Lệ phí xét tuyển đại học là khoản tiền thí sinh phải nộp khi đăng ký nguyện vọng vào các trường đại học, cao đẳng. Những năm trước, mức phí này được áp dụng là 20.000 đồng/nguyện vọng. Tuy nhiên, đến năm 2025, lệ phí đã được điều chỉnh giảm xuống còn 15.000 đồng/nguyện vọng.
Theo thống kê, năm 2025 cả nước có 7.615.560 nguyện vọng đăng ký. Nếu áp dụng mức 20.000 đồng/nguyện vọng, tổng số tiền thí sinh phải nộp ước tính khoảng 152 tỷ đồng. Khi giảm 5.000 đồng/nguyện vọng, tổng lệ phí giảm tương ứng khoảng 38 tỷ đồng. Điều này cho thấy nguồn thu từ lệ phí xét tuyển là không nhỏ, đặc biệt đối với những thí sinh đăng ký nhiều nguyện vọng. [1]
Từ thực tế trên, tại Hội nghị tuyển sinh năm 2026, có cơ sở giáo dục đại học đề xuất xem xét miễn lệ phí xét tuyển đại học nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho thí sinh trong quá trình đăng ký, đồng thời giảm bớt áp lực tài chính cho phụ huynh. Đề xuất này nhanh chóng nhận được nhiều ý kiến trái chiều.
Lo ngại gia tăng nguyện vọng “ảo” nếu bỏ lệ phí xét tuyển
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Vũ Đức Bình - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp Việt Trì (Phú Thọ) bày tỏ sự đồng tình. Theo thầy, việc miễn lệ phí xét tuyển sẽ mang lại lợi ích thiết thực cho thí sinh, giúp giảm bớt gánh nặng chi phí trong quá trình đăng ký, nhất là khi nhiều gia đình vẫn còn gặp khó khăn về kinh tế.
Ở góc độ các cơ sở đào tạo, thầy Bình cho rằng đây không phải là vấn đề đáng lo ngại. Các trường hoàn toàn có thể chủ động cân đối nguồn lực tài chính để bù đắp khoản chi này. Thực tế, mỗi cơ sở giáo dục đều có những nguồn kinh phí riêng phục vụ cho công tác tuyển sinh, vì vậy việc trích một phần để hỗ trợ thí sinh là khả thi và không tạo áp lực lớn.
Đặc biệt, với những trường có quy mô tuyển sinh lớn hoặc đã thực hiện cơ chế tự chủ tài chính, nguồn thu thường đa dạng và ổn định hơn, nên việc bố trí kinh phí cho hoạt động này càng trở nên thuận lợi.
Trên thực tế, mỗi thí sinh có thể đăng ký nhiều nguyện vọng xét tuyển vào các cơ sở đào tạo khác nhau. Theo Tiến sĩ Vũ Đức Bình, trong trường hợp chính sách miễn lệ phí được áp dụng, có thể hiểu rằng thí sinh đăng ký nguyện vọng vào trường nào thì cơ sở đào tạo đó sẽ là đơn vị chi trả khoản lệ phí tương ứng. Cách làm này không chỉ đảm bảo quyền lợi cho người học mà còn gắn trách nhiệm trực tiếp của các trường trong việc tổ chức và vận hành hoạt động tuyển sinh.
Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép thí sinh đăng ký tối đa 15 nguyện vọng. Tuy nhiên, theo đánh giá, con số này vẫn còn khá cao so với nhu cầu thực tế. Nếu lệ phí xét tuyển được miễn hoàn toàn, việc không phải chịu chi phí có thể khiến một bộ phận thí sinh đăng ký tràn lan, thiếu cân nhắc, dẫn đến tình trạng dàn trải nguyện vọng. Hệ quả là không chỉ làm giảm hiệu quả của quá trình xét tuyển mà còn làm gia tăng “dữ liệu ảo”, gây khó khăn cho các trường trong việc dự báo và xác định chỉ tiêu trúng tuyển sát thực tế.
Từ thực tiễn đó, thầy Bình cho rằng nếu triển khai miễn lệ phí, cần đồng thời xem xét điều chỉnh, giới hạn lại số lượng nguyện vọng mà mỗi thí sinh được đăng ký ở mức hợp lý. Việc khống chế này sẽ buộc thí sinh phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn khi đưa ra lựa chọn, từ đó nâng cao chất lượng đăng ký xét tuyển và hạn chế tình trạng đăng ký mang tính dàn trải.
Đồng thời, khi số lượng nguyện vọng được kiểm soát tốt hơn, dữ liệu tuyển sinh cũng sẽ trở nên chính xác và đáng tin cậy hơn. Điều này giúp các cơ sở đào tạo chủ động hơn trong công tác tuyển sinh, góp phần đảm bảo quá trình xét tuyển diễn ra hiệu quả, minh bạch và ổn định.
Trong khi đó, Thạc sĩ Phạm Thái Sơn - Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh bày tỏ quan điểm không ủng hộ việc miễn lệ phí xét tuyển. Theo thầy, rủi ro lớn nhất của việc bỏ khoản phí này không nằm ở khía cạnh tài chính, mà ở sự thay đổi trong hành vi đăng ký nguyện vọng của thí sinh.
