Trong bối cảnh chuyển đổi số và nhu cầu nhân lực kỹ thuật chất lượng cao ngày càng gia tăng, ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử không chỉ “khát” nhân lực mà còn trở thành trọng tâm đào tạo của nhiều cơ sở giáo dục đại học tại Việt Nam. Đây là ngành liên ngành kết hợp giữa cơ khí, điện - điện tử, công nghệ thông tin và tự động hóa, hướng tới thiết kế và vận hành các hệ thống thông minh như robot, dây chuyền sản xuất tự động hay thiết bị công nghệ cao.
Hiện nay, nhiều trường đại học đầu tư mạnh vào chương trình đào tạo ngành này theo hướng thực hành, tích hợp công nghệ mới, đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp. Sự gắn kết giữa đào tạo và thực tiễn sản xuất đang giúp ngành học này trở thành lựa chọn hấp dẫn cho những bạn trẻ muốn tham gia vào hệ sinh thái công nghiệp 4.0.
Chương trình học định hướng ứng dụng
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Bùi Trung Kiên - Trưởng khoa Khoa Điện - Điện tử, Trường Đại học Thành Đông cho biết, chương trình đào tạo ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử của nhà trường được xây dựng theo định hướng ứng dụng, với mục tiêu đào tạo kỹ sư có khả năng làm việc ngay trong môi trường doanh nghiệp.
“Điểm đặc trưng nổi bật của chương trình là tính liên ngành cao, tích hợp chặt chẽ giữa cơ khí, kỹ thuật điện, điện tử, tự động hóa và công nghệ thông tin, giúp người học có tư duy hệ thống và khả năng thích ứng linh hoạt với các lĩnh vực kỹ thuật hiện đại. Bên cạnh đó, chương trình được thiết kế theo tiếp cận chuẩn đầu ra, gắn với các năng lực cụ thể và có thể đo lường, bảo đảm sinh viên sau khi tốt nghiệp đạt được cả kiến thức, kỹ năng và phẩm chất nghề nghiệp.
Ngoài ra, nhà trường đặc biệt chú trọng đến yếu tố thực hành và trải nghiệm thực tế, thể hiện qua tỷ trọng lớn các học phần thực hành, thực tập tại doanh nghiệp và đồ án tốt nghiệp. Các nội dung đào tạo cũng được cập nhật theo xu hướng công nghiệp 4.0 như hệ thống nhúng, robot công nghiệp, SCADA, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.
Không chỉ dừng lại ở chuyên môn, chương trình còn chú trọng phát triển kỹ năng mềm, ngoại ngữ và năng lực tự học, nhằm giúp sinh viên có thể phát triển bền vững trong sự nghiệp.
Sinh viên được rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp chuyên sâu như thiết kế, mô phỏng, lắp đặt, vận hành và bảo trì các hệ thống cơ điện tử; sử dụng thành thạo các phần mềm kỹ thuật liên quan đến chuyên ngành và công cụ hiện đại; lập trình điều khiển và tích hợp hệ thống tự động hóa. Đồng thời, chương trình cũng phát triển các kỹ năng chung cần thiết như làm việc nhóm, giao tiếp, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và sử dụng ngoại ngữ trong môi trường kỹ thuật.
Có thể nói, đây là chương trình đào tạo hướng tới việc hình thành đội ngũ kỹ sư có năng lực thực tiễn, tư duy đổi mới sáng tạo và đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường lao động hiện nay”, Tiến sĩ Bùi Trung Kiên cho hay.
Để đảm bảo chất lượng đào tạo ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử, nhà trường đặc biệt chú trọng xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên theo hướng vừa có trình độ chuyên môn cao, vừa gắn với thực tiễn sản xuất. Hiện nay, ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử của Khoa Điện - Điện tử, Trường Đại học Thành Đông có 18 giảng viên trực tiếp tham gia giảng dạy (trong đó có 1 giảng viên nước ngoài) với khoảng 75% giảng viên có trình độ tiến sĩ, được đào tạo từ các cơ sở uy tín trong và ngoài nước.
Bên cạnh đó, trường thường xuyên tổ chức các hoạt động nâng cao năng lực cho giảng viên như bồi dưỡng chuyên môn, cập nhật công nghệ mới, tham gia nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ. Đặc biệt, Khoa còn kết hợp với các chuyên gia, kỹ sư đang làm việc tại doanh nghiệp để tham gia giảng dạy, hướng dẫn thực hành và đồ án, qua đó giúp sinh viên tiếp cận trực tiếp với môi trường sản xuất thực tế.
Có thể nói, với đội ngũ giảng viên có trình độ cao, kinh nghiệm thực tiễn và được bồi dưỡng thường xuyên, nhà trường đã tạo nền tảng vững chắc để triển khai chương trình đào tạo theo định hướng ứng dụng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động trong lĩnh vực Cơ điện tử.
