Từ ngày 4/4/2025, hoạt động đánh giá và công nhận chương trình đào tạo đạt tiêu chuẩn chất lượng giáo dục chính thức được triển khai theo bộ công cụ mới ban hành tại Thông tư 04/2025/TT-BGDĐT ngày 17/2/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về kiểm định chất lượng chương trình đào tạo, thay thế Thông tư 04/2016/TT-BGDĐT.
Sau hơn một năm triển khai, việc áp dụng bộ tiêu chuẩn mới bước đầu ghi nhận những chuyển động tích cực tại các cơ sở giáo dục đại học, dù số lượng chương trình được đánh giá theo Thông tư 04 hiện chưa nhiều.
Tiêu chí ít hơn nhưng yêu cầu cao hơn về chuẩn đầu ra và chất lượng thực chất
Trao đổi về vấn đề này với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính - người đang đảm nhận vai trò Trưởng đoàn đánh giá ngoài tại nhiều cơ sở giáo dục đại học đánh giá, Thông tư 04/2025/TT-BGDĐT cho thấy sự kế thừa và phát triển từ bộ tiêu chuẩn đánh giá AUN-QA, với nhiều điều chỉnh theo hướng thực chất hơn.
“Thông tư mới giảm số lượng tiêu chuẩn nhưng lại nâng cao yêu cầu đối với chương trình đào tạo, chẳng hạn yêu cầu phải đánh giá mức độ đạt chuẩn đầu ra. Những thay đổi này phù hợp với xu hướng phát triển chung của thế giới”, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính nhận định.
Theo vị chuyên gia, hiện nay số lượng chương trình đào tạo được đánh giá theo Thông tư 04 vẫn còn khá hạn chế. “Bản thân tôi mới tham gia đánh giá khoảng 5 chương trình đào tạo của 2 trường đại học, trong khi trên cả nước có rất nhiều chương trình đào tạo”, thầy Chính cho biết.
Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính cũng cho rằng, các cơ sở giáo dục đại học cần thêm thời gian để nghiên cứu, hiểu đúng tinh thần của thông tư, thực hiện tự đánh giá trước khi đăng ký đánh giá ngoài. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, việc đưa ra nhận định toàn diện về mức độ đáp ứng của các trường vẫn còn khó khăn do số lượng chương trình được đánh giá chưa đủ lớn.
Dù vậy, vị chuyên gia đánh giá ngoài khẳng định cách tiếp cận của Thông tư 04 là phù hợp, đặc biệt ở yêu cầu nâng chuẩn chất lượng chương trình đào tạo.
“Việc nâng chuẩn sẽ tạo động lực để các trường phải nỗ lực cải tiến. Qua quá trình đánh giá các chương trình đào tạo thời gian qua, tôi nhận thấy các cơ sở giáo dục đại học đã có sự chuẩn bị và cố gắng rất lớn để đáp ứng yêu cầu mới”, thầy nói, đồng thời đánh giá nỗ lực cải tiến chất lượng của toàn hệ thống giáo dục đại học hiện nay là “rất tích cực”.
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Thông tư 04/2025/TT-BGDĐT là việc bổ sung các tiêu chí điều kiện bắt buộc. Theo Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính, đây là “điểm nhấn” nhằm bảo đảm các cơ sở đào tạo phải thực hiện đầy đủ những yêu cầu cốt lõi trong bảo đảm chất lượng chương trình đào tạo.
“Những chương trình đào tạo được xây dựng và vận hành bài bản thì sẽ không gặp nhiều khó khăn khi đáp ứng các tiêu chí điều kiện. Ngược lại, nếu chưa làm tốt công tác bảo đảm chất lượng thì chắc chắn sẽ gặp áp lực hơn. Tuy nhiên, đây đều là những yêu cầu mang tính nền tảng và tôi không cho rằng các tiêu chí điều kiện sẽ tạo ra rào cản quá lớn đối với các trường”, thầy phân tích.
Từ thực tiễn tham gia đánh giá ngoài, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính khuyến nghị các cơ sở giáo dục đại học cần thực sự chú trọng công tác bảo đảm chất lượng bên trong, triển khai đầy đủ chu trình cải tiến chất lượng liên tục theo mô hình PDCA (Plan - Do - Check - Act).
Theo thầy Chính, việc thiết kế và vận hành chương trình đào tạo cần xuất phát từ yêu cầu của các bên liên quan, đặc biệt là người học, nhà tuyển dụng và nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
“Các trường cần bám sát nội hàm của Thông tư 04 để triển khai. Nếu thực hiện đầy đủ các khâu trong hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong, chương trình đào tạo sẽ từng bước đáp ứng được các tiêu chuẩn, tiêu chí theo bộ công cụ đánh giá mới”, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính nhấn mạnh.
Trường nghệ thuật thích ứng với bộ tiêu chuẩn kiểm định mới ra sao?
