Quyết định số 1017/QĐ-TTg ngày 21/9/2024 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình "Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050" đặt ra mục tiêu đến năm 2030 đào tạo được ít nhất 50.000 nhân lực có trình độ từ đại học trở lên phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn trong tất cả các công đoạn của chuỗi giá trị trong ngành công nghiệp bán dẫn.
Hiện tại, các ngành học liên quan đến vi mạch bán dẫn đang được đào tạo tại nhiều cơ sở giáo dục ở cả ba miền Bắc - Trung - Nam với điểm trúng tuyển cao và chất lượng sinh viên được đánh giá tốt.
Điểm trúng tuyển dao động từ 24 đến 27 điểm
Chia sẻ về thực tế giảng dạy sau gần 2 năm triển khai đào tạo về vi mạch bán dẫn, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Minh Sơn - Trưởng khoa Khoa Kỹ thuật máy tính, Trường Đại học Công nghệ Thông tin (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, điểm tuyển sinh đầu vào năm 2024 và 2025 ngành Thiết kế vi mạch có xu hướng tăng.
Cụ thể tăng từ 26,5 điểm lên 27 điểm theo phương thức xét kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông; từ 910 điểm lên 956 điểm theo phương thức xét kết quả thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
Số lượng và chất lượng sinh viên học ngành Thiết kế vi mạch đạt theo kỳ vọng của nhà trường và đang đáp ứng tốt chuẩn đầu ra môn học mà chương trình đào tạo đã thiết kế. Ngoài ra, sinh viên theo học ngành ít có sự chuyển đổi, khoa Kỹ thuật máy tính cũng có tiếp nhận thêm các sinh viên ngành khác chuyển ngành sang học ngành Thiết kế vi mạch.
Được biết, Trường Đại học Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) định hướng phát triển chương trình đào tạo Thiết kế vi mạch từ chương trình đào tạo ngành Kỹ thuật máy tính trước đây để đào tạo chuyên sâu cho sinh viên, đảm bảo sau khi tốt nghiệp các em có thể sẵn sàng làm việc tại doanh nghiệp.
Chương trình đào tạo Thiết kế vi mạch này có khối lượng kiến thức giống 70% với ngành Kỹ thuật máy tính (cung cấp các kiến thức Toán - Khoa học tự nhiên - Tiếng Anh; kiến thức lập trình - giải thuật - kiến trúc máy tính và hệ điều hành; kiến thức mạch điện - mạch số - thiết kế số - thiết kế vi mạch số; kiến thức vi xử lý - vi điều khiển - thiết kế nhúng) và bổ sung thêm các kiến thức về vật lý bán dẫn, thiết kế hệ thống trên chíp; kiến thức liên quan đến nghề nghiệp như thiết kế vật lý vi mạch và kiểm tra thiết kế.
Trường Bách Khoa (Đại học Cần Thơ) cũng là một trong những cơ sở đang đào tạo về bán dẫn, Tiến sĩ Lương Vinh Quốc Danh - Trưởng khoa Khoa Điện tử - Viễn thông, thông tin của Đại học Cần Thơ đã có kinh nghiệm đào tạo kỹ sư lĩnh vực kỹ thuật điện tử trên 30 năm (từ năm 1991). Riêng ngành Kỹ thuật máy tính là ngành có nội dung đào tạo liên quan đến lĩnh vực thiết kế vi mạch bán dẫn đã được nhà trường tổ chức đào tạo từ năm 2009.
Bắt đầu từ năm 2024, Đại học Cần Thơ mở chuyên ngành Thiết kế vi mạch bán dẫn thuộc ngành Kỹ thuật máy tính với số lượng tuyển sinh khoảng 100 sinh viên/năm. Điểm trúng tuyển ngành Kỹ thuật máy tính (Thiết kế vi mạch bán dẫn) theo phương thức Xét kết quả kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2024 và 2025 lần lượt là 24,28 điểm và 24,00 điểm.
