Ngày 18/5/2026, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đăng tải bài viết Nhiều môn học có "mưa điểm 10", là giáo viên, tôi cũng không lý giải nổi của tác giả Ngọc Giang, bài viết đã nhận được sự quan tâm của nhiều độc giả trên cả nước.
Đọc bài viết và nhìn từ thực tế nhiều trường phổ thông hiện nay, người viết là giáo viên phổ thông thấy mấu chốt của việc một số giáo viên cho điểm dễ dãi thường không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ, mà là tổng hợp của nhiều áp lực và cơ chế đánh giá hiện nay trong giáo dục.
Trong đó, yếu tố quan trọng nhất là một số giáo viên hiện nay đang chịu áp lực thành tích nhà trường giao. Đồng thời, một số giáo viên muốn có nhiều thành tích vượt mức để có cơ hội xếp loại viên chức xuất sắc; xét danh hiệu thi đua cuối năm học.
Giáo viên muốn được xếp loại viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thì phải có 50% nhiệm vụ được giao “vượt mức”
Hiện nay, việc đánh giá, xếp loại viên chức của giáo viên ở các nhà trường đang được thực hiện theo hướng dẫn của Nghị định 90/2020/NĐ-CP; Nghị định 48/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 90/2020/NĐ-CP; Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-BNV hợp nhất Nghị định 90/2020/NĐ-CP và Nghị định 48/2023/NĐ-CP về đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức.
Theo hướng dẫn viên chức không giữ chức vụ quản lý muốn được xếp loại chất lượng ở mức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thì phải đạt được tiêu chí: Hoàn thành 100% nhiệm vụ theo hợp đồng làm việc đã ký kết, theo kế hoạch đề ra hoặc theo công việc cụ thể được giao bảo đảm đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả cao, trong đó ít nhất 50% nhiệm vụ hoàn thành vượt mức.
Đối với giáo viên, chỉ tiêu chất lượng giảng dạy mang yếu tố cốt lõi nên điều đầu tiên họ hướng đến là chỉ tiêu học sinh các lớp mình dạy có tỉ lệ Tốt (giỏi) bằng hoặc cao hơn chỉ tiêu trường giao. Chỉ tiêu học sinh Chưa đạt (yếu, kém) phải thấp hơn chỉ tiêu được giao.
Nếu thỏa mãn 2 điều kiện trên, giáo viên sẽ được tính 1-2 chỉ tiêu vượt mức (tùy vào tiêu chí nội bộ xây dựng ở mỗi trường).
Ngoài chỉ tiêu giảng dạy, giáo viên còn tham gia một số phong trào của ngành, của địa phương tổ chức để tính phần trăm vượt mức.
Khi có nhiều chỉ tiêu vượt mức thì giáo viên có cơ hội để xét viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Nếu được hiệu trưởng ra quyết định xếp loại viên chức mà được hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, viên chức có cơ hội được thưởng theo Nghị định 72 ở mức cao nhất. Đồng thời, họ đương nhiên đủ điều kiện để xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở theo hướng dẫn của Luật thi đua, khen thưởng năm 2022.
Chính vì rích rắc nhiều quyền lợi đi kèm như vậy, một số giáo viên mà họ hướng đến loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ sẽ “tìm cách” để học sinh có điểm số đẹp. Một bộ phận giáo viên họ đã tính đường dài từ những cột điểm thường xuyên đầu tiên của năm học để chắt chiu cơ hội nhằm hướng đến chỉ tiêu vượt mức.
Một số giáo viên luôn tìm cách bào chữa cho việc dễ dãi trong việc kiểm tra, cho điểm học trò thường viện dẫn những lý do vô cùng nhân văn, như: “thương học trò”, “tội học trò”…nhưng mấu chốt là giáo viên đang “thương” cho chính mình nhiều hơn.
Môn nào không liên quan đến thi cử ở cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông là môn đó có tỉ lệ điểm Tốt cao chót vót
Hiện nay, giáo viên rất băn khoăn khi đầu năm học nhà trường luôn giao cho chỉ tiêu chất lượng của năm hiện tại sẽ có tỉ lệ học lực Tốt cao hơn, tỉ lệ học sinh Chưa đạt thấp hơn năm học trước. Tuy nhiên, cuối năm học thì những con số này luôn được xử lý khá đẹp. Đa phần, các tổ chuyên môn sẽ vượt chỉ tiêu nhà trường giao đầu năm về tỉ lệ học lực.
Có một nghịch lý đang tồn tại ở các trường trung học cơ sở, trung học phổ thông hiện nay là các môn Toán, Tiếng Anh, Ngữ văn có tỉ lệ học sinh học thêm nhiều nhất. Đặc biệt là môn Toán và môn Tiếng Anh. Ba môn học này cũng đang là những môn học có số tiết nhiều nhất/ tuần.
Thế nhưng, người viết khảo sát ở một số trường tại địa phương cho thấy, 3 môn trên đang có tỉ lệ học sinh Chưa đạt cao nhất và tỉ lệ học sinh xếp loại Tốt thấp nhất trường- điều này thể hiện rõ nhất ở cấp trung học cơ sở.
Vì sao có tình trạng trên? Bởi vì kỳ thi tuyển sinh 10 nhiều năm qua ở các địa phương chủ yếu là chọn 3 môn: Toán, Tiếng Anh, Ngữ văn là những môn thi cho kỳ thi tuyển sinh 10.
Hai năm nay, thực hiện theo Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo: Ban hành Quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và tuyển sinh trung học phổ thông, môn Toán và Văn là 2 môn thi bắt buộc. Và, môn thứ 3 vẫn đang được các địa phương chọn nhiều nhất là Ngoại ngữ (Tiếng Anh).
Nếu 3 môn thi này mà giáo viên dễ dãi trong việc cho điểm, cuối năm thi tuyển sinh 10 sẽ rõ điểm thật nên giáo viên rất khiêm tốn trong việc cho điểm Tốt - nhất là giáo viên dạy lớp 9.
Tuy nhiên, một số giáo viên vẫn âm thầm điều chỉnh để điểm số năm sau nhích hơn năm trước một chút về tỉ lệ học sinh Tốt nhằm có cơ hội xét viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Những diễn biến âm thầm này, chỉ cần nhìn trên bảng thống kê điểm hằng năm trên phần mềm điểm điện tử của nhà trường sẽ có những so sánh cụ thể nhất.
Điểm số “đẹp” vừa khó hiểu nhưng lại cũng dễ hiểu vô cùng bởi dù có lý thuyết thế nào thì phần nhiều giáo viên luôn luôn chú trọng để không chỉ hoàn thành mà còn hoàn thành vượt mức chỉ tiêu nhà trường, tổ chuyên môn giao cho.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.