Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, ngành giáo dục đang bước vào giai đoạn đổi mới mạnh mẽ về tổ chức và quản trị nhà trường.
Khi sắp xếp lại các cơ sở giáo dục sẽ giảm đầu mối quản lý, tinh giản các chức danh lãnh đạo là chủ trương đúng đắn, góp phần sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực, tiết kiệm ngân sách và nâng cao chất lượng quản lý. Tuy nhiên, sau quá trình sắp xếp, một vấn đề được nhiều địa phương, giáo viên quan tâm là việc bố trí đội ngũ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư.
Chính vì thế, ngày 12/7/2026, Tạp chí điện tử giáo dục Việt Nam đã đăng tải bài viết Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn có thể làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn của tác giả Mỹ Tiên đã đưa ra một số giải pháp nhằm tiếp tục sử dụng nguồn nhân lực có kinh nghiệm quản lý.
Nhưng, nếu xem xét dưới góc độ quản trị nhà trường, vị trí việc làm và yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay, có thể thấy đây chưa phải là phương án khả thi và cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
Vì sao nói đề xuất hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư sau sắp xếp làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn sẽ không khả thi?
Thứ nhất: cần khẳng định rằng hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn là hai vị trí có chức năng, nhiệm vụ và tính chất công việc hoàn toàn khác nhau.
Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng là những người thực hiện quản trị nhà trường trên phạm vi toàn diện, từ xây dựng chiến lược phát triển, quản lý nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất, kiểm định chất lượng giáo dục đến quan hệ với chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội.
Trong khi đó, tổ trưởng chuyên môn là giáo viên được giao nhiệm vụ điều hành hoạt động của một tổ chuyên môn, tổ chức sinh hoạt chuyên môn, xây dựng kế hoạch giảng dạy, kiểm tra việc thực hiện chương trình và hỗ trợ giáo viên nâng cao chất lượng dạy học.
Như vậy, mặc dù đều là chức danh quản lý ở những mức độ khác nhau, nhưng phạm vi quản lý, yêu cầu năng lực và vị trí việc làm không giống nhau. Việc chuyển từ vị trí quản lý cấp trường xuống một chức danh kiêm nhiệm trong tổ chuyên môn không đơn thuần là thay đổi công việc mà còn là sự thay đổi về cơ cấu tổ chức, quyền hạn và trách nhiệm.
Thứ hai: trên thực tế, không phải trường học nào cũng có nhu cầu bố trí thêm tổ trưởng hoặc tổ phó chuyên môn. Sau khi hoàn thành việc sắp xếp tổ chức, đa số các trường vẫn duy trì đầy đủ cơ cấu tổ chuyên môn với đội ngũ tổ trưởng, tổ phó đang thực hiện nhiệm vụ ổn định.
Đó là chưa kể đến việc ngày 10/7/2026, Chính phủ ban hành Công văn số 777/TTg-TCCV gửi Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ; Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Thành ủy các tỉnh, thành phố; ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố về việc sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập cấp tỉnh, cấp xã đã hướng dẫn: “Các tổ chuyên môn được tổ chức phù hợp với phân hiệu, điểm trường để nâng cao hiệu quả hoạt động sinh hoạt chuyên môn và tổ chức dạy học”.
Vì thế, nếu đưa cán bộ quản lý dôi dư vào các vị trí này thì đồng nghĩa với việc phải thay thế những người đang đảm nhiệm hoặc phát sinh thêm vị trí không thực sự cần thiết. Trong khi, thực hiện sáp nhập trường có nhiều điểm trường thì mỗi tổ chuyên môn đã có nhiều tổ trưởng, tổ phó chuyên môn.
Điều này có thể gây tâm tư trong đội ngũ giáo viên, ảnh hưởng đến tính ổn định của tổ chuyên môn và làm giảm động lực phấn đấu của những giáo viên đã nhiều năm cống hiến, được tập thể tín nhiệm giữ vai trò tổ trưởng.
Thứ ba: việc bố trí hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn có thể làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn sẽ không thực sự phù hợp với mục tiêu tinh gọn bộ máy.
Tinh gọn không chỉ là giảm số lượng đơn vị mà còn phải tinh giản hợp lý các chức danh quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực. Nếu sau khi giảm số lượng hiệu trưởng, phó hiệu trưởng lại chuyển toàn bộ sang các chức danh tổ trưởng, tổ phó thì bản chất chỉ là dịch chuyển vị trí quản lý từ cấp trường xuống cấp tổ.
Trong khi đó, tổ trưởng, tổ phó cũng là các chức danh được hưởng phụ cấp trách nhiệm và tham gia quản lý chuyên môn. Điều này đã được cụ thể hóa trong Nghị định 232/2026/NĐ-CP quy định về vị trí việc làm viên chức. Theo đó, từ ngày 01/7/2026, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn đã được xác định là viên chức quản lý. Vì vậy, nếu số lượng các chức danh này tăng lên vượt quá nhu cầu thực tế thì mục tiêu tinh gọn sẽ khó đạt được.