Thầy Danh thông tin, Đại học Cần Thơ thực hiện việc đào tạo các ngành Kỹ thuật Điện, Kỹ thuật Điện tử - Viễn thông, Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa (các ngành gần của lĩnh vực thiết kế vi mạch bán dẫn) trên 25 năm và ngành Kỹ thuật máy tính trên 15 năm. Chương trình đào tạo của các ngành này chia sẻ nhiều học phần cơ bản và cơ sở ngành. Do vậy, sinh viên đang theo học các ngành gần hoàn toàn có thể chuyển sang học ở lĩnh vực thiết kế vi mạch bán dẫn bằng cách học thêm một số học phần chuyên ngành có liên quan.
Đặc biệt, Đại học Cần Thơ cũng đang xây dựng lộ trình chuyển tiếp sang vi mạch bán dẫn đối với ngành Vật lý kỹ thuật. Vị Trưởng khoa cho biết: “Ngành Vật lý Kỹ thuật là bệ phóng vững chắc cho vi mạch bán dẫn nhờ nền tảng cốt lõi từ vật lý chất rắn, vật lý bán dẫn và vật lý điện tử. Để hiện thực hóa định hướng chuyển tiếp, nhà trường triển khai lộ trình chiến lược gồm ba bước.
Đầu tiên, chương trình hiện tại được tối ưu hóa bằng cách định hướng lại các học phần cốt lõi như Vật lý bán dẫn, Vật lý điện tử, Kỹ thuật đo lường vật liệu, Phân tích vật liệu không hủy mẫu, Xử lý tín hiệu, Nhiệt học… nhằm tiệm cận với nền tảng vi mạch, đồng thời cho phép sinh viên năm 3 và năm 4 chọn các học phần chuyên sâu hoặc hướng tốt nghiệp về đóng gói & kiểm thử (ATP).
Bước tiếp theo là xây dựng các khóa đào tạo chuyển đổi ngắn hạn (3-6 tháng) cấp chứng chỉ, hợp tác với các trường đại học lớn tại Đài Loan (Trung Quốc) hoặc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh để trang bị kỹ năng thực chiến cho sinh viên năm cuối và người đã tốt nghiệp. Về lâu dài, nhà trường sẽ tiến tới mở chuyên ngành về ATP khi các thiết bị từ dự án nhà nước được đầu tư.
Tiến sĩ Lương Vinh Quốc Danh cho biết thêm, trong quá trình chuyển dịch sang vi mạch bán dẫn, ba thách thức lớn đã được nhận diện cùng với các giải pháp cụ thể. Về nền tảng kiến thức, sinh viên Vật lý kỹ thuật mạnh về tư duy vật lý và nguyên lý linh kiện nhưng thiếu tư duy kỹ thuật hệ thống và thiết kế tối ưu hóa; giải pháp là bổ sung các học phần cốt lõi của ATP vào khối tự chọn bắt buộc nhằm cân bằng giữa vật lý linh kiện và đóng gói kiểm thử.
Với điều kiện thực hiện, ngành vi mạch đòi hỏi phòng thí nghiệm hiện đại và phần mềm bản quyền chi phí cao; nhà trường chủ trương "đứng trên vai người khổng lồ" bằng cách hợp tác với doanh nghiệp để được hỗ trợ phần mềm, giáo trình, gửi sinh viên thực tập, đồng thời tận dụng phần mềm mã nguồn mở và kỹ thuật mô phỏng.
Về năng lực giảng dạy, giảng viên dù có chuyên môn nghiên cứu sâu nhưng lại thiếu kinh nghiệm thực tế về quy trình chuẩn công nghiệp luôn thay đổi; để khắc phục, nhà trường đã cử cán bộ tham gia các khóa bồi dưỡng chuyên sâu do chuyên gia quốc tế (tập trung tại Đài Loan) tài trợ, kết hợp tuyển dụng giảng viên trẻ tu nghiệp ở nước ngoài và xây dựng mạng lưới cựu sinh viên ngành bán dẫn để hỗ trợ.
Trường đại học đầu cơ sở vật chất để nâng cao hiệu quả giảng dạy
Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định 1314/QĐ-BGDĐT ngày 13/5/2025 về Chuẩn chương trình đào tạo về vi mạch bán dẫn trình độ đại học, thạc sĩ và Quyết định 2101/QĐ-BGDĐT ngày 22/7/2025 sửa đổi Chuẩn chương trình đào tạo về vi mạch bán dẫn trình độ đại học, thạc sĩ.
