Từ ngày 15/4/2026, Việt Nam sẽ chính thức triển khai đánh giá diện rộng chất lượng giáo dục phổ thông đối với học sinh lớp 5 và lớp 9 theo chu kỳ 5 năm, theo quy định tại Thông tư số 08/2026/TT-BGDĐT (gọi tắt là Thông tư 08). Việc triển khai này được kỳ vọng sẽ góp phần cung cấp bức tranh toàn diện, khách quan về chất lượng giáo dục trên phạm vi cả nước, làm cơ sở cho việc điều chỉnh chính sách và nâng cao hiệu quả dạy học trong thời gian tới.
Đánh giá diện rộng giúp nhận diện thực trạng, thu hẹp chênh lệch chất lượng giáo dục
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Phạm Văn Sơn - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Quảng Hợp (Quảng Trị) cho rằng, việc triển khai đánh giá diện rộng chất lượng giáo dục phổ thông là cần thiết và mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực.
Theo thầy Sơn, khi tổ chức được các đợt đánh giá quy mô lớn, ngành giáo dục sẽ có điều kiện nhìn nhận rõ hơn thực trạng học sinh, cũng như chất lượng giảng dạy của đội ngũ giáo viên tại các nhà trường. Từ đó, các cơ quan quản lý và các nhà trường có thể điều chỉnh phương pháp giảng dạy, xây dựng và biên soạn chương trình phù hợp hơn với điều kiện thực tiễn.
Thầy Sơn cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh hiện nay, khi trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh chóng, cùng với sự phổ biến của các nền tảng học trực tuyến và công cụ tìm kiếm thông tin, học sinh có cơ hội tiếp cận nguồn tri thức đa dạng, phong phú hơn trước rất nhiều. Điều này khiến năng lực, nhận thức và cách tiếp cận kiến thức của học sinh thay đổi nhanh qua từng năm. Vì vậy, nếu không có những đợt đánh giá định kỳ trên diện rộng, sẽ khó có thể theo dõi sát sao sự biến động về chất lượng học tập giữa các giai đoạn.
So với trước đây, khi việc kiểm tra, đánh giá chủ yếu diễn ra trong phạm vi từng địa phương, thì việc tổ chức đánh giá trên diện rộng sẽ giúp xây dựng một bức tranh tổng thể, bao quát hơn về chất lượng giáo dục trên cả nước. Qua đó, ngành giáo dục có thể nhận diện rõ sự chênh lệch giữa các vùng miền, điều kiện học tập khác nhau, từ đó đưa ra các giải pháp hỗ trợ kịp thời như tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, công nghệ, hay có chính sách phù hợp để nâng cao chất lượng dạy và học ở những khu vực còn khó khăn.
Đánh giá về chu kỳ 5 năm, thầy Sơn cho rằng đây là khoảng thời gian hợp lý, không quá dài để bỏ lỡ những biến động quan trọng, nhưng cũng không quá ngắn gây áp lực cho các nhà trường và học sinh. Chu kỳ này đủ để ngành giáo dục theo dõi xu hướng, đánh giá hiệu quả của các chính sách đã triển khai, đồng thời có sự điều chỉnh phù hợp cho giai đoạn tiếp theo.
Bên cạnh đó, kết quả từ các đợt khảo sát cũng sẽ được thông tin tới học sinh và phụ huynh, qua đó góp phần phản ánh một cách khách quan, thực chất chất lượng dạy và học tại mỗi nhà trường.
Cùng bàn luận về vấn đề này, thầy Cao Đức Khoa – Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du (Thành phố Hồ Chí Minh) cũng cho rằng, để đánh giá một cách toàn diện chất lượng giáo dục, cần có dữ liệu đủ rộng và đủ dài để nhìn nhận cả một quá trình. Khi có được những kết quả đánh giá mang tính hệ thống, việc nhìn nhận năng lực học sinh sẽ trở nên chính xác hơn, qua đó tạo cơ sở quan trọng để điều chỉnh, đổi mới, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Việt Nam trong dài hạn.
Theo thầy Khoa, trước đây ngành giáo dục cũng đã tổ chức các đợt kiểm tra, khảo sát do Sở Giáo dục và Đào tạo thực hiện. Tuy nhiên, những hoạt động này chủ yếu diễn ra trong phạm vi từng tỉnh, thành phố, nên chưa thể phản ánh đầy đủ bức tranh chung của cả nước. Việc triển khai đánh giá trên diện rộng cấp quốc gia sẽ giúp hình thành một cái nhìn tổng thể, rõ ràng hơn về chất lượng giáo dục giữa các vùng miền, từ đó nhận diện được sự khác biệt, chênh lệch và có giải pháp phù hợp.
