trọng.

Từ thực tiễn công tác tại một trường nội trú dành cho học sinh dân tộc thiểu số, thầy Dũng đã triển khai nhiều hoạt động Đoàn thiết thực, góp phần tạo môi trường rèn luyện và khích lệ tinh thần vươn lên của đoàn viên, thanh niên trong nhà trường.

Nhân dịp kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (26/3/1931 - 26/3/2026), phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã có cuộc trò chuyện với thầy Dũng về công tác Đoàn nói chung và hoạt động Đoàn đối với học sinh dân tộc thiểu số nói riêng.

Giữ bản sắc, bồi đắp tự tin cho học sinh dân tộc thiểu số từ hoạt động Đoàn

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Vũ Tiến Dũng cho biết, khi nhận được thông tin bản thân là 1 trong 100 cán bộ Đoàn tiêu biểu toàn quốc được trao Giải thưởng Lý Tự Trọng năm 2026, thầy cảm thấy rất vinh dự và tự hào. Với thầy Dũng, đây là dấu mốc ý nghĩa trong quá trình tham gia công tác Đoàn, đồng thời là động lực để thầy tiếp tục nỗ lực, đóng góp nhiều hơn cho các hoạt động giáo dục và phong trào thanh niên trong nhà trường.

"Kết quả này không phải thành quả của riêng một cá nhân, mà là sự ghi nhận đối với cả tập thể. Trong đó có sự đồng hành, nỗ lực của Ban Chấp hành Đoàn trường, sự quan tâm, tạo điều kiện của Chi bộ, ban giám hiệu nhà trường, cùng tinh thần hưởng ứng tích cực của học sinh toàn trường. Chính sự phối hợp và chung tay này đã góp phần duy trì, lan tỏa các hoạt động Đoàn, tạo môi trường để học sinh rèn luyện, trưởng thành hơn mỗi ngày", thầy Dũng nhấn mạnh.

Theo thầy Dũng, giá trị lớn nhất của công tác Đoàn trong trường học mang lại cho học sinh là tạo ra môi trường để các em được trải nghiệm, rèn luyện và từng bước trưởng thành. Ở lứa tuổi trung học cơ sở và trung học phổ thông, việc tiếp thu kiến thức trong sách vở mặc dù quan trọng nhưng chưa đủ. Các em cần có không gian để tham gia vào các hoạt động tập thể, thử sức ở những vai trò khác nhau để bộc lộ năng lực của bản thân.

Thông qua một số phong trào, hoạt động Đoàn, các em được rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng tổ chức, giao tiếp và tinh thần trách nhiệm. Việc này vừa giúp giáo dục về lý tưởng sống, bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước vừa nâng cao ý thức đóng góp cho cộng đồng.

Có thể nói, tổ chức Đoàn như một người bạn đồng hành của học sinh trong quá trình trưởng thành. Từ những hoạt động tưởng chừng nhỏ như sinh hoạt tập thể, phong trào tình nguyện hay cuộc thi học thuật các em dần hình thành sự tự tin, tinh thần chủ động và ý thức trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội.

Chia sẻ thêm về những trăn trở trong quá trình làm công tác Đoàn, thầy Dũng cho biết, phần lớn học sinh của trường là con em đồng bào dân tộc thiểu số, sống xa gia đình và sinh hoạt tập trung tại ký túc xá từ khá sớm. Vì vậy, bên cạnh nhiệm vụ học tập, đời sống tâm lý và việc giữ gìn bản sắc văn hóa của học sinh luôn là điều khiến thầy đặc biệt quan tâm.

Nhiều em khi mới vào trường còn bỡ ngỡ, rụt rè, thậm chí mang theo cảm giác nhớ nhà và thiếu điểm tựa tinh thần. Do đó, một trong những mục tiêu quan trọng của tổ chức Đoàn là xây dựng môi trường sinh hoạt gần gũi, thân thiện để học sinh cảm nhận được sự quan tâm, sẻ chia, từng bước thích nghi với cuộc sống tập thể cũng như yên tâm học tập.

Bên cạnh yếu tố tâm lý, việc giữ gìn bản sắc văn hóa của học sinh các dân tộc thiểu số cũng là vấn đề khiến thầy Dũng trăn trở. Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển và giao thoa văn hóa mạnh mẽ, giá trị truyền thống của một số dân tộc như M'Nông, H'Mông có nguy cơ mai một nếu không được quan tâm gìn giữ.

"Điều tôi luôn trăn trở là làm sao để các em không tự ti về hoàn cảnh hay xuất thân của mình. Bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc cần được trân trọng, tự hào và coi đó là điểm tựa tinh thần để các em nỗ lực học tập, vươn lên trong cuộc sống", thầy Dũng bày tỏ.

Nhớ lại những kỷ niệm trong quá trình làm công tác Đoàn, nam giáo viên xúc động chia sẻ: "Khoảnh khắc đáng nhớ nhất với tôi là khi trực tiếp hướng dẫn hai đoàn viên lớp 11 tham gia cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp tỉnh. Ban đầu, các em là những nữ sinh dân tộc thiểu số khá rụt rè, nhút nhát, nhưng qua quá trình rèn luyện, chuẩn bị cho cuộc thi, các em dần trở nên tự tin, kiên trì theo đuổi đề tài và nỗ lực vượt qua nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện dự án. Kết quả, hai em đã bảo vệ thành công đề tài và xuất sắc giành giải Nhất.