Tiến sĩ Nguyễn Minh Sơn cho hay, Trường Đại học Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) đã lấy ý kiến chuyên gia và các bên liên quan để hiệu chỉnh lại chuẩn chương trình của 02 chương trình đào tạo đại học là Kỹ thuật máy tính và Thiết kế vi mạch và 01 chương trình đào tạo thạc sĩ Kỹ thuật máy tính đáp ứng chuẩn chương trình theo quy định và yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực quốc gia, chuẩn công nghiệp giai đoạn 2025-2030 tầm nhìn 2050.
Ngoài ra, nhà trường và khoa Kỹ thuật máy tính phát triển thêm chương trình Thiết kế vi mạch tài năng trình độ đại học để đào tạo các sinh viên giỏi, xuất sắc khi vào học các ngành Kỹ thuật máy tính, Thiết kế vi mạch.
Để đảm bảo chất lượng đào tạo nhà trường đã thành lập thêm Phòng thực hành Thiết kế vi mạch số với kinh phí đầu tư 8 tỷ đồng, lập đề án thành lập Phòng nghiên cứu thiết kế vi mạch tích hợp chuyên dụng (ASICLAB) có các trang thiết bị đo lường, công cụ phần mềm và KIT thí nghiệm chuyên dụng từ nguồn kinh phí đầu tư của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2025.
Song song đó, nhà trường và khoa Kỹ thuật máy tính tích cực hợp tác với các doanh nghiệp trong và ngoài nước để hỗ trợ công tác đào tạo chuyên sâu, công tác thực tập và việc làm cho sinh viên.
Hầu hết các công ty Thiết kế vi mạch, thiết kế nhúng đều có hợp tác chặt chẽ với Khoa Kỹ thuật Máy tính và Trường Đại học Công nghệ Thông tin, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh như: Công ty AMPE Computing, Marvel, Uniquify, AsterisLab, Tresemi (Mỹ), Công ty Renesas, Koxia (Nhật Bản); Công ty ADT&SNST, BOS, Semifive (Hàn Quốc); Công ty Faraday, Realtek (Đài Loan - Trung Quốc); Công ty Truechip, HCL Technology (Ấn Độ); Công ty Viettel Technology, FPT Software (Việt Nam).
Bên cạnh đó, nhà trường cũng tích cực tuyển dụng và xây dựng thêm cơ chế mời các chuyên gia từ doanh nghiệp tham gia giảng dạy các môn chuyên ngành, các môn công nghệ về thiết kế vi mạch để cung cấp các kiến thức công nghiệp đến sinh viên đang học tập tại trường.
Bàn luận thêm về chính sách cho người học, thầy Sơn nhận định, hiện tại có nhiều chính sách, các quyết định, các chương trình ưu đãi về học phí, học bổng và hỗ trợ đào tạo đã cung cấp. Nhà trường cũng tích cực tham gia các đề án, các chương trình từ địa phương đến cấp trung ương, tuy nhiên vẫn chưa được nhận các khoản kinh phí đầu tư nhằm tạo động lực cho người dạy và tạo môi trường tốt nhằm thu hút người học.
Những khó khăn hiện tại của Khoa Kỹ thuật máy tính khi thực hiện hoạt động đào tạo sinh viên ngành Thiết kế vi mạch đó là chi phí hỗ trợ học bổng cho sinh viên tài năng, sinh viên giỏi. Cùng với đó là chi phí đầu tư cho các trợ giảng và giảng viên tham gia các khóa học chuyên sâu để cập nhật các công nghệ công nghiệp. Thêm các chi phí gia hạn các công cụ thiết kế (EDA tools) và chi phí cao trong vận hành các phòng thí nghiệm, phòng thực hành Thiết kế vi mạch.
Do vậy nhà trường cũng mong muốn Nhà nước có chính sách hỗ trợ nhà trường nguồn ngân sách để bổ sung và các chi phí học bổng, chi phí vận hành và chi phí đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ phục vụ đào tạo nguồn nhân lực bậc cao này.
Đánh giá thêm về xu hướng nguồn nhân lực, Tiến sĩ Nguyễn Minh Sơn phân tích, trong 2 năm qua, sức hút của ngành công nghiệp thiết kế này đã tăng lên tại Việt Nam cho sự dịch chuyển doanh nghiệp do bị ảnh hưởng các chương trình ChipAct, EUROAct.