Thầy Khoa cũng chỉ ra thực tế, chất lượng giáo dục giữa các địa phương hiện nay vẫn chưa đồng đều. Nếu không sớm có những đánh giá mang tính tổng thể và điều chỉnh kịp thời, sự chênh lệch này có thể ảnh hưởng đến tính bền vững của nền giáo dục quốc gia. Đặc biệt, với những khu vực còn nhiều khó khăn như vùng biên giới, hải đảo, việc đánh giá diện rộng sẽ giúp cơ quan quản lý xác định rõ mặt bằng chung, từ đó xây dựng các định hướng phát triển, tiêu chuẩn cần đạt và chính sách hỗ trợ phù hợp cho từng địa phương.
Ở góc độ nhà trường, thầy Khoa cho rằng hoạt động này mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Thông qua kết quả đánh giá, lãnh đạo các cơ sở giáo dục có thể nhìn nhận rõ thực trạng dạy và học tại đơn vị mình, từ đó xây dựng kế hoạch giáo dục, kế hoạch dạy học sát với thực tế hơn. Đồng thời, đây cũng là căn cứ để các nhà trường xác định rõ trong thời gian tới cần đổi mới nội dung gì, đẩy mạnh yếu tố nào và cải thiện những hạn chế ra sao nhằm nâng cao chất lượng giáo dục một cách hiệu quả.
Đa dạng hình thức đánh giá là cần thiết và phù hợp
So với Thông tư số 51/2011/TT-BGDĐT trước đây, Thông tư số 08/2026/TT-BGDĐT được đánh giá có nhiều điểm mới đáng chú ý, đặc biệt là ở hình thức tổ chức đánh giá. Theo quy định mới, hoạt động khảo sát có thể được triển khai linh hoạt thông qua nhiều hình thức như làm bài trên máy vi tính, trên giấy hoặc kết hợp cả hai, tùy theo điều kiện thực tế của từng địa phương. Đây được xem là bước tiến phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số trong giáo dục hiện nay.
Từ góc nhìn thực tế, thầy Cao Đức Khoa cho rằng, trong thời đại công nghệ 4.0, việc từng bước đẩy mạnh hình thức khảo sát trực tuyến là xu hướng tất yếu. So với hình thức làm bài trên giấy truyền thống, khảo sát trên máy tính không chỉ giúp tối ưu thời gian, chi phí tổ chức mà còn nâng cao độ chính xác, minh bạch trong khâu tổng hợp và phân tích dữ liệu.
Đồng thời, việc áp dụng công nghệ cũng góp phần rèn luyện kỹ năng số cho học sinh, phù hợp với yêu cầu của giáo dục hiện đại.
Tuy nhiên, để hoạt động khảo sát đạt hiệu quả thực chất, theo thầy Khoa, các nhà trường cần làm tốt công tác tuyên truyền, giúp giáo viên, học sinh và phụ huynh nhận thức đầy đủ về ý nghĩa, tầm quan trọng của hoạt động đánh giá diện rộng. Khi các bên liên quan hiểu đúng và tham gia với tinh thần nghiêm túc, khách quan, kết quả khảo sát mới phản ánh đúng thực trạng, từ đó trở thành cơ sở tin cậy phục vụ việc nâng cao chất lượng giáo dục.
Thầy Khoa nhấn mạnh, dữ liệu thu được từ các đợt khảo sát không chỉ dừng lại ở việc “đánh giá cho biết”, mà cần được sử dụng hiệu quả trong việc hoạch định và cải thiện chất lượng giáo dục ở cả cấp địa phương và quốc gia. Đây sẽ là căn cứ quan trọng để các cơ quan quản lý xây dựng chính sách, điều chỉnh chương trình, phân bổ nguồn lực, cũng như đưa ra các giải pháp phù hợp với từng vùng, từng nhóm đối tượng học sinh.
Bày tỏ kỳ vọng về việc triển khai hoạt động này, thầy Khoa cho rằng, trước hết, kết quả khảo sát sẽ giúp đội ngũ giáo viên nhìn nhận rõ hơn vai trò và trách nhiệm của mình trong quá trình giảng dạy, từ đó có sự điều chỉnh phương pháp, nâng cao chất lượng bài giảng. Đối với học sinh, đây cũng là cơ hội để các em nhận thức rõ nhiệm vụ học tập, xác định mục tiêu và định hướng học tập phù hợp hơn với năng lực bản thân.
“Đặc biệt, những kết quả từ các đợt đánh giá diện rộng chính là những con số biết nói, phản ánh trung thực chất lượng giáo dục qua từng giai đoạn. Từ đó, lãnh đạo ngành giáo dục có thể dựa vào để đưa ra các định hướng chiến lược trong 5 năm, 10 năm, thậm chí dài hạn hơn, nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững và nâng cao chất lượng của nền giáo dục quốc gia”, thầy Khoa chia sẻ.
Trong khi đó, thầy Phạm Văn Sơn lại đánh giá cao điểm mới của Thông tư 08 khi cho phép các địa phương, nhà trường được linh hoạt lựa chọn hình thức tổ chức đánh giá phù hợp với điều kiện thực tế. Theo thầy Sơn, đây là quy định mang tính mở, tạo điều kiện để việc triển khai không bị cứng nhắc, đặc biệt trong bối cảnh điều kiện cơ sở vật chất giữa các vùng miền còn nhiều khác biệt.
