Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển hạ tầng quy mô lớn, chuyển đổi năng lượng, quản lý tài nguyên bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, ngành Địa chất học ngày càng giữ vai trò nền tảng trong chiến lược phát triển quốc gia. Từ các tuyến cao tốc, sân bay, đô thị thông minh, khai thác khoáng sản chiến lược, an ninh nguồn nước đến bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xanh, đều cần đến đội ngũ kỹ sư địa chất có trình độ chuyên môn cao, tư duy liên ngành và khả năng làm việc thực tiễn.
Chương trình đào tạo có tính liên ngành và khả năng thích ứng cao với nhu cầu xã hội
Trước hệ sinh thái tiềm năng đó, chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Thiềm Quốc Tuấn – Phó Trưởng khoa, Phụ trách Khoa Địa chất và Khoáng sản (GEOMIN), Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh (HCMUNRE) bày tỏ:
"Khoa Địa chất và Khoáng sản, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước khẳng định vị thế là một trong những trung tâm đào tạo địa chất ứng dụng tiêu biểu phía Nam.
Hơn nữa, trường còn là cơ sở giáo dục đại học công lập trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường tại khu vực phía Nam, do đó có lợi thế đặc biệt trong việc kết nối đào tạo với hệ thống quản lý tài nguyên và môi trường quốc gia. Sinh viên được tiếp cận trực tiếp với các định hướng chiến lược về quy hoạch tài nguyên, khoáng sản, nước dưới đất, địa môi trường, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, những lĩnh vực đang được Nhà nước ưu tiên đầu tư mạnh mẽ".
Với những lợi thế trên, theo thầy Tuấn, chương trình đào tạo ngành Địa chất học tại Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh đã được xây dựng theo định hướng ứng dụng, tích hợp giữa kiến thức nền tảng khoa học trái đất gắn với công nghệ hiện đại và kỹ năng nghề nghiệp thực tế.
Trong đó, điểm nổi bật của chương trình này là tính liên ngành và khả năng thích ứng cao với nhu cầu xã hội. Sinh viên khi theo học không chỉ được học địa chất theo cách truyền thống mà còn được tiếp cận nhiều lĩnh vực mới như địa môi trường, quản lý tài nguyên, du lịch địa chất, công nghệ kim hoàn và đá quý, kinh tế tài nguyên, bên cạnh các học phần liên quan đến công nghệ chế biến dầu khí, năng lượng và vật liệu.
Điều này được thể hiện rõ qua 5 chuyên ngành mũi nhọn với định hướng nghề nghiệp đa dạng. Đó là Địa chất công trình - Địa chất thủy văn; Thăm dò, khai thác và chế biến khoáng sản; Địa môi trường - Du lịch; Quản lý và thẩm định tài nguyên khoáng sản; Công nghệ kim hoàn đá quý. Mỗi chuyên ngành đều gắn chặt giữa nền tảng về địa chất với những lĩnh vực quan trọng của kinh tế xã hội.
Hơn nữa, chương trình đào tạo còn thường xuyên được cập nhật theo xu thế phát triển của ngành tài nguyên và môi trường trong nước và quốc tế, đồng thời bám sát các mục tiêu lớn của quốc gia như: phát triển hạ tầng giao thông chiến lược, bảo đảm an ninh nguồn nước, khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên khoáng sản, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn, phát triển du lịch bền vững, ứng phó biến đổi khí hậu và sụt lún đất tại Đồng bằng sông Cửu Long, phát triển công nghiệp vật liệu và năng lượng.
Nhờ đó, sinh viên Địa chất học của Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh sau khi tốt nghiệp không chỉ có kiến thức chuyên môn mà còn có khả năng thích nghi nhanh với thị trường lao động đang thay đổi mạnh mẽ.
Không những vậy, Khoa Địa chất và Khoáng sản còn có đội ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao và giàu kinh nghiệm thực tiễn. Hiện khoa có 01 giáo sư, 02 phó giáo sư, 07 tiến sĩ cùng nhiều giảng viên là thạc sĩ, nghiên cứu sinh đang được đào tạo từ các trường đại học uy tín trong và ngoài nước. Các thầy cô không chỉ giỏi chuyên môn học thuật, mà còn tích cực phát triển chuyên môn thực tiễn. Theo đó, nhiều giảng viên đã trực tiếp tham gia các dự án khảo sát địa chất, nghiên cứu tài nguyên, đánh giá môi trường, điều tra khoáng sản và tư vấn kỹ thuật cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước.
Điều này đã giúp các bài giảng trên lớp luôn gắn với thực tế sản xuất, công nghệ mới và các vấn đề nóng của xã hội; sinh viên ngành Địa chất học được học tập trong môi trường gần gũi, được hướng dẫn nghiên cứu khoa học từ sớm, tham gia các đề tài thực tế và phát triển kỹ năng nghề nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường.
Không chỉ riêng đội ngũ giảng viên, Khoa Địa chất và Khoáng sản còn được nhà trường đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại phục vụ trực tiếp cho đào tạo và nghiên cứu, giúp sinh viên làm quen với thiết bị và công nghệ đang được sử dụng trong doanh nghiệp và các đơn vị chuyên môn. Các phòng thí nghiệm tiêu biểu gồm: Phòng thí nghiệm Địa kỹ thuật xây dựng; Phòng thí nghiệm Địa môi trường; Phòng thí nghiệm Giám định Khoáng sản và Đá quý.
Với hệ thống phòng thí nghiệm đa dạng và phong phú, sinh viên ngành Địa chất học được trực tiếp thực hành các kỹ thuật khảo sát địa chất, phân tích mẫu, thí nghiệm cơ lý đất đá, đánh giá môi trường, nhận diện khoáng vật, giám định đá quý, thiết kế và chế tác trang. Đây là lợi thế rất lớn giúp sinh viên rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng thực tế.
Ngoài ra, khoa còn duy trì nhiều đợt học tập thực địa xuyên suốt khóa học như đưa sinh viên đến những vùng địa chất đặc trưng, công trình xây dựng lớn, mỏ khoáng sản, khu vực karst, địa điểm du lịch địa chất và các dự án thực tế để quan sát, khảo sát và thực hành nghề nghiệp ngay tại hiện trường. Những trải nghiệm thực địa này đã giúp sinh viên hình thành tư duy nghề nghiệp, khả năng làm việc nhóm, kỹ năng xử lý tình huống và hiểu sâu bản chất của các quá trình địa chất tự nhiên.
Nhờ chương trình đào tạo gắn chặt với thực tiễn, nhiều sinh viên có thể tham gia làm việc tại doanh nghiệp ngay từ khi chưa tốt nghiệp.
Với những thuận lợi trên cùng sự phát triển của hạ tầng, xây dựng, năng lượng, tài nguyên và môi trường đã tạo ra nhu cầu tuyển dụng rất lớn đối với kỹ sư địa chất và chuyên gia tài nguyên.
Theo thầy Tuấn, sinh viên tốt nghiệp ngành Địa chất học có thể đảm nhận nhiều vị trí như: Khảo sát địa chất phục vụ xây dựng các loại công trình thủy lợi - thủy điện, dân dụng - công nghiệp, giao thông, hệ thống cấp thoát nước, đường ống dẫn dầu khí cũng như các dự án điện gió, cáp treo, phòng chống sạt lở đất và nhiều công trình hạ tầng kỹ thuật khác; Giải quyết các vấn đề về cung cấp và khai thác nguồn nước phục vụ sinh hoạt, tưới tiêu, xây dựng (trộn - bảo dưỡng bê tông, trộn vữa, rửa cốt liệu…), bơm hạ thấp mực nước trong thi công công trình ngầm và khai thác mỏ; tìm kiếm, thăm dò và đánh giá các nguồn nước khoáng, nước nóng, nước đóng chai và các dạng tài nguyên nước dưới đất khác.
Bên cạnh đó, các em có thể làm những công việc thăm dò, đánh giá trữ lượng và chất lượng các loại khoáng sản phục vụ nhu cầu khai thác, chế biến và sử dụng làm nguyên liệu cho sản xuất xi măng, đá xây dựng, cát xây dựng, cát san lấp cùng nhiều loại khoáng sản khác, đáp ứng nhu cầu phát triển hạ tầng và kinh tế - xã hội; Đánh giá tác động môi trường đối với các hoạt động khai thác khoáng sản và dự án xây dựng công trình; tham gia quản lý, kiểm soát và xử lý các vấn đề ô nhiễm, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
Ngoài ra, sinh viên Địa chất học của nhà trường sau khi tốt nghiệp còn có thể làm công việc khai thác giá trị di sản địa chất, thiết kế & phát triển tour du lịch địa chất, hướng dẫn viên du lịch… hay chế tác, thiết kế trang sức, kiểm định và kinh doanh vàng bạc đá quý.
“Địa chất học không chỉ là ngành học về đất đá. Đó là ngành khoa học giúp con người hiểu sâu về tài nguyên, môi trường và nền tảng phát triển của xã hội hiện đại. Từ một giọt nước ngầm, một viên đá quý, một mỏ khoáng sản đến nền móng của một cây cầu hay sân bay, tất cả đều cần dấu ấn của những người làm địa chất.
Với định hướng đào tạo hiện đại, đội ngũ chuyên gia tâm huyết, hệ thống phòng thí nghiệm tiên tiến và chương trình học gắn liền thực tiễn quốc gia, Khoa Địa chất và Khoáng sản, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước trở thành địa chỉ đào tạo địa chất ứng dụng uy tín tại Việt Nam. Đây không chỉ là nơi học tập, mà còn là nơi nuôi dưỡng đam mê khám phá Trái đất, khát vọng sáng tạo và trách nhiệm phụng sự cộng đồng bằng tri thức khoa học bền vững”, thầy Tuấn khẳng định.
Được tham gia hoạt động thực tế từ sớm giúp sinh viên thuận lợi áp dụng lý thuyết vào thực tiễn
Là sinh viên năm 3 ngành Địa chất học tại Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, em Phan Mỹ Duyên bày tỏ, em lựa chọn theo học ngành Địa chất học bởi sự yêu thích tìm hiểu về cấu trúc Trái Đất, khoáng sản và các quá trình địa chất tự nhiên.
Hơn nữa, khi nhu cầu xây dựng cơ sở hạ tầng, đô thị hóa và phát triển công trình ngày càng tăng, em cũng nhận thấy đây là ngành học có tính ứng dụng thực tiễn cao và mang lại nhiều cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.
Chia sẻ cụ thể hơn về những thuận lợi trong quá trình học tập, Mỹ Duyên cho hay, chương trình đào tạo ngành Địa chất học của trường có sự gắn kết khá tốt với thực tiễn công việc hiện nay.
Theo đó, em đã có cơ hội tham gia nhiều hoạt động thực tế và hiện đang thực tập sớm tại một phòng thí nghiệm thuộc công ty liên quan đến lĩnh vực địa chất. Tại đây, em có cơ hội tiếp xúc với các công việc như thí nghiệm mẫu đất đá, quan sát quy trình kiểm tra các chỉ tiêu cơ lý đất và hỗ trợ xử lý số liệu liên quan đến chuyên ngành địa chất công trình. Những trải nghiệm thực hành, thực tập này đã giúp em hiểu rõ hơn kiến thức đã học trên lớp, đồng thời rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, khả năng thích nghi, tính cẩn thận và tác phong làm việc chuyên nghiệp.
Tuy nhiên, Mỹ Duyên cũng gặp phải một số khó khăn ban đầu khi theo học ngành Địa chất học bởi khối lượng kiến thức chuyên môn khá rộng và có nhiều môn học mang tính kỹ thuật cao, đặc biệt là việc nhận biết khoáng vật, đá và áp dụng lý thuyết vào thực tế. Việc áp dụng lý thuyết và làm quen với các thiết bị thí nghiệm chuyên ngành cũng không hề đơn giản. Ngoài ra, các chuyến đi thực địa cũng yêu cầu sức khỏe và khả năng thích nghi với điều kiện môi trường khác nhau. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ tận tình, hướng dẫn thực hành và chia sẻ kinh nghiệm của các thầy cô trong khoa và nhà trường đã từng bước giúp em vượt qua khó khăn và có thêm động lực theo đuổi ngành học này.
