Dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục lần đầu tiên quy định theo hướng phân tầng chi tiết các mức xử phạt đối với hoạt động dạy thêm, học thêm, từ hình thức cảnh cáo, phạt tiền đến đình chỉ hoạt động đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng.
Nhiều chuyên gia cho rằng việc quy định rõ từng hành vi và chế tài tương ứng sẽ góp phần tăng cường kỷ cương, minh bạch trong hoạt động dạy thêm, học thêm, đồng thời bảo đảm chất lượng giáo dục và quyền lợi của người học. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng để các quy định thực sự phát huy hiệu quả, bên cạnh việc hoàn thiện chế tài xử phạt, cần quan tâm giải quyết những nguyên nhân gốc rễ dẫn đến nhu cầu và thực trạng dạy thêm, học thêm hiện nay.
Phân tầng chế tài giúp tăng minh bạch, nâng cao hiệu lực quản lý hoạt động dạy thêm
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam về nội dung này trong dự thảo, thầy Cao Đức Khoa - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du (Thành phố Hồ Chí Minh) đánh giá việc bổ sung và phân tầng cụ thể các mức xử phạt đối với hoạt động dạy thêm, học thêm là cần thiết, góp phần tăng cường hiệu lực quản lý và đưa hoạt động này vào khuôn khổ.
Theo thầy, thời gian qua, dù Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 29/2024/TT-BGDĐT quy định về dạy thêm, học thêm, tạo hành lang pháp lý cho công tác quản lý, song trên thực tế vẫn xuất hiện những trường hợp chưa chấp hành nghiêm hoặc tìm cách lách quy định. Vì vậy, việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống chế tài theo hướng cụ thể, rõ ràng hơn là cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả thực thi.
"Khi các quy định được cụ thể hóa, nhà trường sẽ có cơ sở pháp lý rõ ràng hơn để triển khai công tác quản lý, chỉ đạo, giám sát và nhắc nhở giáo viên thực hiện đúng các quy định của ngành giáo dục", thầy Khoa cho hay.
Đánh giá về việc dự thảo lần đầu phân tầng chi tiết các mức xử phạt đối với hoạt động dạy thêm, học thêm, từ cảnh cáo, phạt tiền với mức cao nhất lên đến 50 triệu đồng đến đình chỉ hoạt động đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du cho rằng đây là cách tiếp cận phù hợp, bảo đảm tính minh bạch và tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho cơ quan quản lý giáo dục và các cơ sở giáo dục trong việc xử lý các trường hợp vi phạm.
Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm và chế tài cũng giúp giáo viên, đơn vị tổ chức dạy thêm nhận thức đầy đủ hơn về các giới hạn pháp lý, từ đó chủ động tuân thủ quy định.
“Điều này không chỉ giúp tăng tính khả thi trong quá trình thực thi mà còn góp phần xác lập ranh giới giữa hành vi được phép và hành vi vi phạm rõ ràng hơn so với trước đây”, thầy Khoa nhấn mạnh.
Cùng góp ý về dự thảo Nghị định, thầy Lê Đình Khương - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Yên Dũng số 2 (Bắc Ninh) cho rằng, trước đây Thông tư 29 chủ yếu thể hiện chủ trương, giáo viên chưa hình dung rõ hành vi nào bị xử lý, mức xử phạt cụ thể ra sao cũng như hậu quả pháp lý của từng vi phạm. Vì vậy, việc dự thảo lần này quy định chi tiết các hành vi vi phạm và phân tầng chế tài là rất cần thiết, giúp giáo viên hiểu rõ ranh giới giữa đúng và sai để chủ động tuân thủ.
Theo thầy Khương, việc quy định rõ chế tài không chỉ góp phần nâng cao tính răn đe mà còn giúp giáo viên có căn cứ để thực hiện đúng quy định. Các mức xử phạt từ cảnh cáo đến 50 triệu đồng, thậm chí đình chỉ hoạt động dạy thêm đối với những trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc lợi dụng hoạt động dạy thêm để trục lợi là vô cùng cần thiết. Việc phân định rõ từng hành vi và mức xử phạt cũng tạo cơ sở để giáo viên thực hiện đúng quy định, hạn chế những vi phạm do chưa hiểu đầy đủ quy định của pháp luật.
Dù vậy, để các quy định này thực sự đi vào cuộc sống, theo thầy Khương, điều quan trọng không chỉ là mức xử phạt mà còn là tính khả thi trong quá trình thực thi. Thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở khâu phát hiện và chứng minh hành vi vi phạm. Bởi hoạt động dạy thêm diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau nên một số tổ chức, cá nhân vẫn có thể tìm cách lách luật.
Do đó, thầy cho rằng các địa phương cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát để bảo đảm việc thực hiện nghiêm các quy định.