Thầy Sơn cho rằng, việc tổ chức khảo sát trên máy tính là một bước cải tiến tích cực, phù hợp với xu thế chuyển đổi số của ngành giáo dục. Tuy nhiên, trên thực tế, hình thức này hiện chủ yếu phù hợp với các trường ở khu vực thị trấn, thị xã, thành phố – nơi có điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị và hạ tầng công nghệ tương đối đảm bảo. Trong khi đó, ở nhiều trường học, đặc biệt là khu vực nông thôn hoặc còn khó khăn, số lượng máy tính chưa đáp ứng đủ nhu cầu để tổ chức khảo sát đồng loạt cho học sinh.
“Ví dụ, một trường có khoảng 100 học sinh lớp 9, nếu tổ chức khảo sát cùng lúc thì không đủ máy. Nếu chia thành nhiều ca để thực hiện thì lại khó đảm bảo tính khách quan, đồng đều giữa các nhóm học sinh. Bên cạnh đó, vấn đề đường truyền, kết nối internet ở một số nơi cũng chưa thực sự ổn định, có thể ảnh hưởng đến quá trình làm bài của học sinh”, thầy Sơn phân tích.
Dù vậy, thầy Sơn cũng nhìn nhận, hình thức khảo sát trực tuyến có nhiều ưu điểm rõ rệt, đặc biệt trong khâu chấm thi và xử lý kết quả. So với cách làm truyền thống trên giấy, việc tổ chức trên máy tính sẽ giúp tiết kiệm thời gian, giảm tải công việc cho giáo viên, đồng thời tăng tính chính xác và minh bạch trong đánh giá.
Để hoạt động đánh giá diện rộng thực sự đạt hiệu quả, thầy Sơn nhấn mạnh, cơ quan quản lý cần có định hướng rõ ràng trong việc sử dụng kết quả khảo sát. Cụ thể, kết quả này không nên đưa vào tiêu chí thi đua, xếp loại hay xét thành tích của các nhà trường. Bởi mục tiêu cốt lõi của hoạt động khảo sát là nhằm phản ánh trung thực thực trạng chất lượng dạy và học, từ đó làm căn cứ để điều chỉnh, cải thiện, chứ không phải tạo thêm áp lực thành tích.
Bên cạnh đó, thầy Sơn cũng lưu ý, các nhà trường, đặc biệt là đội ngũ cán bộ quản lý, cần chỉ đạo việc tổ chức khảo sát một cách nghiêm túc, khách quan và thực chất. Chỉ khi quá trình triển khai được thực hiện đúng tinh thần này, kết quả đánh giá mới có giá trị, phản ánh đúng năng lực học sinh và chất lượng giáo dục của từng đơn vị, qua đó phục vụ hiệu quả cho việc nâng cao chất lượng giáo dục trong thời gian tới.
Đồng quan điểm, cô Bùi Thị Hường - Hiệu trưởng Trường Tiểu học số 1 Sín Chéng (Si Ma Cai, Lào Cai) cũng cho rằng, quy định trong Thông tư 08 cho phép các nhà trường linh hoạt lựa chọn hình thức tổ chức khảo sát được đánh giá là rất phù hợp. Các hình thức như làm bài trên giấy, trên máy tính hoặc kết hợp cả hai sẽ giúp các cơ sở giáo dục chủ động căn cứ vào điều kiện thực tế của đơn vị mình để triển khai, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả.
Cô Hường cũng nhìn nhận, trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc ưu tiên các hình thức khảo sát trực tuyến là xu hướng tất yếu của giáo dục. Tuy nhiên, không phải trường học nào cũng có đủ điều kiện về máy tính, đường truyền internet ổn định để tổ chức đồng bộ. Bên cạnh đó, năng lực sử dụng công nghệ của học sinh ở các vùng khác nhau cũng có sự chênh lệch nhất định, điều này phần nào ảnh hưởng đến chất lượng và tính công bằng của quá trình khảo sát nếu chỉ áp dụng một hình thức duy nhất.
Do đó, việc đa dạng hóa hình thức tổ chức không chỉ giúp tháo gỡ khó khăn về điều kiện cơ sở vật chất mà còn tạo sự linh hoạt, phù hợp với nhiều nhóm đối tượng học sinh. Từ đó, hoạt động đánh giá diện rộng có thể được triển khai một cách đồng bộ hơn trên phạm vi toàn quốc.
Theo cô Hường, sau mỗi đợt khảo sát, nhà trường sẽ căn cứ vào kết quả thu được để đánh giá sát hơn chất lượng dạy và học, đồng thời nhìn nhận rõ mức độ ứng dụng công nghệ trong quá trình tổ chức. Trên cơ sở đó, các nhà trường có thể rút kinh nghiệm, từng bước điều chỉnh, đầu tư và cải thiện, hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục cũng như năng lực chuyển đổi số trong thời gian tới.