Thực hiện Nghị quyết số 281/2025/NQ-CP ngày 15/9/2025 của Chính phủ về việc ban hành Chương trình hành động triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 238/2025/NĐ-CP, quy định về chính sách học phí, cơ chế miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.
Lãnh đạo một số trường đại học thuộc khối ngành Y Dược kỳ vọng, Nghị định sửa đổi sẽ góp phần hoàn thiện chính sách học phí theo hướng phù hợp hơn với đặc thù đào tạo của lĩnh vực này. Hiện nay, theo quy định tại Điều 10 Nghị định số 238/2025/NĐ-CP, năm học 2026-2027, ngành Dược học, y học có mức trần học phí đối với cơ sở giáo dục đại học công lập chưa tự đảm bảo chi thường xuyên là 3.500.000 đồng/tháng. Ngành Điều dưỡng - hộ sinh, dinh dưỡng, răng - hàm - mặt (nha khoa), kỹ thuật y học, y tế công cộng, quản lý y tế… có trần học phí 2.660.000 đồng/tháng.
Đối với các chương trình đạt chuẩn kiểm định theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo hoặc theo tiêu chuẩn quốc tế, cơ sở giáo dục đại học công lập được phép xây dựng mức học phí trên cơ sở định mức kinh tế - kỹ thuật do chính đơn vị ban hành, đồng thời phải thực hiện công khai, minh bạch và có trách nhiệm giải trình với người học và xã hội.
Mức thu học phí chỉ đáp ứng một phần chi phí đào tạo
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Viết Nho - Hiệu trưởng Trường Y Dược (Đại học Đà Nẵng) cho biết, hiện nhà trường đang áp dụng mức thu học phí theo quy định tại Nghị định số 238/2025/NĐ-CP.
Năm 2026, toàn bộ các chương trình đào tạo trình độ đại học đang triển khai, gồm Y khoa, Răng - Hàm - Mặt, Dược học, Điều dưỡng, Kỹ thuật xét nghiệm y học, Hóa dược và Tâm lý học định hướng lâm sàng, đều đã được kiểm định và công nhận đạt chuẩn chất lượng giáo dục quốc gia. Trường Y Dược vẫn đang chờ Đại học Đà Nẵng phê duyệt phương án điều chỉnh học phí.
Dù có cơ sở để điều chỉnh học phí, lãnh đạo nhà trường cũng thẳng thắn nhìn nhận việc tăng học phí cần được cân nhắc thận trọng trong bối cảnh điều kiện kinh tế của khu vực miền Trung còn nhiều hạn chế. Nếu học phí tăng quá cao, nguy cơ người học không thể tiếp cận hoặc phải bỏ dở chương trình đào tạo là hoàn toàn có thể xảy ra.
Theo thầy Nho, mặc dù Nhà nước đã ban hành một số chính sách hỗ trợ như miễn, giảm học phí hoặc trợ cấp đối với sinh viên thuộc diện chính sách, vùng sâu, vùng xa, song phạm vi bao phủ và mức hỗ trợ hiện nay vẫn chưa theo kịp nhu cầu thực tế.
Lãnh đạo nhà trường cho biết nguồn thu từ học phí hiện mới chỉ đáp ứng khoảng 60% tổng chi phí đào tạo thực tế. Dù đã thực hiện tiết kiệm chi thường xuyên và tối ưu hóa các khoản chi, nhà trường vẫn gặp nhiều hạn chế trong việc đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, đặc biệt là hệ thống trang thiết bị thực hành, thí nghiệm vốn đòi hỏi chi phí lớn đối với lĩnh vực y dược.
Để duy trì hoạt động, Trường Y Dược hiện phải huy động thêm nhiều nguồn lực bổ sung. Trong đó, nguồn hỗ trợ từ Đại học Đà Nẵng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chi thường xuyên. Bên cạnh đó, việc tận dụng đội ngũ giảng viên kiêm nhiệm là các bác sĩ đang công tác tại các bệnh viện cũng góp phần giúp nhà trường giảm bớt áp lực về chi phí nhân sự.