Khi tên hai đoàn viên Lỳ Y Vân và Thị San - những cái tên mang đậm dấu ấn "bản làng" được xướng lên ở vị trí cao nhất của cuộc thi, giữa những tràng vỗ tay vang dội và sự bất ngờ của nhiều người có mặt tại hội trường, đã khiến tôi vô cùng xúc động. Với tôi, đó không chỉ là niềm vui trước thành tích của học trò, mà còn là minh chứng rằng khi được trao cơ hội, được định hướng và đồng hành đúng cách, học sinh dân tộc thiểu số hoàn toàn có thể tự tin khẳng định bản thân bằng trí tuệ và sự nỗ lực".

Hoạt động Đoàn cần gắn với trải nghiệm của học sinh

Trong bối cảnh hoạt động Đoàn trong trường học ngày càng được yêu cầu đổi mới để gần gũi và thiết thực hơn với học sinh, việc tổ chức các phong trào cũng đòi hỏi cách làm phù hợp và đa dạng hơn.

Về vấn đề này, thầy Dũng cho biết, với đặc thù của trường phổ thông dân tộc nội trú, thầy luôn "lấy học sinh làm trung tâm, chuyển từ hình thức sang thực chất". Thay vì tổ chức các buổi sinh hoạt khô khan, Đoàn trường xây dựng hoạt động gắn với trải nghiệm và sự tham gia chủ động của học sinh như "Xây dựng tình bạn đẹp - Nói không với bạo lực học đường", "Lễ hội Bánh chưng xanh", "Phòng chống lừa đảo trực tuyến trên không gian mạng"... Những hoạt động này vừa tạo môi trường giao lưu, vừa giúp học sinh rèn luyện kỹ năng sống cũng như nâng cao nhận thức về các vấn đề xã hội.

Đoàn trường luôn chủ động trao quyền cho học sinh trong quá trình tổ chức hoạt động như xây dựng ý tưởng, dẫn chương trình, dàn dựng các tiết mục văn nghệ. Qua đó, các em có cơ hội rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống, làm việc nhóm và hình thành tinh thần trách nhiệm trong hoạt động tập thể.

Đặc biệt, với học sinh đồng bào dân tộc thiểu số, thầy Dũng lựa chọn cách tiếp cận đa chiều, từ hoạt động gắn với đời sống hằng ngày đến việc "sân khấu hóa" giá trị văn hóa truyền thống trong chương trình của Đoàn và phong trào thanh niên. Trong đó, các hoạt động được Đoàn trường chú trọng triển khai như sau:

Thứ nhất, đưa bản sắc vào nếp sống thường ngày và phong trào thi đua. Đoàn trường tích cực tuyên truyền việc học sinh mặc trang phục truyền thống vào tiêu chí chấm điểm thi đua giữa các chi đoàn. Đồng thời, khuyến khích, tạo không gian để các em giữ gìn tiếng nói mẹ đẻ và phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc mình ngay trong hoạt động sinh hoạt nội trú.

Thứ hai, tạo trải nghiệm thông qua hội thi và trò chơi dân gian. Đoàn trường thường xuyên tổ chức các cuộc thi như nấu cơm lam, ẩm thực truyền thống; duy trì sân chơi thể thao mang đậm bản sắc vùng cao như kéo co, đi cà kheo, đẩy gậy… góp phần tăng cường sự gắn kết, bồi đắp niềm tự hào về văn hóa dân tộc.

Thứ ba, "sân khấu hóa" và làm mới giá trị văn hóa truyền thống. Trong đó, thành lập và duy trì hoạt động câu lạc bộ "Âm thanh đại ngàn", nơi học sinh được nghệ nhân trực tiếp truyền dạy cách sử dụng nhạc cụ truyền thống như Đàn đá, Cồng chiêng của dân tộc M'Nông.

Việc học sinh trực tiếp nấu các món ăn truyền thống, khoác lên mình trang phục dân tộc hay biểu diễn những tiết mục mang đậm "hơi thở" đại ngàn trước toàn trường và trong các hoạt động giao lưu đã góp phần nuôi dưỡng sự tự tin, giúp các em hiểu rằng bản sắc văn hóa dân tộc là thế mạnh, là dấu ấn riêng, không phải rào cản trong quá trình hội nhập.

Nhân dịp kỷ niệm 95 năm ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, với vai trò là Bí thư Đoàn trường, thầy Dũng mong muốn gửi gắm đến thế hệ đoàn viên thanh niên, học sinh, đặc biệt là học sinh vùng dân tộc thiểu số đang học tập tại các trường nội trú: "Tôi mong các em luôn tự hào về cội nguồn, về bản làng và những giá trị văn hóa của dân tộc. Hoàn cảnh hay khoảng cách địa lý có thể tạo ra khó khăn, nhưng không phải rào cản để giới hạn ước mơ và sự nỗ lực của mỗi người.

Với nhiều học sinh, trường nội trú không chỉ là nơi học tập mà là mái nhà thứ hai, nơi các em trưởng thành từng ngày. Tổ chức Đoàn trong nhà trường sẽ luôn đồng hành, tạo môi trường để các em rèn luyện, trải nghiệm và phát triển bản thân. Điều quan trọng là hãy trân trọng cơ hội học tập, không ngừng bồi đắp tri thức, đồng thời giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương".