Trường Đại học Giao thông vận tải thành phố Hồ Chí Minh (UTH) có sứ mệnh đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, cán bộ quản lý trình độ đại học và sau đại học; tổ chức nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ về giao thông vận tải và các lĩnh vực liên quan phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương - Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải thành phố Hồ Chí Minh bày tỏ: "Với tôi, trọng trách lớn nhất hiện nay là dẫn dắt nhà trường chuyển mạnh từ mô hình đào tạo truyền thống sang mô hình đại học đổi mới sáng tạo, gắn chặt với nhu cầu phát triển của ngành giao thông vận tải, của doanh nghiệp và của địa phương, vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Điều đó đòi hỏi chúng tôi phải đồng thời làm tốt ba nhiệm vụ: Bảo đảm chất lượng đào tạo theo chuẩn khu vực và quốc tế; xây dựng môi trường nghiên cứu, chuyển giao công nghệ thực chất, có sản phẩm cụ thể; hình thành hệ sinh thái học thuật hấp dẫn để thu hút và phát triển đội ngũ giảng viên, nhà khoa học tài năng, tâm huyết gắn bó lâu dài với trường".
Để hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 trở thành trường đại học lớn, đa ngành, là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học hàng đầu trong lĩnh vực giao thông vận tải và các ngành liên quan, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương cho biết nhà trường đang triển khai lộ trình phát triển với nhiều nhóm giải pháp chiến lược.
Theo đó, Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục tái cấu trúc chương trình đào tạo theo hướng tiếp cận chuẩn đầu ra quốc tế, tăng cường tính liên ngành giữa các lĩnh vực giao thông, logistics, công nghệ thông tin, môi trường và vật liệu. Đồng thời, nhà trường mở rộng phát triển các chương trình chất lượng cao, chương trình liên kết quốc tế và đào tạo sau đại học gắn với các hướng nghiên cứu mũi nhọn.
Cùng với đổi mới đào tạo, UTH tập trung đầu tư cho nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh trong các lĩnh vực như hạ tầng giao thông thông minh, logistics và chuỗi cung ứng, vật liệu và kết cấu cho hạ tầng bền vững, cũng như ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý và khai thác công trình giao thông. Hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu chuyên sâu tiếp tục được nhà trường đầu tư phát triển. Đồng thời tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhằm đưa các đề tài, dự án nghiên cứu gắn trực tiếp với nhu cầu thực tiễn của ngành.
Bên cạnh đó, UTH triển khai chiến lược phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ giảng viên và nhà khoa học trẻ có tiềm năng thông qua các chương trình đào tạo tiến sĩ trong và ngoài nước, chính sách thu hút chuyên gia giỏi, cơ chế khuyến khích công bố quốc tế và tham gia các dự án lớn.
Ngoài ra, Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị đại học, hoạt động dạy - học và công tác quản lý sinh viên, đảm bảo hoạt động của nhà trường minh bạch, hiệu quả, hướng tới xây dựng mô hình đại học hiện đại, hội nhập bền vững.
Vừa qua, tại buổi làm việc với Ban Chính sách và chiến lược Trung ương cùng một số bộ, ban, ngành liên quan về định hướng phát triển công nghiệp vật liệu ở Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh 5 quan điểm lớn: Xác định công nghiệp vật liệu là ngành công nghiệp nền tảng, chiến lược trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; phát triển có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, cần tổ chức theo 3 tầng (vật liệu nền cần giữ vững và nâng cấp; vật liệu chiến lược cần tập trung đột phá; vật liệu tương lai cần chuẩn bị từ sớm); chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên sang chế biến sâu, làm chủ công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng trong nước; lấy khoa học - công nghệ, tiêu chuẩn, nhân lực chất lượng cao và doanh nghiệp Việt Nam làm trụ cột phát triển; phát triển công nghiệp vật liệu theo hướng xanh, bền vững, tự chủ, có năng lực cạnh tranh quốc tế, phù hợp cam kết quốc tế nhưng bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia.
Phó Giáo sư Phương cho rằng, những quan điểm chỉ đạo về phát triển công nghiệp vật liệu mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nêu là kim chỉ nam quan trọng để các cơ sở đào tạo, trong đó có Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh, rà soát và điều chỉnh chiến lược đào tạo, nghiên cứu phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước.
Bám sát định hướng xem công nghiệp vật liệu là ngành nền tảng, phát triển theo hướng xanh, bền vững, tự chủ và có sức cạnh tranh quốc tế, nhà trường đã bước đầu hình thành các hướng đào tạo và nghiên cứu về vật liệu xây dựng xanh, vật liệu cho hạ tầng giao thông bền vững, cũng như ứng dụng vật liệu mới trong các công trình giao thông và logistics.
Trong đào tạo, nhà trường đang cập nhật các nội dung về vật liệu xanh, kinh tế tuần hoàn, đánh giá vòng đời vật liệu và tiêu chuẩn công trình xanh vào chương trình giảng dạy thuộc các học phần về vật liệu xây dựng, kết cấu giao thông, quản lý dự án và môi trường. Theo đó, sinh viên không chỉ được trang bị kiến thức về đặc tính cơ học và độ bền của vật liệu mà còn được tiếp cận các tiêu chí tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, sử dụng nguyên liệu tái chế và tái tạo, từ đó hình thành tư duy lựa chọn và thiết kế giải pháp vật liệu theo hướng phát triển bền vững.