Thứ tư: nếu bố trí hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư sau sắp xếp, tinh gọn làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn có thể ảnh hưởng đến môi trường làm việc và sự đoàn kết trong nhà trường.
Không ít trường hợp cán bộ quản lý từng điều hành toàn trường nay trở thành tổ trưởng của một tổ chuyên môn hoặc làm việc dưới sự điều hành của ban giám hiệu mới. Đây là sự thay đổi không nhỏ về vai trò và tâm lý.
Ngược lại, ban giám hiệu mới cũng có thể gặp khó khăn trong phân công, giao việc hoặc đánh giá khi trong trường còn nhiều cán bộ từng giữ chức vụ lãnh đạo. Nếu không có sự thống nhất và đồng thuận cao, rất dễ phát sinh tâm lý so sánh, e ngại hoặc chồng chéo trong chỉ đạo, ảnh hưởng đến hiệu quả quản trị nhà trường.
Thứ năm: nhiều hiệu trưởng, phó hiệu trưởng đã làm quản lý hàng chục năm, có người đến 20-30 năm thường không nắm bắt được những thay đổi cụ thể của môn học. Phần nhiều, họ chỉ dạy những lớp đầu cấp theo chuyên môn, hoặc một số môn ít tiết, ít liên quan đến thi cử, như: hoạt động trải nghiệm- hướng nghiệp; Nội dung giáo dục địa phương; Giáo dục công dân; Công nghệ…
Việc lựa chọn tổ trưởng chuyên môn cần dựa trên tiêu chuẩn nghề nghiệp và yêu cầu thực tiễn của tổ chuyên môn.
Tổ trưởng không chỉ là người có kinh nghiệm mà còn phải có chuyên môn vững vàng, khả năng dẫn dắt đổi mới phương pháp dạy học, tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, ứng dụng công nghệ thông tin và hỗ trợ đồng nghiệp phát triển nghề nghiệp.
Quan trọng hơn, tổ trưởng cần có uy tín trong tập thể giáo viên và được đồng nghiệp tin tưởng. Nếu việc bổ nhiệm chỉ nhằm giải quyết chế độ cho cán bộ quản lý dôi dư thì rất dễ làm giảm ý nghĩa của việc lựa chọn tổ trưởng theo năng lực và hiệu quả công việc.
Cần một giải pháp hợp lý khi dôi dư cán bộ quản lý trường học sau sáp nhập
Thực tế cho thấy, nhiều hiệu trưởng, phó hiệu trưởng có thế mạnh nổi bật về quản trị giáo dục. Đây là nguồn nhân lực chất lượng mà ngành giáo dục đã đầu tư nhiều năm để đào tạo, bồi dưỡng. Nếu chỉ bố trí làm tổ trưởng chuyên môn thì chưa chắc đã phát huy hết năng lực quản trị.
Vì thế, theo quan điểm của người viết, việc giải quyết đội ngũ cán bộ quản lý dôi dư cần đặt trong tổng thể quy hoạch nhân sự của toàn ngành, thay vì chỉ giải quyết trong phạm vi một đơn vị trường học.
Thứ nhất: thực hiện điều động, luân chuyển cán bộ quản lý đến những đơn vị còn thiếu hiệu trưởng hoặc phó hiệu trưởng, bảo đảm sử dụng đúng năng lực, đúng vị trí việc làm.
Thứ hai: đối với những người có nguyện vọng quay trở lại công tác giảng dạy, cần bố trí làm giáo viên đúng chuyên môn đào tạo; đồng thời phát huy kinh nghiệm của họ trong công tác bồi dưỡng giáo viên, xây dựng chuyên đề, hỗ trợ đổi mới quản trị nhà trường mà không nhất thiết phải giữ chức danh tổ trưởng.
Thứ ba: chỉ xem xét bổ nhiệm làm tổ trưởng hoặc tổ phó chuyên môn khi đáp ứng đồng thời ba điều kiện: đơn vị thực sự còn khuyết vị trí; người được giới thiệu đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn của chức danh; và được tập thể giáo viên tín nhiệm thông qua quy trình công khai, minh bạch.
Thứ tư: có thể bố trí những cán bộ dôi dư sang làm việc tại phòng văn hóa- xã hội cấp xã, phường (nếu thiếu); hoặc giải quyết nghỉ chế độ- nếu đảm bảo các yêu cầu về năm công tác, số tuổi, nguyện vọng.
Tinh gọn bộ máy không chỉ nhằm giảm số lượng chức danh mà mục tiêu cao hơn là nâng cao chất lượng quản trị và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực.
Một nền quản trị giáo dục hiện đại phải dựa trên vị trí việc làm, năng lực thực tế và nhu cầu của đơn vị. Chỉ khi bố trí đúng người, đúng việc, đúng nhu cầu, chúng ta mới vừa thực hiện tốt mục tiêu tinh gọn bộ máy, vừa giữ được sự ổn định của đội ngũ, phát huy được năng lực của cán bộ quản lý và tạo động lực cho giáo viên phấn đấu.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.