Nói thêm về định hướng nghề nghiệp của bản thân, Mỹ Duyên cho hay, em mong muốn sau khi tốt nghiệp sẽ được làm việc đúng chuyên ngành trong các lĩnh vực như khảo sát địa chất công trình hoặc địa chất thủy văn. Do đó, trong quá trình học tập, em sẽ tiếp tục học hỏi kinh nghiệm thực tế, nâng cao kỹ năng chuyên môn và sử dụng tốt các phần mềm kỹ thuật để phát triển bản thân và đáp ứng yêu cầu công việc trong tương lai.
Từ cơ quan nhà nước đến doanh nghiệp tư nhân đều rất cần nguồn nhân lực địa chất có chuyên môn cao
Đánh giá về chất lượng đào tạo sinh viên ngành Địa chất học tại Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, Thạc sĩ Nguyễn Tiến Sơn - Phó Chi Cục trưởng Chi Cục Địa chất và Khoáng sản Miền Nam cho hay, trong nhiều năm qua, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt là Khoa Địa chất và Khoáng sản đã đào tạo nguồn nhân lực có nền tảng chuyên môn khá tốt, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của lĩnh vực địa chất, tài nguyên và môi trường.
Ông Sơn nhìn nhận, sinh viên Địa chất học của nhà trường có ưu điểm nổi bật là được tiếp cận thực tế từ sớm thông qua các hoạt động thực tập, khảo sát hiện trường, làm việc với doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước. Điều này giúp các em có tác phong nghề nghiệp tốt, khả năng thích nghi nhanh với môi trường công việc và tinh thần cầu tiến.
“Bên cạnh kiến thức chuyên môn, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cũng chú trọng cập nhật các lĩnh vực mới như địa môi trường, tài nguyên khoáng sản, công nghệ GIS, AI trong địa chất… nhằm phù hợp với xu thế phát triển hiện nay. Đây là những yếu tố khiến chúng tôi đánh giá cao và ưu tiên tuyển dụng sinh viên Địa chất học của nhà trường”, ông Sơn nhấn mạnh.
Đồng thời, ông Sơn cũng đánh giá cao định hướng đổi mới của Khoa Địa chất và Khoáng sản trong việc cập nhật chương trình đào tạo theo hướng ứng dụng, liên ngành và gắn với thực tiễn doanh nghiệp. Đây sẽ là lợi thế lớn giúp sinh viên tự tin hội nhập thị trường lao động trong thời gian tới.
Cũng theo ông Sơn, hiện nay, Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng giao thông, đô thị, năng lượng, khai thác và quản lý tài nguyên. Do đó, nhu cầu nhân lực ngành Địa chất học đang gia tăng rõ rệt, đặc biệt trong các lĩnh vực địa chất công trình, địa chất thủy văn, tài nguyên khoáng sản và môi trường. Không chỉ các doanh nghiệp tư nhân mà các cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị tư vấn, khảo sát và nghiên cứu cũng đang rất cần nguồn nhân lực địa chất có chuyên môn phù hợp.
Đối với cơ quan nhà nước như Chi Cục Địa chất và Khoáng sản Miền Nam, ông Sơn bày tỏ, khi tuyển dụng, đơn vị luôn ưu tiên những ứng viên có kiến thức nền tảng vững, kỹ năng thực hành tốt, khả năng làm việc ngoài hiện trường, sử dụng được công nghệ chuyên ngành và có tinh thần trách nhiệm. Ngoài ra, kỹ năng mềm, khả năng làm việc nhóm, tinh thần học hỏi và thái độ nghề nghiệp cũng là những yếu tố rất quan trọng.