Tuy nhiên, theo thầy Nho, đây chỉ là giải pháp mang tính ngắn hạn. Về lâu dài, xu hướng tất yếu là nhà trường phải từng bước nâng tỷ lệ giảng viên cơ hữu, giảm dần sự phụ thuộc vào đội ngũ giảng viên kiêm nhiệm nhằm đảm bảo tính ổn định và chất lượng đào tạo. Khi đó, chi phí dành cho nhân sự sẽ gia tăng đáng kể, kéo theo áp lực lớn hơn đối với bài toán tự chủ tài chính.
Cùng bàn luận về chủ đề này, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hải Nam - Hiệu trưởng Trường Đại học Dược Hà Nội chia sẻ: “Hiện nay, nhà trường đang áp dụng mức thu học phí theo khung quy định tại Nghị định số 238. Riêng học phí ngành Dược, để chia sẻ với người học hiện mức học phí của trường chỉ bằng 90% mức trần tại Nghị định 238/2025/NĐ-CP. Mức học phí này đang thấp nhất cả nước.
Dù vậy, mức học phí này chưa phản ánh đầy đủ chi phí đào tạo thực tế, đặc biệt với đặc thù ngành dược yêu cầu thực hành, thực tập sử dụng nhiều hóa chất, động vật thí nghiệm. Vì vậy tổng thu học phí của trường cũng chưa đáp ứng được chi phí đào tạo”.
Theo thầy Nam, nhà trường luôn có định hướng tiếp tục đầu tư, nâng cao chất lượng đào tạo, đặc biệt ở các yếu tố cốt lõi như đội ngũ giảng viên, chương trình đào tạo, cơ sở vật chất và chuyển đổi số, nhằm từng bước tiệm cận với mặt bằng chung của các cơ sở giáo dục trong khu vực. Tuy nhiên, do học phí hiện nay chưa phản ánh đầy đủ chi phí đào tạo thực tế, nên việc triển khai các kế hoạch đầu tư này cũng gặp không ít khó khăn.
Phần thiếu hụt, hiện tại nhà trường đang được bù đắp chủ yếu từ ngân sách nhà nước và các hoạt động dịch vụ (đào tạo liên tục, cung ứng dịch vụ...) cũng như khoa học công nghệ. Tuy vậy, đây là những nguồn còn hạn chế và chưa thực sự ổn định, nên về lâu dài, nhà trường rất mong có cơ chế phù hợp hơn để vừa nâng cao chất lượng đào tạo, vừa bảo đảm tính bền vững tài chính, đồng thời vẫn thực hiện tốt mục tiêu an sinh xã hội và mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho người học.
Mong sớm có chính sách học phí phù hợp cho khối ngành Y Dược
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hải Nam, để vừa đảm bảo chất lượng đào tạo, đảm bảo hoạt động của các trường, vừa không tạo áp lực tài chính quá lớn cho người học, có một số vấn đề cần được quan tâm.
Về lộ trình và mức điều chỉnh học phí hàng năm, hiện nay Điều 10, Nghị định 238/2025/NĐ-CP có quy định: “Từ năm học 2027 - 2028 trở đi, mức trần học phí được điều chỉnh phù hợp với khả năng chi trả của người dân, điều kiện kinh tế - xã hội nhưng tối đa không vượt quá tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tại thời điểm xác định mức học phí so với cùng kỳ năm trước do cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố”.
Theo quan điểm của nhà trường, CPI phản ánh biến động của các nhóm hàng hóa thiết yếu, trong khi giáo dục đại học là một loại hình dịch vụ đặc thù, có hàm lượng chất xám cao. Chi phí đào tạo trong giáo dục đại học phụ thuộc nhiều vào các yếu tố như chất lượng và trình độ đội ngũ giảng viên, đầu tư cho cơ sở vật chất, trang thiết bị thí nghiệm, công nghệ và chuyển đổi số, cũng như yêu cầu ngày càng cao về kiểm định chất lượng và hội nhập quốc tế. Đây là những yếu tố có tốc độ biến động và đặc thù riêng, không hoàn toàn tương đồng với xu hướng của CPI.
