Dự thảo Thông tư về quy chế tuyển sinh trong giáo dục nghề nghiệp hiện đang nhận được nhiều sự quan tâm từ phía các trường trung cấp, cao đẳng.
Lãnh đạo một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo lĩnh vực nghệ thuật đồng tình cao với nguyên tắc xác định số lượng tuyển sinh đồng thời đưa ra thêm góp ý về quy định đối tượng tuyển sinh để phù hợp với ngành đặc thù.
Trường đào tạo nghệ thuật băn khoăn quy định về đối tượng tuyển sinh
Nêu băn khoăn về quy định trong dự thảo, Thạc sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Ngô Lê Thắng - Hiệu trưởng Trường Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam chỉ ra, điểm b, Khoản 2, Điều 2: Thời gian, đối tượng và hình thức tuyển sinh trong dự thảo Thông tư nêu rõ, đối tượng tuyển sinh đối với trình độ trung cấp là người có bằng tốt nghiệp trung học nghề; người có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc có giấy chứng nhận hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông hoặc giấy chứng nhận đủ yêu cầu khối lượng kiến thức văn hóa trung học phổ thông.
Điểm e, Khoản 2, Điều 2 lại nêu, người học dự tuyển vào các ngành, nghề đào tạo thuộc lĩnh vực sức khỏe; nghệ thuật, thể dục thể thao và quốc phòng, an ninh ngoài các quy định trên còn thực hiện theo các quy định của pháp luật có liên quan và hướng dẫn của Bộ quản lý ngành, lĩnh vực.
Quy định “ngoài các quy định trên” có nghĩa là vừa phải đáp ứng chuẩn trình độ văn hóa như trên, vừa phải đáp ứng yêu cầu của Bộ quản lý ngành. Thực tế cho thấy, đối với các cơ sở đào tạo nghệ thuật, tuyển sinh người học từ độ tuổi sớm (hoàn thành chương trình tiểu học) là yêu cầu bắt buộc để phát hiện và đào tạo tài năng. Do đó, nếu áp dụng cứng quy định về trình độ văn hóa như đối với các ngành nghề khác sẽ không khả thi.
Việc dẫn chiếu chung chung “theo quy định của Bộ quản lý ngành” trong khi chưa có hướng dẫn cụ thể hoặc cơ chế phối hợp rõ ràng giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo và các Bộ quản lý chuyên ngành có thể gây lúng túng trong quá trình tổ chức thực hiện.
Trong khi đó, theo Khoản 1, Điều 7 Dự thảo Quyết định phê duyệt Khung trình độ quốc gia Việt Nam quy định, chương trình đào tạo thuộc lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao có đặc thù tuyển sinh sớm từ bậc tiểu học hoặc trung học cơ sở; đào tạo kéo dài và tích lũy theo lộ trình; thực hiện đào tạo song song giữa năng khiếu chuyên môn và chương trình giáo dục phổ thông. Việc xác định và công nhận trình độ đạt được của người học thực hiện trên cơ sở kết quả học tập, rèn luyện đạt được và đối chiếu với mô tả bậc trình độ tương ứng trong Khung trình độ quốc gia Việt Nam, không phụ thuộc vào độ tuổi, thời điểm bắt đầu học hoặc tên gọi chương trình đào tạo.
Bởi vậy, cần có quy định cụ thể để thống nhất, đồng bộ giữa các văn bản pháp luật, tạo thuận lợi trong quá trình tổ chức triển khai.
Nhằm bảo đảm tính khả thi và phù hợp với thực tiễn đào tạo của các ngành, nghề đặc thù trong lĩnh vực nghệ thuật, thể dục thể thao, vị Hiệu trưởng kiến nghị, bổ sung quy định riêng cho phép áp dụng cơ chế tuyển sinh đặc thù. Đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao và một số lĩnh vực chuyên môn đặc thù khác, việc tuyển sinh được thực hiện từ trình độ thấp hơn (sau khi hoàn thành chương trình tiểu học) trên cơ sở đánh giá năng khiếu và các điều kiện đặc thù của ngành, nghề.