Ở góc độ giáo viên, thầy Lê Đình Khương cho biết nhu cầu dạy thêm hiện nay vẫn rất lớn. Tuy nhiên, nếu tự thành lập hộ kinh doanh để tổ chức dạy thêm, giáo viên sẽ phải thực hiện nhiều thủ tục pháp lý như đăng ký kinh doanh, nghĩa vụ thuế, quy định về phòng cháy, chữa cháy... Trong khi đó, phần lớn giáo viên chỉ am hiểu chuyên môn nên thường lựa chọn tham gia giảng dạy tại các trung tâm hoặc doanh nghiệp.
Tuy nhiên, lựa chọn này cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Theo thầy, giáo viên khó có thể biết đơn vị mình cộng tác đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý hay chưa. Vì vậy, có những trường hợp giáo viên vi phạm mà bản thân không nhận thức được mình đang vi phạm.
"Nếu việc quản lý được thực hiện nghiêm thì giáo viên chắc chắn sẽ phải tuân thủ. Tuy nhiên, bên cạnh chế tài xử phạt, cơ quan quản lý cũng cần có hướng dẫn cụ thể để giáo viên hiểu rõ quy định và thực hiện đúng, tránh vi phạm do thiếu thông tin", thầy Khương chia sẻ.
Khó phát hiện vi phạm, cần tăng giám sát và xử lý từ gốc
Trên thực tế, hoạt động dạy thêm, học thêm hiện nay diễn ra dưới nhiều hình thức, khiến công tác quản lý và kiểm soát vi phạm gặp không ít khó khăn. Theo nhiều ý kiến, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở việc quy định chế tài mà ở khâu giám sát, phát hiện và xác minh các hành vi vi phạm.
Chia sẻ về vấn đề này, thầy Cao Đức Khoa cho rằng, để quản lý hiệu quả hoạt động dạy thêm, học thêm, điều khó nhất chính là phát hiện và chứng minh vi phạm. Theo thầy, nhiều quy định hoàn toàn có thể bị "lách" trên thực tế.
Chẳng hạn, quy định cấm giáo viên dạy thêm học sinh chính khóa của mình có thể được đối phó bằng hình thức giáo viên hoán đổi học sinh cho nhau. Trên hồ sơ, giáo viên không trực tiếp dạy học sinh lớp mình phụ trách, nhưng trên thực tế vẫn có trường hợp giảng dạy chính học sinh của mình. Đây là bài toán rất khó đối với công tác quản lý, không chỉ của nhà trường mà cả chính quyền địa phương.
Từ thực tế đó, thầy Khoa cho rằng dự thảo Nghị định cần quy định cụ thể hơn về cơ chế quản lý, đồng thời tăng cường phân cấp, trao thêm thẩm quyền cho chính quyền địa phương trong công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Theo thầy, địa phương là đơn vị nắm sát tình hình trên địa bàn, vì vậy cần được trao đầy đủ cơ sở pháp lý để phối hợp với nhà trường trong việc giám sát hoạt động dạy thêm, học thêm.
"Mặc dù có quy định xử phạt, song không thể xem nhẹ tình trạng dạy thêm trá hình. Các mức xử phạt hiện nay đủ sức răn đe, nhưng chỉ phát huy hiệu quả khi cơ quan quản lý có đủ căn cứ để phát hiện và xác minh vi phạm. Nếu không phát hiện được hành vi sai phạm thì việc xử lý sẽ rất khó", thầy Khoa nhận định.
Từ thực tiễn công tác quản lý tại đơn vị, thầy Khoa cho biết ngay từ đầu năm học, Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du (Thành phố Hồ Chí Minh) đã quán triệt giáo viên thực hiện nghiêm các quy định về dạy thêm, học thêm. Yêu cầu giáo viên kê khai đầy đủ thông tin về việc tham gia giảng dạy tại các trung tâm, gồm đơn vị hợp tác, thời gian giảng dạy, số lượng học sinh và các giấy tờ liên quan. Nhà trường cũng thường xuyên nhắc nhở, cảnh báo giáo viên về các hình thức xử lý nếu vi phạm.
Tuy nhiên, theo thầy Khoa, ý thức tự giác của giáo viên vẫn là yếu tố mang tính quyết định. Nếu giáo viên cố tình lách quy định thì hoạt động dạy thêm vẫn có thể diễn ra, trong khi nhà trường không thể tự đi điều tra hay giám sát các hoạt động ngoài phạm vi quản lý của mình.
Vì vậy, theo thầy, cần phát huy mạnh hơn vai trò của chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp phường, xã, bởi đây là lực lượng quản lý địa bàn, nắm sát tình hình và có điều kiện phát hiện, xử lý vi phạm kịp thời.
Trong khi đó, theo quan điểm của lãnh đạo một trường phổ thông trên địa bàn Hà Nội, để quản lý hiệu quả hoạt động dạy thêm, học thêm, cần nhìn nhận đúng bản chất của vấn đề. Theo vị này, dạy thêm không chỉ xuất phát từ phía giáo viên mà phần lớn được hình thành từ nhu cầu có thật của phụ huynh và học sinh.