Là một trong những cơ sở giáo dục đại học sớm triển khai kiểm định chất lượng chương trình đào tạo theo Thông tư 04/2025/TT-BGDĐT, Trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh đã có 2 chương trình đào tạo trình độ đại học gồm Hội hoạ và Thiết kế đồ hoạ được công nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng giáo dục theo bộ công cụ kiểm định theo Thông tư 04.
Đánh giá về bộ công cụ kiểm định mới, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Minh - Hiệu trưởng nhà trường nhận định: “So với trước đây, bộ tiêu chuẩn mới có số lượng tiêu chuẩn ít hơn nhưng yêu cầu khó hơn, đồng thời hiệu quả và gọn hơn”.
Chia sẻ về quá trình triển khai, Phó Giáo sư Nguyễn Văn Minh - Hiệu trưởng cho biết, việc áp dụng bộ tiêu chuẩn mới đặt ra không ít yêu cầu đối với một cơ sở đào tạo nghệ thuật đặc thù.
Theo thầy Minh, trong quá trình thực hiện, có những tiêu chí nhà trường đáp ứng tương đối thuận lợi, song cũng có những nội dung cần phải “vận dụng” linh hoạt để phù hợp với đặc thù đào tạo mỹ thuật.
Đề cập đến các tiêu chí điều kiện bắt buộc trong Thông tư 04/2025/TT-BGDĐT, Hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng những yêu cầu này không tạo áp lực quá lớn đối với nhà trường, bởi trọng tâm đánh giá của kiểm định chương trình đào tạo là chất lượng đào tạo và mức độ đạt chuẩn đầu ra của người học.
“Các tiêu chí kiểm định chương trình đào tạo không giống các quy định đánh giá một cơ sở giáo dục đại học hay quy định về đội ngũ giảng viên. Bộ tiêu chí này đi sâu vào bản thân chương trình đào tạo, xem chương trình có đáp ứng chuẩn đầu ra hay không, tức là đi sâu vào hoạt động đào tạo”, thầy phân tích.
Theo Phó Giáo sư Nguyễn Văn Minh, dù trọng tâm là chương trình đào tạo, nhưng năng lực quản trị đại học vẫn có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả triển khai kiểm định chất lượng.
“Đương nhiên công tác quản trị nhà trường cũng tác động rất lớn. Nếu một cơ sở giáo dục đại học có hệ thống quản trị khoa học thì việc triển khai kiểm định sẽ thuận lợi hơn”, thầy nói.
Chia sẻ về quá trình chuẩn bị cho đợt kiểm định đầu tiên theo bộ công cụ mới, Phó Giáo sư Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh 3 yêu cầu mà nhà trường đặc biệt chú trọng là “công phu, tập trung và nghiêm túc”.
Theo thầy, với một trường đào tạo nghệ thuật đặc thù, việc tiếp cận bộ tiêu chuẩn mới không hề đơn giản, đòi hỏi sự thống nhất nhận thức trong toàn trường ngay từ giai đoạn đầu.
“Trước hết, chúng tôi phải làm tốt công tác tư tưởng cho toàn bộ giảng viên, viên chức, người lao động và cả sinh viên để mọi người hiểu ý nghĩa của việc tự đánh giá chương trình đào tạo, tiến tới đăng ký đánh giá ngoài, hoàn thành kiểm định chất lượng chương trình đào tạo theo hướng phù hợp thực tiễn và tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế”, thầy Minh cho hay.
Song song với đó, nhà trường tổ chức tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ giảng viên thông qua việc mời các chuyên gia từ các trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục đến trao đổi, hướng dẫn về phương pháp, quy trình và nội dung triển khai đánh giá chương trình đào tạo.
Sau giai đoạn tập huấn, trường tiến hành xây dựng kế hoạch kiểm định, phân công cụ thể trách nhiệm cho từng khoa, ngành và đơn vị chức năng trong quá trình tự đánh giá.
Theo Phó Giáo sư Nguyễn Văn Minh, kiểm định chất lượng chương trình đào tạo không phải là công việc riêng của một khoa hay một ngành đào tạo, mà là nhiệm vụ chung của toàn trường.
“Đúng là khoa, ngành sẽ đóng vai trò chủ trì đối với chương trình đào tạo của mình, nhưng có nhiều tiêu chí liên quan đến các phòng, ban chức năng thì các đơn vị đó cũng phải cùng tham gia thực hiện. Đây là công việc chung của toàn trường, cần sự đồng lòng, đoàn kết và tâm huyết với ngành đào tạo của chính mình”, thầy Minh nhấn mạnh.
Hiện nay, ngoài 2 chương trình đào tạo đã hoàn thành kiểm định gồm Hội hoạ và Thiết kế đồ hoạ, nhà trường đang tiếp tục chuẩn bị triển khai kiểm định đối với 4 chương trình đào tạo khác gồm Đồ hoạ, Điêu khắc, Lý luận lịch sử và phê bình mỹ thuật, cùng Sư phạm mỹ thuật.