Dự báo về nguồn nhân lực ngành địa chất trong tương lai, ông Sơn bày tỏ, trong thời gian tới, nhu cầu nhân lực ngành Địa chất học sẽ tiếp tục tăng, đặc biệt là trong bối cảnh cả nước đang chú trọng phát triển hạ tầng, quản lý tài nguyên bền vững, chuyển đổi năng lượng và thích ứng biến đổi khí hậu. Các lĩnh vực như địa chất công trình, tài nguyên nước, khoáng sản, địa môi trường, địa kỹ thuật và ứng dụng công nghệ số trong địa chất sẽ có nhu cầu nhân lực rất lớn. Đây là ngành học có tính ứng dụng cao, cơ hội việc làm rộng mở và đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội.
Dưới góc nhìn của một doanh nghiệp tư nhân, Kỹ sư Hồ Diên Hiếu - Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn Nền móng và Xây dựng TEKCO cho hay, trong quá trình hoạt động trong lĩnh vực khảo sát địa chất, địa kỹ thuật và môi trường, đơn vị đánh giá rất cao chất lượng đào tạo của Khoa Địa chất và Khoáng sản, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh. Sinh viên của trường có nền tảng chuyên môn tốt, tinh thần cầu tiến, chịu khó học hỏi và đặc biệt có khả năng thích nghi nhanh với môi trường thực tế tại doanh nghiệp.
“Điều chúng tôi ấn tượng là chương trình đào tạo Địa chất học của Khoa Địa chất và Khoáng sản, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường gắn với thực tiễn nghề nghiệp, tăng cường thực tập, thực địa và kết nối doanh nghiệp từ sớm. Nhiều sinh viên dù chưa tốt nghiệp nhưng đã có tác phong làm việc chuyên nghiệp, sử dụng được thiết bị khảo sát, phần mềm chuyên ngành và đáp ứng tốt yêu cầu công việc.
Chính vì vậy, TEKCO xem đây là nguồn nhân lực tiềm năng, phù hợp với nhu cầu phát triển lâu dài của doanh nghiệp trong bối cảnh ngành địa chất ngày càng giữ vai trò quan trọng trong phát triển hạ tầng, tài nguyên và môi trường”, ông Hiếu nói.
Ông Hiếu cũng cho rằng, mô hình đào tạo gắn với doanh nghiệp là xu hướng tất yếu hiện nay. Chính vì vậy, trong thời gian qua, đơn vị đã phối hợp với khoa và nhà trường nhằm hỗ trợ sinh viên tham quan thực tế, thực tập nghề nghiệp, chia sẻ chuyên đề kỹ thuật và tiếp nhận sinh viên làm việc sau khi tốt nghiệp.
Nhìn nhận về nhu cầu tuyển dụng hiện nay, ông Hiếu cho hay, trên thực tế, nguồn nhân lực ngành địa chất vẫn còn thiếu so với nhu cầu thị trường, nhất là nhân lực có chuyên môn tốt và sẵn sàng làm việc thực tế. Các dự án cao tốc, sân bay, cảng biển, điện gió, đô thị và công trình ngầm đều đang rất cần nguồn nhân lực địa chất chất lượng cao.
Sinh viên cần lưu ý, khi tuyển dụng, ngoài kiến thức chuyên môn, doanh nghiệp cũng ưu tiên các tiêu chí như kỹ năng thực hành, tinh thần trách nhiệm, khả năng làm việc nhóm, sử dụng công nghệ và các phần mềm chuyên ngành cùng thái độ cầu tiến. Đặc biệt, những sinh viên từng tham gia thực tập thực tế tại doanh nghiệp thường có lợi thế rất lớn.
“Với định hướng đào tạo gắn thực tiễn, tăng cường hợp tác doanh nghiệp và mở rộng các chuyên ngành mới, chúng tôi tin rằng, Khoa Địa chất và Khoáng sản – Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục là địa chỉ đào tạo uy tín, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho xã hội và doanh nghiệp”, ông Hiếu cho biết.