Ngoài ra, giao quyền chủ động cho cơ sở đào tạo, xây dựng chuẩn đầu vào phù hợp với đặc thù ngành, nghề đào tạo, bảo đảm kết hợp giữa yêu cầu về năng khiếu và trình độ văn hóa của người học; Chủ động xây dựng và tổ chức thực hiện phương án tuyển sinh, chương trình đào tạo theo đặc điểm của lĩnh vực nghệ thuật, thể thao bảo đảm tính liên tục, kế thừa và phát triển trong quá trình đào tạo.
Cùng bàn luận về vấn đề này, Thạc sĩ Phan Thái Hùng - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Đà Nẵng phân tích quy định đối tượng tuyển sinh đối với trình độ cao đẳng được nêu tại điểm a, Khoản 2, Điều 2 của dự thảo.
Theo thầy Hùng, thực tế, hiện nay các trường đào tạo hệ trung cấp 4, 6, 7, 9 năm các ngành âm nhạc, múa, mỹ thuật (tuyển từ 9 tuổi trở lên) chưa có cơ sở pháp lý chính thức mà dựa trên văn bản thỏa thuận của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (cũ). Nghị định quy định về đào tạo các ngành chuyên sâu, nghề chuyên môn đặc thù trong lĩnh vực nghệ thuật cũng chưa được ban hành.
Nếu quy định cứng như trong dự thảo, nhà trường, người học, phụ huynh đều không yên tâm dạy, học vì cơ sở pháp lý chưa đồng bộ. Đào tạo nghệ thuật có đặc thù riêng về độ tuổi nếu không tận dụng sẽ bỏ lỡ độ tuổi vàng, ảnh hưởng đến nguồn nhân lực văn hóa nghệ thuật trong tương lai.
Bên cạnh đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam có nêu những tiêu chí quan trọng về đào tạo nghệ thuật cho học sinh phổ thông; Bộ Giáo dục Đào tạo cũng đang lấy ý kiến về dự thảo Thông tư Ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông năng khiếu nghệ thuật, thể dục, thể thao... Do vậy, cần chính sách và pháp luật đồng bộ thì mới phát huy hết được các nguồn lực.
Vì thế, mục đối tượng tuyển sinh có lẽ nên bổ sung: "Đối với nhóm ngành nghề đào tạo văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao có tính chất đặc thù, thực hiện theo quy định riêng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch".
Đề cập đến quy định số thực tuyển hàng năm theo từng nhóm ngành, nghề đào tạo không vượt quá 15% số lượng được xác định, Thạc sĩ Phan Thái Hùng bày tỏ: “Với các ngành đặc thù văn hóa nghệ thuật, việc tuyển sinh phụ thuộc rất lớn vào yếu tố năng khiếu bẩm sinh của thí sinh. Trong khi đó, tỉ lệ sinh viên bỏ học giữa chừng thường cao hơn ngành khác (do mất cảm hứng hoặc không chịu được áp lực luyện tập nên tự đào thải).
Bởi vậy, biên độ 15% là sự linh hoạt cần thiết để các trường chủ động điều chỉnh trước biến động nguồn tuyển năng khiếu, nhu cầu xã hội và thực tế đào tạo. Một mặt sẽ giúp tránh tình trạng lãng phí nguồn lực (giảng viên, thiết bị) nếu số lượng nhập học thực tế thấp hơn dự kiến, mặt khác, các cơ sở giáo dục có điều kiện tuyển thêm những tài năng thực sự xuất sắc và đam mê nghệ thuật mà không sợ vi phạm chỉ tiêu.
Song song với đó, các trường cũng phải tính toán chính xác để không vượt quá khung cho phép, không gây quá tải cho giảng viên, tránh ảnh hưởng đến tính đặc thù trong đào tạo nghệ thuật làm giảm thời gian huấn luyện/rèn luyện thực hành cá nhân/nhóm để đảm bảo chuẩn đầu ra. Suy cho cùng, cần ưu tiên tuyển đúng năng lực thay vì chỉ chạy theo số lượng. Chúng ta tận dụng khung mở để chọn người tài, chứ không phải để lấp đầy chỗ trống".
