Nhà giáo Trương Song Đức (sinh năm 1942 tại Quảng Ngãi), nguyên Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh đã từ trần vào 3 giờ 30 phút ngày 3/4/2026, hưởng thọ 84 tuổi.
Thầy Đức tốt nghiệp khoa Hóa, Đại học Tổng hợp năm 1964. Từ năm 1964 - 1975, thầy phục vụ trong quân đội (Phòng hóa học B2, sản xuất khẩu trang, đánh chất cay vào đồn giặc).
Sau năm 1975, thầy trải qua nhiều vị trí công tác khác nhau: hiệu trưởng, trưởng phòng giáo dục và đào tạo quận 1 (cũ), chủ tịch ủy ban nhân dân quận 1 (cũ); bí thư quận ủy quận 1 (cũ), Thành phố Hồ Chí Minh.
Giai đoạn 1997-2004, thầy giữ vị trí Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh.
“Lương sư” để lại nhiều dấu ấn trong sự nghiệp giáo dục, đề xuất triển khai chương trình tăng cường tiếng Anh
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Nguyễn Văn Ngai - nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, trong thời gian thầy Đức giữ cương vị giám đốc Sở, ngành giáo dục thành phố đã ghi nhận nhiều chuyển biến quan trọng cả về quy mô trường lớp lẫn chất lượng, đặt nền tảng cho các giai đoạn phát triển sau này.
“Sau năm 1975, ngành giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh trải qua nhiều thế hệ lãnh đạo, mỗi người đều để lại dấu ấn riêng bằng năng lực và tâm huyết. Trong dòng chảy ấy, anh Trương Song Đức đảm nhiệm trọng trách lãnh đạo vào thời điểm nội bộ ngành vẫn còn những khác biệt trong quan điểm và cách thức triển khai.
Trong bối cảnh đó, năng lực điều hành, bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm cùng kinh nghiệm và tâm huyết của một nhà giáo ở anh càng được thể hiện rõ nét, góp phần từng bước tạo dựng sự đồng thuận và ổn định trong toàn ngành”, thầy Ngai nói.
Theo thầy Ngai, một trong những dấu ấn nổi bật của thầy Đức là việc đề xuất xây dựng mạng lưới trường lớp, qua đó thúc đẩy các quận, huyện (cũ) quan tâm bố trí quỹ đất cho giáo dục, góp phần bảo đảm chỗ học cho người dân và nâng cao chất lượng dạy học.
Thời điểm đó, thầy Đức trực tiếp phân công ban giám đốc đi khảo sát thực tế tại từng địa phương. Trên cơ sở số liệu dân số và cơ cấu độ tuổi, thầy Đức đề xuất phương án quy hoạch quỹ đất xây dựng trường học cho giai đoạn 5-10 năm, với mục tiêu bảo đảm mọi trẻ em đều được đến trường.
Từ những năm 1990, thầy Đức đã đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép Thành phố Hồ Chí Minh triển khai chương trình tăng cường tiếng Anh - một trong những điểm nhấn mang lại hiệu quả rõ nét. Thành phố Hồ Chí Minh cũng trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước tổ chức giảng dạy tiếng Anh cho học sinh lớp 1, được duy trì liên tục trong gần 30 năm qua.
Đây là bước đi mang tính đột phá, góp phần nâng cao năng lực ngoại ngữ cho học sinh thành phố và đến nay vẫn phát huy hiệu quả tích cực. Song song với đó, thầy Đức chú trọng đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên theo chuẩn mới ở từng cấp học, đáp ứng yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Thầy Ngai chia sẻ: “Dù đã nghỉ hưu nhiều năm, anh Đức vẫn luôn được nhắc đến với sự trân trọng. Có thể nói, trong bối cảnh đất nước nói chung và ngành giáo dục nói riêng còn nhiều khó khăn, nhưng bằng tài năng, đức độ và tâm huyết, anh đã góp phần củng cố và đưa ngành giáo dục thành phố phát triển”.