Cụ thể, khi không còn rào cản về chi phí, thí sinh có xu hướng mở rộng số lượng nguyện vọng vượt quá nhu cầu và định hướng thực tế. Một thí sinh ban đầu chỉ dự tính đăng ký khoảng 4–5 nguyện vọng, nhưng khi được miễn phí có thể nảy sinh tâm lý đăng ký tối đa số lượng cho phép. Điều này khiến dữ liệu xét tuyển trở nên phức tạp, thiếu chính xác, từ đó gây khó khăn cho các cơ sở đào tạo trong công tác dự báo và xác định chỉ tiêu tuyển sinh.
Theo thầy Sơn, việc duy trì lệ phí xét tuyển ở mức hợp lý lại đóng vai trò như một “bộ lọc” cần thiết, buộc thí sinh phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn khi lựa chọn và sắp xếp nguyện vọng. Qua đó, thí sinh có xu hướng định hướng rõ ràng hơn về ngành học, trường học phù hợp với năng lực và mục tiêu cá nhân, thay vì đăng ký dàn trải hoặc mang tính thử vận may.
Mặc dù Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện quy định thí sinh không được đăng ký quá 15 nguyện vọng, song theo thầy Sơn, con số này trên thực tế vẫn khá lớn so với nhu cầu của đa số. Nếu nhiều thí sinh đều tận dụng tối đa giới hạn này, hệ thống tuyển sinh sẽ trở nên rối hơn, đồng thời làm gia tăng tình trạng “dữ liệu ảo”.
Bên cạnh đó, Thạc sĩ Phạm Thái Sơn cũng nhấn mạnh rằng, nếu triển khai miễn lệ phí, điều các cơ sở đào tạo lo ngại không phải là việc phải chi trả khoản kinh phí này, mà là những xáo trộn có thể phát sinh trong toàn bộ quy trình tuyển sinh. Tâm lý phổ biến khi không phải trả phí là dễ đưa ra lựa chọn thoải mái, ít cân nhắc, từ đó dẫn đến việc đăng ký nguyện vọng một cách dàn trải, thiếu trọng tâm.
Trên thực tế, việc đăng ký quá nhiều nguyện vọng không chỉ làm giảm hiệu quả lựa chọn của thí sinh mà còn gây tốn kém nguồn lực cho hệ thống xử lý dữ liệu. Quá trình lọc ảo trở nên phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian và công sức hơn từ các bộ phận kỹ thuật và quản lý. Vì vậy, theo Thạc sĩ Sơn, cần khuyến khích thí sinh lựa chọn có định hướng rõ ràng, thay vì mở rộng số lượng nguyện vọng một cách thiếu kiểm soát.
Sắp xếp nguyện vọng khoa học để hạn chế tình trạng đăng ký tràn lan
Trong bối cảnh tuyển sinh đại học ngày càng được số hóa, quy trình “lọc ảo” đã trở thành khâu then chốt, góp phần đảm bảo tính chính xác, minh bạch và hiệu quả trong toàn bộ hệ thống xét tuyển. Cùng với đó, vấn đề chi phí vận hành và nguồn lực tài chính phục vụ công tác tuyển sinh, trong đó có lệ phí xét tuyển, cũng nhận được nhiều sự quan tâm từ các cơ sở đào tạo.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Song - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Miền Đông cho biết, hiện nay quá trình “lọc ảo” trong tuyển sinh đại học đã được thực hiện trên nền tảng hệ thống phần mềm công nghệ thông tin hiện đại do Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng và vận hành. Hệ thống này đã được số hóa và tự động hóa ở mức cao, giúp xử lý khối lượng dữ liệu tuyển sinh lớn một cách hiệu quả và ổn định. Vì vậy, chi phí vận hành không phải là gánh nặng đáng kể đối với các bên liên quan, đồng thời các trường đại học hoàn toàn có thể chủ động sử dụng nguồn kinh phí của mình để phục vụ công tác tuyển sinh thay vì phụ thuộc vào lệ phí xét tuyển từ thí sinh.
Trên thực tế, khoản thu từ lệ phí xét tuyển hiện nay không lớn, trong khi quá trình triển khai vẫn có thể phát sinh một số bất cập nhất định. Do đó, thầy Song nhìn nhận việc miễn lệ phí xét tuyển là hoàn toàn khả thi, không tạo áp lực tài chính đáng kể cho các cơ sở đào tạo, đồng thời có thể góp phần đơn giản hóa một số khâu trong tổ chức tuyển sinh.
Tuy nhiên, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Song cũng bày tỏ băn khoăn rằng nếu miễn lệ phí xét tuyển, thí sinh có thể có xu hướng đăng ký nhiều nguyện vọng hơn mức cần thiết. Khi đó, khối lượng dữ liệu tăng lên đáng kể và phụ thuộc rất lớn vào năng lực xử lý của hệ thống phần mềm.