"Chừng nào chương trình học vẫn còn khối lượng kiến thức lớn, áp lực thi cử và cạnh tranh trong tuyển sinh vẫn hiện hữu thì chừng đó nhu cầu học thêm vẫn còn. Vì vậy, rất khó kỳ vọng việc tăng mức xử phạt hay các biện pháp hành chính đơn thuần có thể làm giảm đáng kể hoạt động dạy thêm", vị này phân tích.
Theo vị lãnh đạo này, việc bổ sung các chế tài xử phạt là cần thiết nhằm ngăn chặn những hành vi vi phạm như ép buộc học sinh học thêm, cắt xén nội dung dạy học chính khóa hoặc lợi dụng hoạt động dạy thêm để trục lợi. Tuy nhiên, chế tài chỉ là công cụ xử lý đối với những hành vi sai phạm, không phải giải pháp giải quyết nguyên nhân phát sinh nhu cầu học thêm.
Muốn quản lý hiệu quả, chính sách cần được triển khai theo hướng kết hợp giữa "xây" và "chống". Bên cạnh việc tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, ngành giáo dục cũng cần tiếp tục tinh giản nội dung chương trình theo hướng phù hợp hơn, nâng cao chất lượng dạy học chính khóa để học sinh có thể đáp ứng yêu cầu ngay trong giờ học trên lớp.
Đồng thời, cần tạo dựng niềm tin cho phụ huynh về chất lượng giáo dục trong nhà trường, từ đó giảm dần tâm lý phải cho con học thêm mới yên tâm.
"Khi những nguyên nhân gốc rễ chưa được giải quyết thì nhu cầu học thêm vẫn sẽ tồn tại. Vì vậy, muốn quản lý hiệu quả hoạt động dạy thêm, học thêm cần đồng thời xử lý nghiêm các hành vi tiêu cực và từng bước tháo gỡ những yếu tố tạo ra nhu cầu học thêm trong xã hội", vị lãnh đạo chia sẻ.
Đồng quan điểm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An - Đại biểu Quốc hội khóa XIII cũng cho rằng, việc dự thảo Nghị định quy định cụ thể các hành vi vi phạm và mức xử phạt trong lĩnh vực giáo dục là cần thiết, góp phần tăng tính răn đe, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để giáo viên nhận diện ranh giới giữa hành vi đúng và hành vi vi phạm. Khi quy định được cụ thể hóa, việc tổ chức thực hiện cũng như công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm sẽ thuận lợi, minh bạch hơn.
Tuy nhiên, theo bà An, chế tài xử phạt chỉ là giải pháp nhằm chấn chỉnh và hạn chế những biểu hiện tiêu cực trong hoạt động dạy thêm, học thêm, chứ chưa thể giải quyết tận gốc vấn đề. Muốn giảm tình trạng học thêm một cách bền vững thì trước hết phải nâng cao thực chất chất lượng dạy học trong nhà trường.
Khi học sinh được tiếp cận đầy đủ kiến thức, được giải đáp ngay trên lớp và đáp ứng yêu cầu của chương trình thông qua các giờ học chính khóa, nhu cầu học thêm sẽ giảm đi đáng kể. Khi đó, học thêm sẽ trở về đúng bản chất là hoạt động bồi dưỡng đối với những học sinh có nhu cầu nâng cao kiến thức hoặc cần hỗ trợ thêm ở một số môn học, thay vì trở thành lựa chọn gần như bắt buộc của nhiều gia đình vì lo ngại con không theo kịp chương trình hoặc bất lợi trong các kỳ thi.
Theo bà An, về lâu dài, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần rà soát, đánh giá toàn diện chất lượng dạy học tại các cơ sở giáo dục, từ chương trình, nội dung, phương pháp giảng dạy đến hiệu quả học tập của học sinh để có những điều chỉnh phù hợp. Cùng với đó, cần tiếp tục đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá theo hướng giảm áp lực thi cử, đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và hiệu quả dạy học chính khóa để học sinh có thể lĩnh hội đầy đủ kiến thức ngay trên lớp.
“Khi chất lượng dạy học trong nhà trường được nâng lên một cách thực chất, phụ huynh sẽ yên tâm hơn về việc học của con, học sinh cũng không còn phải phụ thuộc vào các lớp học thêm để bù đắp kiến thức hay đáp ứng yêu cầu của các kỳ thi. Khi đó, hoạt động dạy thêm sẽ trở về đúng bản chất là nhu cầu học tập tự nguyện, còn các quy định xử phạt sẽ phát huy vai trò là công cụ hỗ trợ quản lý, góp phần ngăn chặn những hành vi tiêu cực thay vì phải gánh vai trò giải quyết tận gốc vấn đề”, bà An cho hay.