Về nghiên cứu, nhà trường định hướng các nhóm nghiên cứu tập trung vào việc sử dụng vật liệu tái chế, phế thải công nghiệp và phế thải xây dựng trong kết cấu đường bộ và các công trình giao thông; nghiên cứu bê tông, xi măng và vật liệu mặt đường "xanh"; đồng thời nghiên cứu vật liệu mới phục vụ công trình cảng, bến và hạ tầng logistics trong điều kiện biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn.
Phó Giáo sư Phương nhận định: "Xu hướng phát triển công nghiệp vật liệu xanh, bền vững trong thời gian tới sẽ gắn chặt với chuyển đổi năng lượng, phát triển hạ tầng chất lượng cao, đô thị thông minh và kinh tế tuần hoàn. Điều này kéo theo nhu cầu ngày càng lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao cũng như các giải pháp công nghệ từ các cơ sở giáo dục đại học, trong đó có Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh".
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương, với đặc thù là cơ sở đào tạo gắn trực tiếp với lĩnh vực giao thông vận tải, Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh xác định vật liệu xanh là một trong những yếu tố then chốt để xây dựng hệ thống hạ tầng giao thông thế hệ mới, bảo đảm đồng thời các yêu cầu về an toàn, độ bền, tính thân thiện với môi trường và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Việc sử dụng vật liệu xây dựng xanh không chỉ góp phần giảm tiêu thụ năng lượng, cắt giảm phát thải khí nhà kính mà còn nâng cao tuổi thọ, chất lượng khai thác công trình giao thông, đồng thời giảm áp lực lên các nguồn tài nguyên thiên nhiên truyền thống như cát, đá hay đất san lấp.
Nhìn nhận về vai trò của đội ngũ giảng viên và nhà khoa học, Hiệu trưởng UTH cho hay: "Trong chiến lược nâng cao chất lượng đào tạo, nhà trường đặc biệt coi trọng vai trò của đội ngũ giảng viên và nhà khoa học. Họ là lực lượng nòng cốt trong việc cập nhật các tri thức mới về vật liệu và công nghệ xanh, chuyển tải vào chương trình đào tạo, đồng thời triển khai các hoạt động nghiên cứu, hội thảo, dự án hợp tác với doanh nghiệp, cơ quan quản lý trong lĩnh vực hạ tầng giao thông.
Theo đó, nhà trường khuyến khích giảng viên tham gia các đề tài nghiên cứu cấp Bộ, cấp Nhà nước, đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu và tư vấn với doanh nghiệp. Hoạt động này không chỉ góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học của đội ngũ giảng viên mà còn tạo điều kiện để sinh viên được tiếp cận môi trường học tập, thực tập gắn với thực tiễn".
Để thu hút và giữ chân đội ngũ chất lượng cao, UTH đang xây dựng và hoàn thiện các chính sách đãi ngộ về thu nhập, điều kiện làm việc, cơ hội thăng tiến và phát triển chuyên môn. Các chính sách này gồm: ưu tiên tuyển dụng và tạo điều kiện tốt cho các nhà khoa học có công bố quốc tế tốt, có kinh nghiệm tham gia dự án lớn; hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, khuyến khích hình thành nhóm nghiên cứu mạnh; tạo cơ hội tham gia đào tạo, nghiên cứu ở nước ngoài; đồng thời tạo môi trường học thuật cởi mở, dân chủ, để giảng viên và nhà khoa học có thể toàn tâm toàn ý cống hiến.
Đánh giá về những lợi thế riêng của UTH trong hành trình đồng hành cùng chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu xanh, bền vững của quốc gia, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương cho rằng lợi thế lớn nhất của nhà trường là vị thế của một cơ sở đào tạo chuyên sâu trong lĩnh vực giao thông vận tải và hạ tầng, đồng thời tọa lạc tại Thành phố Hồ Chí Minh - trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước và là cửa ngõ của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Đây là nơi tập trung nhiều dự án hạ tầng giao thông, cảng biển, logistics và công nghiệp vật liệu, tạo điều kiện thuận lợi để nhà trường gắn kết hoạt động đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn. Đồng thời triển khai thử nghiệm và ứng dụng các giải pháp vật liệu xanh ngay tại các công trình cụ thể.
Bên cạnh đó, nhà trường có truyền thống đào tạo gắn với thực tiễn của ngành giao thông vận tải cùng mạng lưới đối tác rộng khắp gồm doanh nghiệp, cơ quan quản lý và cộng đồng cựu sinh viên. Đây là nền tảng quan trọng để trường đẩy mạnh các chương trình nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực về vật liệu cho hạ tầng bền vững.
"Nhờ những lợi thế đó, nhà trường có thể đóng vai trò cầu nối giữa các cơ quan hoạch định chính sách, doanh nghiệp trong lĩnh vực vật liệu, xây dựng, logistics với giới khoa học nghiên cứu về hạ tầng giao thông", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương nhấn mạnh.
Theo Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh, một lợi thế khác là định hướng phát triển của nhà trường trong những năm tới hoàn toàn phù hợp với chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp vật liệu xanh, bền vững, tự chủ và phát triển hạ tầng giao thông chất lượng cao.
Tôi tin tưởng rằng, với sự đồng hành của Bộ Xây dựng, đặc biệt là sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát, quyết liệt của Bộ trưởng Trần Hồng Minh cùng sự hỗ trợ từ cộng đồng doanh nghiệp, Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục có những đóng góp thiết thực , hiệu quả trong đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ về vật liệu xanh, vật liệu mới, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành giao thông vận tải và đất nước.