Theo thầy, dù hệ thống lọc ảo hiện nay đã được số hóa và có khả năng xử lý khối lượng dữ liệu lớn, nhưng nếu số lượng nguyện vọng tăng quá cao trên quy mô hàng triệu thí sinh, việc xử lý vẫn có thể trở nên phức tạp hơn, dễ phát sinh tình trạng nhiễu dữ liệu, ảnh hưởng đến hiệu quả chung của quá trình lọc ảo.
Từ thực tế đó, thầy Song cho rằng cần có cơ chế kiểm soát hợp lý số lượng nguyện vọng để đảm bảo tính ổn định của hệ thống. Mức tối đa 15 nguyện vọng như hiện nay là khá cao, vì vậy việc điều chỉnh phù hợp sẽ giúp hạn chế tình trạng đăng ký dàn trải, đồng thời đảm bảo công tác xét tuyển diễn ra hiệu quả và chính xác hơn.
Chia sẻ về cách sắp xếp nguyện vọng hiệu quả, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Văn Song cho rằng sai lầm phổ biến nhất của thí sinh hiện nay là lựa chọn nguyện vọng theo cảm tính hoặc bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông.
Trên thực tế, không ít thí sinh có xu hướng đặt mục tiêu vào các trường ở thành phố lớn hoặc những ngành có điểm chuẩn cao, trong khi năng lực học tập thực tế chưa đáp ứng được yêu cầu. Điều này dễ dẫn đến tình trạng đăng ký nhưng không trúng tuyển, làm giảm cơ hội vào đại học của chính bản thân các em.
Theo thầy, để việc sắp xếp nguyện vọng hiệu quả và gia tăng cơ hội trúng tuyển, trước hết thí sinh cần xác định rõ ngành học mình thực sự yêu thích, sau đó đánh giá đúng năng lực bản thân thông qua quá trình học tập, các bài kiểm tra và đặc biệt là kết quả học tập lớp 12 cũng như các kỳ thi thử.
Từ đó, thí sinh nên lựa chọn những ngành và trường vừa phù hợp với năng lực, vừa đúng với sở thích cá nhân, thay vì đăng ký quá nhiều nguyện vọng một cách dàn trải.
“Việc có nhiều nguyện vọng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được sắp xếp hợp lý để tăng cơ hội trúng tuyển vào ngành học mong muốn, chứ không phải đăng ký càng nhiều càng tốt”, thầy Song nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Miền Đông cũng lưu ý thí sinh thay vì chỉ tập trung vào các trường ở thành phố lớn có thể cân nhắc các cơ sở đào tạo tại địa phương, nơi hiện nay đã được đầu tư và phát triển khá đồng bộ. Việc lựa chọn trường gần nhà, phù hợp năng lực và điều kiện gia đình sẽ giúp quá trình học tập ổn định hơn, đồng thời nâng cao hiệu quả đào tạo và giảm áp lực chi phí cho người học.
Còn theo Thạc sĩ Phạm Thái Sơn, để kỳ tuyển sinh đại học diễn ra thuận lợi, hiệu quả, cần tiếp tục tăng cường đầu tư kinh phí cho bộ phận trực tiếp quản lý và vận hành hệ thống phần mềm tuyển sinh. Việc này nhằm bảo đảm hệ thống hoạt động ổn định, thông suốt, giúp thí sinh dễ dàng truy cập, tra cứu thông tin nhanh chóng và chính xác hơn. Đây là yếu tố kỹ thuật quan trọng cần được chú trọng nhằm nâng cao chất lượng toàn bộ quy trình xét tuyển.
Về phía thí sinh, thầy Sơn cho rằng cần có chiến lược lựa chọn nguyện vọng theo hướng hợp lý và có thứ tự ưu tiên rõ ràng. Trước hết, thí sinh nên xác định ngành học mình thực sự yêu thích, sau đó mới cân nhắc đến việc lựa chọn trường phù hợp.
Đối với nguyện vọng 1, nên ưu tiên các trường có mức điểm chuẩn trung bình trong những năm gần đây cao hơn năng lực hiện tại của bản thân khoảng 1–2 điểm, nhằm tạo động lực phấn đấu nhưng vẫn giữ tính khả thi. Các nguyện vọng tiếp theo nên được sắp xếp theo hướng giảm dần, lựa chọn những trường có mức điểm thấp hơn một chút so với năng lực để tăng khả năng trúng tuyển.
Thầy Sơn cũng lưu ý thí sinh không nên đăng ký quá nhiều nguyện vọng một cách dàn trải, mà nên tập trung vào những ngành và trường thực sự yêu thích, có định hướng rõ ràng. Việc lựa chọn hợp lý, có chiến lược sẽ giúp nâng cao cơ hội trúng tuyển, đồng thời tránh tình trạng đăng ký tràn lan nhưng không mang lại hiệu quả thực tế.
Tài liệu tham khảo:
[1]: https://laodong.vn/giao-duc/le-phi-xet-tuyen-dai-hoc-nam-2025-giam-5000-dongnguyen-vong-1548630.ldo