Cùng với đó, dự thảo cho phép đối với những ngành, nghề đào tạo có số lượng người học bỏ học, thôi học, chuyển sang học nhóm ngành, nghề khác trong 02 năm liên tiếp trước đó lớn hơn 20%, cho phép xác định số lượng tuyển sinh tăng thêm 15%.
Thầy Hùng cho biết, tỷ lệ bỏ học giữa chừng đối với các ngành nghệ thuật thường dao động từ 20% đến 40%/khóa học. Việc được tuyển tăng thêm 15% là cơ chế “cứu cánh” rất thực tế cho các ngành đặc thù, tránh gây lãng phí nguồn lực đầu tư, ảnh hưởng lớn đến việc học các môn chuyên môn theo hình thức dạy học nhóm/tập thể.
Để vừa ổn định quy mô lớp học, vừa không ảnh hưởng đến chuẩn đầu ra, theo thầy Hùng cần áp dụng đồng bộ các yêu cầu sau: Tính toán chính xác chỉ tiêu để không vượt quá năng lực đào tạo; nâng cao chất lượng tuyển sinh đầu vào; Tổ chức và quản lý đào tạo khoa học nhưng linh hoạt theo đặc thù đào tạo nghệ thuật; Tăng thời lượng các hoạt động thực hành, biểu diễn và giảm tải các môn lý thuyết, các môn có thể tự học/tự nghiên cứu; Tăng cường công tác tư vấn tâm lý và hỗ trợ hướng nghiệp sớm, giúp sinh viên thấy được tương lai của ngành nghề.
Dưới góc nhìn của Thạc sĩ Lương Xuân Thành - Hiệu trưởng Trường Trung cấp Múa Thành phố Hồ Chí Minh về quy định đối tượng tuyển sinh trình độ trung cấp, độ tuổi tuyển sinh cần được thiết kế phù hợp hơn với đặc thù của các cơ sở đào tạo nghệ thuật, bởi nhiều ngành buộc phải phát hiện và tuyển chọn năng khiếu từ rất sớm.
Ví dụ, đối với ngành Kịch múa, nhà trường thường tuyển sinh ngay sau khi học sinh hoàn thành bậc tiểu học, tức khoảng từ 11 tuổi. Với các ngành âm nhạc, việc tuyển chọn thậm chí còn có thể diễn ra sớm hơn, do yêu cầu đào tạo bài bản và liên tục trong thời gian dài.
Vị hiệu trưởng cho rằng sau khi các cơ sở đào tạo đăng ký số lượng tuyển sinh với cơ quan quản lý, cần cho phép nhà trường có độ linh hoạt nhất định trong tổ chức tuyển sinh, bảo đảm phù hợp với đặc điểm riêng của từng ngành nghề nghệ thuật. Do đó việc giao cho bộ chủ quản xây dựng tiêu chí riêng biệt đối với nhóm ngành nghệ thuật, văn hóa là rất cần thiết, nhằm bảo đảm quy định tuyển sinh vừa thống nhất trong quản lý, vừa không làm mất đi tính đặc thù của các ngành đào tạo năng khiếu.
Liên quan đến quy định cho phép tuyển sinh không quá 15% số lượng được xác định và được phép xác định số lượng tuyển sinh tăng thêm 15% với những ngành có tỷ lệ người học bỏ học cao, thầy Thành phân tích, đây là điều thường gặp trong đào tạo nghệ thuật. Vì trong quá trình học có những em gặp chấn thương nên không thể tiếp tục theo học. Cũng có trường hợp khi bước vào môi trường rèn luyện chuyên nghiệp mới nhận thấy cường độ tập luyện và yêu cầu nghề nghiệp khắt khe hơn nhiều so với hình dung ban đầu, từ đó quyết định dừng lại.