Bên cạnh đó, trong quá trình triển khai chương trình đào tạo ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử, Trường Đại học Thành Đông nhận thấy có cả những thuận lợi và khó khăn đan xen.
Về thuận lợi, trước hết phải kể đến nhu cầu xã hội đối với nguồn nhân lực lĩnh vực Cơ điện tử hiện nay là rất lớn, đặc biệt tại các khu công nghiệp và doanh nghiệp sản xuất. Đồng thời, nhà trường có định hướng đào tạo ứng dụng, chú trọng thực hành và gắn kết doanh nghiệp nên nhận được sự đồng hành tích cực từ nhiều đơn vị trong việc tài trợ học bổng hỗ trợ thực tập, tham quan, cũng như góp ý xây dựng chương trình đào tạo. Trường sở hữu hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, được tài trợ từ tập đoàn Huetec (Trung Quốc) đáp ứng được tốt các học phần thực hành, thí nghiệm.
Tuy nhiên, nhà trường cũng gặp phải không ít khó khăn trong quá trình đào tạo. Đặc biệt là công tác tuyển sinh đối với khối ngành kỹ thuật nói chung vẫn gặp thách thức do tâm lý người học có xu hướng lựa chọn các ngành “nhẹ hơn” hoặc thiên về kinh tế, dịch vụ.
Về hợp tác, hiện nay nhà trường đã và đang phối hợp với nhiều doanh nghiệp sản xuất, công ty kỹ thuật và các đơn vị trong lĩnh vực tự động hóa, điện, điện tử và cơ khí trên địa bàn thành phố Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh và nhiều doanh nghiệp khác… Các doanh nghiệp tham gia hỗ trợ tiếp nhận sinh viên thực tập, phối hợp tổ chức tham quan thực tế, góp ý chương trình đào tạo và trong một số trường hợp còn tham gia đồng hướng dẫn khóa luận tốt nghiệp. Trong thời gian tới, nhà trường định hướng tiếp tục mở rộng mạng lưới hợp tác theo hướng bền vững và thực chất hơn, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và tăng cơ hội việc làm cho sinh viên.
Nhu cầu nhân lực lớn cùng cơ hội việc làm rộng mở trong bối cảnh mới
Theo Tiến sĩ Bùi Trung Kiên, hiện nay, nhu cầu nhân lực ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử được đánh giá là rất lớn và đang tăng nhanh, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, thu hút đầu tư FDI và chuyển đổi số trong sản xuất. Các lĩnh vực như điện tử, tự động hóa, sản xuất thông minh hay năng lượng đều đang phát triển mạnh, kéo theo nhu cầu cao về kỹ sư có khả năng tích hợp cơ khí, điện, điện tử và tự động hoá .
Trong giai đoạn 5 đến 10 năm tới, nhu cầu này được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng mạnh mẽ. Các chiến lược quốc gia như phát triển năng lượng, công nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi số đều đặt ra yêu cầu xây dựng các hệ thống kỹ thuật hiện đại, tự động hóa cao, thông minh và bền vững.
Từ những xu hướng đó, Trường Đại học Thành Đông nhận định rằng ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử sẽ tiếp tục là một trong những ngành “khát” nhân lực trong những năm tiếp theo, không chỉ về số lượng mà còn đặc biệt về chất lượng. Điều này đòi hỏi Khoa Điện - Điện tử phải liên tục cập nhật và đổi mới chương trình đào tạo theo hướng gắn với công nghệ mới, tăng cường thực hành và liên kết doanh nghiệp, nhằm cung cấp nguồn nhân lực đáp ứng tốt yêu cầu của thị trường lao động trong thời kỳ công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số.
Bên cạnh đó, sinh viên theo học ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử hiện nay có cơ hội việc làm rất rộng mở. Trong bối cảnh Việt Nam đang phát triển mạnh các khu công nghiệp, sản xuất thông minh và chuyển đổi số, nhu cầu tuyển dụng kỹ sư ngành này ngày càng gia tăng, thậm chí nhiều doanh nghiệp đang thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Thực tế trên các nền tảng tuyển dụng cho thấy hàng trăm vị trí liên quan đến cơ điện tử, tự động hóa, kỹ thuật sản xuất, bảo trì hệ thống… được đăng tuyển thường xuyên ở nhiều địa phương.
Về định hướng nghề nghiệp, chương trình đào tạo của nhà trường hướng sinh viên tới nhiều vị trí cụ thể như: kỹ sư tự động hóa, kỹ sư thiết kế và chế tạo máy, kỹ sư robot công nghiệp, kỹ sư hệ thống nhúng, kỹ sư vận hành - bảo trì dây chuyền sản xuất, hoặc chuyên viên kỹ thuật trong các doanh nghiệp sản xuất và công nghệ cao. Ngoài ra, sinh viên cũng có thể làm việc trong lĩnh vực nghiên cứu, giảng dạy hoặc phát triển các giải pháp công nghệ trong môi trường số.