Trong khi đó, thầy Lê Ngọc Điệp - Nguyên Trưởng phòng, Phòng Giáo dục Tiểu học, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh không khỏi xúc động khi kể lại câu chuyện về thầy Trương Song Đức: “Nhắc đến anh Đức, tôi luôn dành cho anh sự kính trọng và yêu mến sâu sắc. Có những điều ở anh tưởng chừng rất nhỏ, nhưng lại đủ để tôi cảm nhận rõ nét phẩm chất và tầm vóc của một nhà giáo tận tâm.
Một trong những kỷ niệm đáng nhớ là trong quá trình triển khai chương trình thay sách giáo khoa năm 2000. Thời điểm đó, dư luận còn nhiều ý kiến khác nhau về việc lựa chọn âm “O” làm bài học đầu tiên trong sách Tiếng Việt lớp 1. Nguyên Thủ tướng Chính phủ Võ Văn Kiệt đã mời Hội Ngôn ngữ học thành phố và Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh đến trao đổi.
Tôi được phân công thống kê, tổng hợp ý kiến giáo viên và kết quả học tập của học sinh để cùng đoàn công tác của Sở tham gia báo cáo. Trong buổi làm việc, anh Đức đã có những trao đổi mang tính học thuật sâu sắc, thuyết phục với các chuyên gia ngôn ngữ học về những nội dung mà ngành giáo dục thành phố đang triển khai.
Với anh Đức, tôi trân trọng dành cho anh hai chữ “lương sư”, tri ân những đóng góp bền bỉ và tâm huyết của anh cho sự nghiệp giáo dục”.
Với những đóng góp cho sự nghiệp giáo dục, vào năm 2025, nhà giáo Trương Song Đức được vinh danh là một trong 50 nhà giáo tiêu biểu của Thành phố Hồ Chí Minh kể từ năm 1975 đến nay.
Người thầy mẫu mực, sống giản dị và giàu tâm huyết
Không chỉ để lại dấu ấn trong những quyết sách, hình ảnh thầy Trương Song Đức còn in đậm trong lòng đồng nghiệp bởi phong cách lãnh đạo, lối sống và những nguyên tắc làm việc đầy trách nhiệm. Chính từ những điều gần gũi, cụ thể trong công việc hằng ngày, chân dung một người thầy, một nhà quản lý mẫu mực càng hiện lên rõ nét.
Thầy Nguyễn Văn Ngai cho biết, một trong những dấu ấn đậm nét của thầy Trương Song Đức là sự nghiêm túc, công bằng trong công tác thi cử. Thầy Đức chủ trương chuyển các điểm thi bổ túc văn hóa từ khu vực ngoại thành về nội thành nhằm bảo đảm điều kiện cơ sở vật chất và tăng cường giám sát, dù quyết định này từng vấp phải không ít ý kiến trái chiều.
Theo quan niệm của thầy Đức, kết quả thi phải phản ánh đúng thực chất. Chính sự liêm chính và nguyên tắc đó đã góp phần giữ vững uy tín cho các kỳ thi tuyển sinh của thành phố.
Không chỉ trong công tác quản lý, thầy Đức còn được đồng nghiệp quý mến bởi lối sống chân thành, gần gũi, luôn quan tâm tới mọi người. Thầy nhận được sự kính trọng từ tập thể lãnh đạo, cán bộ ngành cũng như đội ngũ các nhà trường.
Chia sẻ về thầy Trương Song Đức, thầy Lê Ngọc Điệp nhớ lại những việc làm đầu tiên của nguyên Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh Trương Song Đức khi nhận nhiệm vụ.
“Sau khi nhận nhiệm vụ và hoàn tất thủ tục bàn giao, chỉ một tuần sau, giám đốc đã mời toàn bộ trưởng, phó phòng của Sở họp để trao đổi về việc sắp xếp lại nơi làm việc của các phòng ban; đồng thời trang bị thêm các phương tiện cần thiết như bàn ghế, máy tính xách tay, máy lạnh. Theo anh Đức, môi trường làm việc đầy đủ điều kiện sẽ giúp nâng cao năng suất và hiệu quả công việc.