Từ thực tế đó, việc cho phép các cơ sở linh hoạt hơn trong xác định số lượng tuyển sinh và tuyển bổ sung là hướng đi hợp lý, đặc biệt với các trường nghệ thuật, nơi quá trình đào tạo luôn gắn với sự sàng lọc về năng khiếu, thể lực và khả năng theo nghề.
Ngoài ra, việc được tăng thêm 15% số lượng tuyển sinh, cơ chế rất cần thiết đối với các ngành nghệ thuật đòi hỏi khổ luyện và cường độ cao, giúp nhà trường bù đắp phần hao hụt đầu vào.
Quy định công khai đi cùng chế tài xử lý để đảm bảo công bằng giữa các trường
Một điểm đáng chú ý là dự thảo yêu cầu các cơ sở phải báo cáo số lượng tuyển sinh trước ngày 15/01 hằng năm, đồng thời công khai trên cổng thông tin điện tử đầy đủ các nội dung về chương trình đào tạo, học phí, học bổng, điều kiện học tập, ký túc xá, kế hoạch tuyển sinh và hình thức thi tuyển hoặc xét tuyển...
Trao đổi về vấn đề này, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Đà Nẵng bày tỏ, nhà trường tiến hành báo cáo tuyển sinh hàng năm (cho Sở Giáo dục và Đào tạo và cơ quan chủ quản) bao gồm báo cáo nhanh, báo cáo định kỳ. Đây là quy định mà tất cả các trường phải thực hiện. Hiện nay, Trường Cao đẳng Đà Nẵng cũng đã tham gia cổng tuyển sinh chung của Bộ Giáo dục Đào tạo và thường xuyên cập nhật hệ thống dữ liệu giáo dục nghề nghiệp dùng chung.
Cổng thông tin điện tử của Trường Cao đẳng Đà Nẵng công khai đầy đủ các nội dung về chương trình đào tạo, học phí, học bổng, điều kiện học tập, ký túc xá, kế hoạch tuyển sinh và hình thức thi tuyển hoặc xét tuyển.
Đối với tiêu chí tuyển năng khiếu, điều kiện cơ sở tập luyện - biểu diễn và đội ngũ giảng dạy chuyên sâu, việc công khai không chỉ là để "đúng quy định" mà còn là cách để thu hút nhân tài. Vì vậy, nhà trường đang triển khai theo các trọng tâm sau.
Công khai chi tiết cấu trúc bài thi, các yêu cầu kỹ thuật cụ thể, đăng tải các video clip hướng dẫn thi; tổ chức các buổi tư vấn/ôn tập/thi thử năng khiếu giúp thí sinh hình dung rõ ràng về tiêu chí "đạt".
Về điều kiện tập luyện - biểu diễn, đơn vị không chỉ công khai qua các báo cáo, số liệu mà còn công khai bằng hình ảnh, video về chất lượng phòng học, phòng thực hành cá nhân, các phòng hòa tấu, phòng công nghệ âm nhạc, phòng học thiết kế đồ họa, phòng biểu diễn, hội trường biểu diễn, thiết bị nhạc cụ, âm thanh, ánh sáng… thông qua các giờ dạy học, các kỳ thi học kỳ, các cuộc thi tài năng, các hoạt động biểu diễn ngoại khóa… giúp thí sinh và phụ huynh yên tâm về môi trường đào tạo chuyên nghiệp.
Cùng với đó, nhà trường công khai hồ sơ khoa học và thành tựu nghệ thuật của giảng viên. Với ngành nghệ thuật, uy tín của người thầy chính là thương hiệu mạnh nhất để thu hút sinh viên.
Vị Phó Hiệu trưởng cũng khẳng định: "Việc quy định rõ chế tài là cần thiết để tạo sự công bằng và nâng cao uy tín của hệ thống giáo dục quốc gia Các trường đào tạo đặc thù có những khác biệt nhất định trong công tác quản lý và đào tạo. Công tác đào tạo văn hóa nghệ thuật mang tính chính trị hơn là đáp ứng thị trường. Việc tuyển sinh được thực hiện quanh năm, không cố định theo đợt như các ngành khác. Tuy nhiên, đã vi phạm thì xử lý như nhau, không phân biệt giữa trường nghệ thuật với nhóm trường khác".