Về tỷ lệ việc làm, với đặc thù đào tạo theo hướng ứng dụng, tăng cường thực hành và gắn kết doanh nghiệp, sinh viên ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử của trường tại thời điểm hiện tại đã có 100% sinh viên được các doanh nghiệp tiếp nhận trước khi tốt nghiệp. Điều này cho thấy tính hiệu quả và thực tiễn của chương trình đào tạo trong việc đáp ứng thị trường lao động.
Chia sẻ về chương trình học, em Vũ Ngọc Anh - sinh viên năm 3 ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử, Trường Đại học Thành Đông cho biết, chương trình đào tạo của trường được thiết kế khá hợp lý, cân đối giữa lý thuyết và thực hành.
“Giai đoạn đầu, sinh viên được trang bị nền tảng kiến thức cơ sở như toán, vật lý, điện, điện tử… nhằm nắm vững bản chất các vấn đề kỹ thuật. Từ năm thứ hai trở đi, chương trình chuyển dần sang các học phần cơ sở ngành và chuyên ngành, đồng thời tăng cường thời lượng thực hành và thí nghiệm.
Tỷ lệ đào tạo cũng có sự điều chỉnh rõ rệt từ khoảng 60-70% lý thuyết ở giai đoạn đầu, giảm xuống còn 40-50% ở các năm sau, phần còn lại dành cho thực hành và đồ án. Đặc biệt, các đồ án đóng vai trò quan trọng trong việc giúp sinh viên vận dụng tổng hợp kiến thức, từng bước tiếp cận quy trình làm việc thực tế của một kỹ sư.
Trong quá trình học, em không chỉ được rèn luyện các kỹ năng chuyên môn như thiết kế, lập trình, vận hành hệ thống kỹ thuật, mà còn phát triển tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề, làm việc nhóm và tự học. Các học phần thực hành tạo điều kiện để sinh viên trực tiếp thao tác, hiểu sâu lý thuyết và biết cách ứng dụng vào thực tiễn, từ đó tự tin hơn khi bước vào môi trường làm việc sau khi tốt nghiệp”, em Ngọc Anh cho hay.
Còn em Hà Huy Hoàng - sinh viên năm 3 ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử, Trường Đại học Thành Đông đánh giá cao việc các học phần thực hành được chú trọng và triển khai song song với lý thuyết. Ngay từ những năm đầu, sinh viên đã được tiếp cận với phòng thí nghiệm, xưởng thực hành và các thiết bị chuyên ngành. Ở các năm sau, thời lượng thực hành, thí nghiệm và đồ án tiếp tục tăng, đặc biệt ở các học phần gắn với thiết kế, lắp ráp, lập trình và vận hành hệ thống.
Theo Hoàng, tỷ lệ giữa lý thuyết và thực hành được phân bổ hợp lý theo hướng giảm dần lý thuyết và tăng dần thực hành qua từng năm học. Cách tiếp cận này không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức chuyên môn mà còn rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, qua đó nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu thực tế của doanh nghiệp sau khi tốt nghiệp.
Ngoài ra, em nhận định rằng cơ hội việc làm của ngành Công nghệ kỹ thuật Cơ điện tử hiện nay rất rộng mở. Sinh viên đã được tiếp cận với môi trường sản xuất từ năm thứ 3 và sau khi tốt nghiệp có thể làm việc tại các nhà máy sản xuất, công ty chế tạo thiết bị, doanh nghiệp tự động hóa, hoặc tham gia vào các lĩnh vực như robot, bảo trì - vận hành dây chuyền sản xuất… Đặc biệt, tại các khu công nghiệp lớn, nhu cầu nhân lực ngành này luôn ở mức cao.
Để đáp ứng tốt yêu cầu của doanh nghiệp, theo Hoàng, sinh viên cần trang bị kiến thức chuyên môn vững về cơ khí, điện, điện tử, kỹ thuật điều khiển và tự động hóa. Bên cạnh đó là kỹ năng thực hành như lắp ráp, vận hành, phát triển chương trình điều khiển thiết bị ... Ngoài ra, các kỹ năng mềm như làm việc nhóm, tư duy giải quyết vấn đề, khả năng tự học và thích ứng với công nghệ mới cũng rất cần thiết. Nếu có thêm khả năng ngoại ngữ và tin học, sinh viên sẽ có nhiều lợi thế hơn khi làm việc trong môi trường doanh nghiệp hiện đại hoặc công ty có yếu tố nước ngoài.