Anh cũng đề nghị chấm dứt việc tổ chức tiệc cưới trong khuôn viên Sở vào cuối tuần. Theo anh, việc cán bộ, chuyên viên tranh thủ phục vụ tiệc cưới để tăng thêm thu nhập là chính đáng và đáng trân trọng. Tuy nhiên, không gian của cơ quan giáo dục cần được giữ gìn sự trang nghiêm; Công đoàn nên tìm những hình thức hỗ trợ đoàn viên phù hợp hơn.
Tại căng-tin của Sở, bữa ăn trưa miễn phí cho cán bộ, chuyên viên cần được tổ chức trong không gian được cải tạo, trang trí phù hợp để tạo bầu không khí ấm cúng, vui tươi. Buổi sáng, trước giờ làm việc, cán bộ, nhân viên Sở có thể dùng điểm tâm, uống cà phê, trò chuyện trao đổi thông tin và đọc báo.
Đối với vỉa hè đường Lê Thánh Tôn trước cổng Sở, anh đề nghị không bố trí cửa hàng sách của công ty sách và thiết bị. Không gian của Sở Giáo dục và Đào tạo cần được sử dụng đúng chức năng của ngành giáo dục.
Việc đi cơ sở tại các trường học và phòng giáo dục quận, huyện (cũ) phải được duy trì thường xuyên. Sở sẽ báo cáo, xin ủy ban nhân dân thành phố chủ trương mua thêm ô tô, đồng thời thay thế các xe đã cũ để phục vụ công tác.
Anh Đức cũng đề nghị các phòng, ban tiếp tục đóng góp ý kiến, gửi về Văn phòng để tổng hợp, phối hợp với Phòng Kế hoạch - Tài chính triển khai thực hiện.
Từ những việc làm cụ thể, thiết thực đó có thể thấy được anh Đức là người lãnh đạo vừa quyết liệt, sâu sát trong quản lý, vừa đề cao kỷ cương, chuẩn mực của môi trường công vụ. Đồng thời, anh cũng thể hiện rõ sự quan tâm, trách nhiệm với đời sống cán bộ, xây dựng văn hóa cơ quan tích cực và phát huy tinh thần dân chủ trong điều hành. Đây chính là những phẩm chất tiêu biểu của một nhà quản lý giáo dục bản lĩnh, tâm huyết và giàu tính nhân văn”, thầy Điệp cho hay.
Còn theo thầy Huỳnh Công Minh, nguyên Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ, thầy Trương Song Đức là người giản dị, gần gũi, luôn tạo cảm giác thân tình với mọi người xung quanh. Thầy nói ít nhưng làm nhiều, thể hiện rõ sự quyết liệt và trách nhiệm trong công việc, là người luôn quan tâm đến đội ngũ, chăm lo cho sự phát triển chung của ngành.
Ngay khi đảm nhiệm cương vị Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, thầy Đức đã nhanh chóng chấn chỉnh tổ chức bộ máy, xây dựng lại lề lối làm việc, đồng thời quan tâm cải thiện điều kiện cơ sở vật chất để cán bộ, nhân viên yên tâm công tác.
Thầy Minh bày tỏ: “Sự ra đi của anh Đức không chỉ là nỗi mất mát của gia đình, bạn bè mà còn để lại khoảng trống trong lòng đồng nghiệp, ngành giáo dục và những người từng có dịp gắn bó, làm việc cùng anh - một người thầy, một nhà quản lý tận tâm, mẫu mực.
Song, vượt lên trên nỗi đau mất mát, những giá trị anh Đức để lại vẫn lặng lẽ lan tỏa. Đó là những bài học sâu sắc về tư duy tổ chức, về bản lĩnh điều hành, về sự kiên định với nguyên tắc nhưng vẫn giàu tính nhân văn trong quản lý giáo dục. Di sản ấy không chỉ được nhắc nhớ bằng sự trân trọng, mà còn tiếp tục soi đường, truyền cảm hứng cho các thế hệ đi sau trên hành trình gìn giữ và phát triển sự nghiệp giáo dục”.