Theo thông tin từ Thạc sĩ Lương Xuân Thành, Trường Trung cấp Múa Thành phố Hồ Chí Minh đã duy trì công khai thông tin tuyển sinh và tiến hành báo cáo cấp quản lý trong nhiều năm.
Sau khi hoàn tất đăng ký ngành nghề và số lượng tuyển sinh, trường sẽ ban hành thông báo tuyển sinh và tiếp tục cập nhật theo từng giai đoạn để các đơn vị, đặc biệt là các trường phổ thông, kịp thời nắm bắt thông tin.
Việc công bố thông tin sớm mang lại nhiều thuận lợi cho người học, bởi thí sinh có thêm thời gian tìm hiểu về ngành học, chuẩn bị hồ sơ cũng như chủ động kế hoạch ôn luyện năng khiếu trước mùa tuyển sinh. Khi bước vào giai đoạn cao điểm tuyển sinh, nhà trường tiếp tục rà soát và cập nhật lại các thông tin cần thiết nếu có điều chỉnh, qua đó bảo đảm thí sinh tiếp cận đầy đủ và chính xác nhất các yêu cầu đầu vào.
Về yêu cầu bắt buộc trong báo cáo, công khai và giải trình, thầy Thành cho rằng khi đã ban hành quy định thì cần đi kèm cơ chế xử lý phù hợp đối với các đơn vị không thực hiện đầy đủ, nhằm bảo đảm tính nghiêm minh trong quản lý tuyển sinh. Tuy nhiên, cơ quan quản lý cần tính toán phương án phù hợp để vừa bảo đảm tính nghiêm túc vừa không ảnh hưởng đến tính liên tục trong hoạt động đào tạo và tuyển sinh của nhà trường.
Đề cập thêm đến giải pháp cải thiện công tác tuyển sinh, vị Hiệu trưởng cho hay thời gian gần đây nhà trường đang đẩy mạnh nhiều hoạt động nhằm nâng cao chất lượng đào tạo gắn với quảng bá nghề nghiệp. Đặc biệt là tăng cường phối hợp với các nhà hát, đơn vị nghệ thuật và công ty tổ chức biểu diễn, qua đó tạo thêm cơ hội để học sinh được tham gia thực tập, cọ xát nghề nghiệp ngay trong quá trình học. Việc kết nối với các đơn vị biểu diễn không chỉ giúp người học có thêm môi trường thực hành thực tế mà còn góp phần quảng bá nghề nghiệp rõ nét hơn, để học sinh và phụ huynh thấy được cơ hội phát triển sau đào tạo.
Bên cạnh đó, nhà trường cũng mở rộng liên kết với các đối tác trong và ngoài nước để tổ chức các chương trình biểu diễn, giao lưu nghệ thuật, qua đó vừa nâng cao chất lượng chuyên môn, vừa thu hút sự quan tâm của công chúng và hỗ trợ công tác truyền thông tuyển sinh.
Ở góc độ truyền thông, đơn vị xây dựng hệ thống website, fanpage và các nền tảng số theo hướng đầy đủ, cập nhật thường xuyên, không chỉ cung cấp thông tin tuyển sinh mà còn giới thiệu toàn diện các hoạt động đào tạo, biểu diễn, hợp tác và thành tích của học sinh, giảng viên. Đây không chỉ là kênh thông tin mà còn là một phương thức truyền thông quan trọng để xã hội, đặc biệt là giới trẻ, tiếp cận nhà trường nhanh chóng và đầy đủ hơn trong môi trường số.
“Trong bối cảnh hiện nay, website, fanpage và các nền tảng trực tuyến phải được phát huy như một kênh kết nối hiệu quả với người học. Điều quan trọng là nội dung phải đủ hấp dẫn, cập nhật nhanh và đáp ứng đúng những vấn đề mà xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ đang quan tâm” - thầy Thành nhấn mạnh.