Vì vậy, việc điều chỉnh học phí chỉ dựa trên CPI theo quan điểm của nhà trường là chưa phản ánh đầy đủ bản chất và cấu trúc chi phí thực tế của giáo dục đại học. Các cơ quan nên nghiên cứu xây dựng bộ chỉ số chi phí đào tạo đại học đặc thù (dựa trên nhóm yếu tố đầu vào chính của ngành Giáo dục), thay vì chỉ dựa vào CPI.
Về cơ chế hỗ trợ của Nhà nước đối với các cơ sở giáo dục đại học thực hiện tự chủ, hiện nay việc thực hiện tự chủ thường được hiểu thiên về tự chủ tài chính, tức nhà nước không cấp ngân sách chi thường xuyên hoặc chi đầu tư. Điều này vô hình tạo áp lực khiến các trường phải tăng học phí để bù cho kinh phí hoạt động trong khi các nguồn thu khác còn hạn chế và chưa ổn định. Chính sách này cần được nghiên cứu điều chỉnh hài hòa. Nhà nước cần duy trì cơ chế hỗ trợ ngân sách đối với các trường công lập phục vụ đào tạo các ngành đặc thù, đặc biệt lĩnh vực sức khỏe, song song với việc kiểm soát chỉ tiêu tuyển sinh phù hợp nhằm vừa đảm bảo chất lượng đào tạo, vừa đáp ứng nhu cầu của Chiến lược phát triển ngành.
Song song, cần có thêm các chính sách hỗ trợ trực tiếp người học thông qua học bổng, tín dụng sinh viên và các hình thức hỗ trợ theo đối tượng, qua đó bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục đại học, không bị hạn chế bởi sự điều chỉnh học phí theo lộ trình tự chủ.
Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Viết Nho cho rằng, để giải quyết căn cơ những khó khăn hiện nay, cần có một cách tiếp cận mang tính hệ thống hơn từ phía Nhà nước, đặc biệt là trong việc nhìn nhận và xác định khối ngành Y Dược là lĩnh vực đào tạo đặc thù, từ đó xây dựng cơ chế đầu tư tương xứng với yêu cầu thực tiễn.
Theo thầy Nho, dù chi phí đào tạo rất cao, đòi hỏi hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại cùng đội ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn sâu, nhưng khối ngành Y Dược hiện vẫn chưa nhận được nhiều chính sách ưu đãi nổi bật so với các lĩnh vực đào tạo khác.
Bên cạnh câu chuyện về đầu tư, chính sách đối với đội ngũ giảng viên cũng được xem là một “điểm nghẽn” lớn. Thầy Nho phân tích, hiện nay các bác sĩ khi làm việc tại bệnh viện được hưởng hệ thống xếp hạng và chế độ đãi ngộ mang tính đặc thù của ngành y tế. Tuy nhiên, khi chuyển sang công tác giảng dạy tại các cơ sở giáo dục đại học, họ lại không còn được áp dụng cơ chế này.
“Dù là bác sĩ có trình độ chuyên môn cao, nhiều năm kinh nghiệm lâm sàng, khi về trường vẫn chỉ được xếp như giảng viên thông thường, không có chế độ riêng. Điều này khiến việc thu hút và giữ chân đội ngũ giảng viên chất lượng cao gặp rất nhiều khó khăn” - thầy cho biết.
Từ những phân tích trên, Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Viết Nho nhấn mạnh rằng bài toán học phí trong khối ngành Y Dược không thể giải quyết một cách đơn lẻ bằng việc tăng hay giữ nguyên mức thu. Thay vào đó, cần một hệ thống giải pháp đồng bộ, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và điều tiết.
Cụ thể, cần tăng cường đầu tư ngân sách cho các ngành đào tạo đặc thù, mở rộng và nâng mức hỗ trợ cho sinh viên thuộc diện chính sách, đồng thời xây dựng cơ chế đãi ngộ phù hợp hơn đối với đội ngũ giảng viên, đặc biệt là những người có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm lâm sàng.