Từ thực tiễn triển khai, Phó Giáo sư Nguyễn Văn Minh cho rằng bài học quan trọng nhất là phải tạo được sự đồng thuận trong nội bộ nhà trường và xác định kiểm định chất lượng là yêu cầu mang tính sống còn đối với sự phát triển của cơ sở giáo dục đại học.
“Nếu nội bộ không thông suốt, không đồng lòng và không xem kiểm định chất lượng là mục tiêu sống còn của nhà trường thì rất khó thành công”, thầy Minh nói.
Bên cạnh đó, theo vị lãnh đạo, toàn bộ quá trình triển khai cần được thực hiện theo hướng khoa học, liên tục cải tiến chất lượng dựa trên chu trình PDCA (Plan - Do - Check - Act).
Thông tư 04 gồm 5 chương, 46 điều, được xây dựng trên cơ sở cập nhật bộ tiêu chuẩn đánh giá chương trình đào tạo phiên bản 4.0 của Tổ chức bảo đảm chất lượng thuộc Tổ chức mạng lưới bảo đảm chất lượng các trường đại học ASEAN (AUN-QA) và phù hợp với điều kiện thực tiễn về giáo dục đại học của Việt Nam.
Một trong những điểm đáng chú ý của thông tư là việc rút gọn số lượng tiêu chuẩn đánh giá từ 11 xuống còn 8 tiêu chuẩn với 52 tiêu chí, nhằm hạn chế sự chồng chéo trong quá trình đánh giá chương trình đào tạo.
Đặc biệt, trong tổng số 52 tiêu chí có 10 tiêu chí điều kiện bắt buộc phải đạt. Theo quy định, nếu một tiêu chí điều kiện không đạt thì tiêu chuẩn tương ứng sẽ không đạt; đồng thời, chương trình đào tạo sẽ không được công nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng nếu có trên 2 tiêu chuẩn hoặc trên 16 tiêu chí không đạt yêu cầu.
Thông tư 04 được đánh giá góp phần tăng cường định hướng hội nhập quốc tế trong công tác bảo đảm và kiểm định chất lượng giáo dục đại học, đặc biệt trong bối cảnh các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam đẩy mạnh chuẩn hóa chương trình đào tạo theo các khung tham chiếu khu vực và quốc tế.
Danh sách các tiêu chí điều kiện trong 52 tiêu chí theo Thông tư 04/2025/TT-BGDĐT:
| STT | Tiêu chí | Tên đầy đủ tiêu chí điều kiện | Thuộc tiêu chuẩn |
| 1 | 1.3 | Chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo phù hợp với Khung trình độ quốc gia Việt Nam và chuẩn chương trình đào tạo nhóm ngành. | Tiêu chuẩn 1: Mục tiêu và chuẩn đầu ra |
| 2 | 1.6 | Chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo được đo lường, đánh giá tại thời điểm người học tốt nghiệp. | Tiêu chuẩn 1: Mục tiêu và chuẩn đầu ra |
| 3 | 2.2 | Cấu trúc và nội dung của chương trình đào tạo đảm bảo người học đạt được chuẩn đầu ra và có khối lượng học tập phù hợp với quy định. | Tiêu chuẩn 2: Cấu trúc và nội dung CTĐT |
| 4 | 2.4 | Đóng góp của từng học phần trong việc đạt được chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo là rõ ràng. | Tiêu chuẩn 2: Cấu trúc và nội dung CTĐT |
| 5 | 3.2 | Hoạt động dạy và học được thiết kế tương thích với chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo. | Tiêu chuẩn 3: Hoạt động dạy và học |
| 6 | 4.5 | Các phương pháp đánh giá kết quả học tập đảm bảo đo lường được mức độ đạt chuẩn đầu ra của từng học phần và chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo. | Tiêu chuẩn 4: Đánh giá kết quả học tập |
| 7 | 5.2 | Số lượng và chất lượng đội ngũ giảng viên, nghiên cứu viên đáp ứng yêu cầu thực hiện chương trình đào tạo theo quy định; khối lượng công việc của đội ngũ giảng viên, nghiên cứu viên được đo lường, giám sát để cải tiến chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và kết nối phục vụ cộng đồng. | Tiêu chuẩn 5: Đội ngũ giảng viên và nghiên cứu viên |
| 8 | 6.1 | Chính sách, tiêu chí và quy trình tuyển sinh được xác định rõ ràng theo yêu cầu của chương trình đào tạo; được công bố công khai và được cập nhật. | Tiêu chuẩn 6: Các dịch vụ hỗ trợ người học |
| 9 | 7.3 | Có thư viện, thư viện số và nguồn học liệu được cập nhật đáp ứng nhu cầu đào tạo, nghiên cứu khoa học, có cập nhật tiến bộ về công nghệ thông tin - truyền thông. | Tiêu chuẩn 7: Cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất và trang thiết bị |
| 10 | 8.2 | Tỉ lệ sinh viên có việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học lên cao sau tốt nghiệp được xác lập và giám sát để cải tiến chất lượng. | Tiêu chuẩn 8: Đầu ra và kết quả đầu ra |