Mặc dù vậy, tỷ lệ tăng tầm 15-20% mỗi năm và các công việc chính cũng nằm trong nhóm nghề nghiệp Thiết kế back-end như: Thiết kế vật lý vi mạch, Kiểm tra thiết kế, Thiết kế kiểm thử. Nhóm các công việc liên quan đến Thiết kế Front-end, System Design cần số lượng công việc rất ít và yêu cầu người có kinh nghiệm cao.
Đề cập đến các điều kiện đào tạo ngành bán dẫn, Tiến sĩ Lương Vinh Quốc Danh cho biết, về cơ sở vật chất, Đại học Cần Thơ hiện có hệ thống phòng thí nghiệm, phòng thực hành đáp ứng được các yêu cầu của quá trình đào tạo các ngành thuộc lĩnh vực điện tử nói chung và chuyên ngành thiết kế vi mạch nói riêng.
Thông qua sự hỗ trợ của Trung tâm đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), nhà trường cũng đã được Công ty Cadence Việt Nam tài trợ 20 bản quyền phần mềm thiết kế vi mạch phục vụ đào tạo sinh viên chuyên ngành thiết kế vi mạch bán dẫn.
Bên cạnh đó, Đại học Cần Thơ là một trong 18 đại học/trường đại học được đầu tư xây dựng các phòng thí nghiệm phục vụ đào tạo nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn (theo Quyết định số 1017/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình "Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050"). Việc đầu tư trang thiết bị phòng thí nghiệm của Quyết định 1017/QĐ-TTg trong giai đoạn 2026-2027 sẽ giúp nâng cao hơn nữa chất lượng đào tạo nguồn nhân lực của nhà trường.
Về đội ngũ giảng viên, nhà trường có đội ngũ giảng viên đáp ứng được yêu cầu đào tạo lĩnh vực điện tử nói chung và chuyên ngành thiết kế vi mạch bán dẫn nói riêng. Trong 2 năm gần đây, nhà trường đã cử nhiều lượt giảng viên tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn về vi mạch bán dẫn ở trong và ngoài nước: các khóa đào tạo do công ty Synopsys Việt Nam, Cadence Việt Nam, Sun Edu, SiBridges Việt Nam tổ chức; Chương trình ITSI (International Technology Security and Innovation) do Đại học bang Arizona tổ chức về ATP (đóng gói & kiểm thử); Khóa đào tạo ngắn hạn về ATP tổ chức tại trường Đại học Khoa học kỹ thuật Mingshin, Đài Loan (Trung Quốc); Khóa đào tạo về thiết kế vi mạch thuộc chương trình Lion Leap tổ chức tại Đại học Sư phạm quốc gia Đài Loan (Trung Quốc).
Về hoạt động hợp tác doanh nghiệp, Đại học Cần Thơ phối hợp với các công ty như Công ty Synopsys Việt Nam, Faraday Technology Việt Nam định kỳ tổ chức các hội thảo định hướng nghề nghiệp cho sinh viên. Ở học phần thực tập thực tế, sinh viên được thực tập tại các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực vi mạch bán dẫn tại Thành phố Cần Thơ và Thành phố Hồ Chí Minh. Nhà trường cũng tổ chức thực hiện việc giảng viên và kỹ sư tại doanh nghiệp vi mạch bán dẫn đồng hướng dẫn khóa luận tốt nghiệp của sinh viên.
Các doanh nghiệp trên cũng đã hỗ trợ nhiều học bổng cho sinh viên dưới dạng học phí tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn; Công ty Faraday Technology Việt Nam đã cấp khoảng 20 suất học bổng (tổng trị giá 200 triệu đồng) cho sinh viên có thành tích học tập tốt.
Nói thêm về chính sách cho người học, thầy Danh khẳng định, chính sách ưu đãi về học bổng cho sinh viên ngành STEM nói chung và lĩnh vực vi mạch bán dẫn nói riêng được Chính phủ ban hành theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ trong việc thu hút người học, giúp nhanh chóng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cung cấp cho lĩnh vực công nghiệp bán dẫn của nước nhà trong thời gian tới.