Chính phủ ban hành Nghị định 232/2026/NĐ-CP quy định về vị trí việc làm trong các cơ sở giáo dục công lập có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, một điểm mới nhận được nhiều sự quan tâm là tổ trưởng và tổ phó chuyên môn chính thức được xác định là viên chức giữ vị trí việc làm lãnh đạo, quản lý.
Bên cạnh đó, cùng với việc triển khai các quy định mới về vị trí việc làm, thời gian tới ngành giáo dục sẽ tiếp tục thực hiện sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục nhằm đáp ứng yêu cầu tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Quá trình này có thể dẫn đến việc giảm số lượng đầu mối trường học, kéo theo một bộ phận hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư sau sáp nhập.
Trong bối cảnh đó, việc bố trí, sử dụng đội ngũ cán bộ quản lý có kinh nghiệm là vấn đề cần được tính toán.
Mô hình trường học theo Công văn số 4054/BGDĐT-GDPT, chuẩn bị cho giai đoạn sắp xếp cơ sở giáo dục quy mô lớn
Trong nhiều năm qua, mô hình quản lý trường học ở Việt Nam chủ yếu được tổ chức theo đơn vị trường độc lập. Mỗi trường có một hiệu trưởng, một hoặc một số phó hiệu trưởng, các tổ chuyên môn hoạt động trong phạm vi từng trường. Quy mô tổ chuyên môn ở các trường phổ thông thường không lớn, số lượng giáo viên dao động từ vài người đến trên dưới mười người tùy cấp học.
Tuy nhiên, bối cảnh mới đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ cách thức tổ chức bộ máy. Việc tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả sử dụng đội ngũ, đồng thời vẫn bảo đảm chất lượng giáo dục đang trở thành yêu cầu tất yếu khi nhiều địa phương thực hiện việc sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại mạng lưới trường học.
Ngày 30/6/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo có Công văn số 4054/BGDĐT-GDPT gửi Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố về việc hướng dẫn đẩy mạnh sắp xếp mạng lưới các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. [1]
Đây được xem là văn bản định hướng quan trọng cho mô hình trường học trong giai đoạn tới. Theo hướng dẫn của Bộ, các địa phương có thể nghiên cứu triển khai theo hai phương án tổ chức.
Phương án 1: Trường một cấp học quy mô lớn (hoặc Trung tâm giáo dục thường xuyên) có các phân hiệu: Cấu trúc gồm 01 trường chính có các phân hiệu, điểm trường. Cơ cấu nhân sự gồm 01 hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng, 01 bộ phận hành chính – nhân sự (kế toán, thủ quỹ, văn thư) dùng chung; các nhân sự hỗ trợ giáo dục theo chuyên môn đặc thù; các tổ chuyên môn được tổ chức phù hợp với phân hiệu, điểm trường để nâng cao hiệu quả hoạt động sinh hoạt chuyên môn và tổ chức dạy học.
Tùy theo tình hình thực tế về quy mô lớp, học sinh, khoảng cách địa lý đến trường chính, bố trí mỗi phân hiệu có 01 phó hiệu trưởng phụ trách trong tổng số định mức biên chế được giao để bảo đảm chất lượng giáo dục.
Phương án 2: Trường phổ thông nhiều cấp học quy mô lớn: được thực hiện tại 1 địa điểm hoặc các địa điểm khác nhau; cấu trúc gồm 01 trường chính, có các phân hiệu, điểm trường với nhiều cấp học. Cơ cấu nhân sự gồm 01 hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng, bộ phận hành chính – nhân sự (kế toán, thủ quỹ, văn thư) dùng chung; các nhân sự hỗ trợ giáo dục theo chuyên môn đặc thù; các tổ chuyên môn được tổ chức phù hợp với cấp học, phân hiệu, điểm trường để nâng cao hiệu quả hoạt động sinh hoạt chuyên môn và tổ chức dạy học.
Tùy theo tình hình thực tế về cấp học, quy mô lớp, học sinh, khoảng cách địa lý đến trường chính, bố trí mỗi phân hiệu có 01 phó hiệu trưởng phụ trách trong tổng số định mức biên chế được giao để đảm bảo chất lượng giáo dục.
Điểm đáng chú ý là trong cả hai phương án này, mô hình quản trị đều có sự thay đổi căn bản.
Thay vì mỗi trường đều có đầy đủ bộ máy lãnh đạo, sẽ hình thành mô hình một hiệu trưởng quản lý nhiều trường hoặc nhiều cơ sở giáo dục. Các phó hiệu trưởng sẽ được phân công phụ trách từng cơ sở, từng khu vực hoặc từng mảng công việc.
Như vậy, phạm vi quản lý của hiệu trưởng sẽ rộng hơn rất nhiều so với trước đây. Nếu trước đây hiệu trưởng trực tiếp giải quyết hầu hết các công việc của một trường thì trong mô hình mới, hiệu trưởng sẽ tập trung vào công tác hoạch định chiến lược, quản trị nhân sự, tài chính, kiểm tra, giám sát và điều hành chung.
Trong khi đó, phó hiệu trưởng sẽ đóng vai trò là người điều hành trực tiếp tại từng cơ sở được phân công.
Chính vì vậy, bộ máy quản lý trung gian sẽ trở nên đặc biệt quan trọng. Đó chính là các tổ chuyên môn.
Nếu trước đây tổ chuyên môn chủ yếu thực hiện sinh hoạt chuyên môn, xây dựng kế hoạch giảng dạy, dự giờ, thao giảng thì trong mô hình trường học quy mô lớn, tổ chuyên môn sẽ trở thành "cánh tay nối dài" của Ban giám hiệu.
Tổ trưởng không chỉ là người điều hành các hoạt động chuyên môn mà còn là người trực tiếp triển khai các chủ trương quản lý, kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ của giáo viên, đánh giá kết quả công tác, tham mưu cho Ban giám hiệu trong nhiều lĩnh vực.
Nói cách khác, khi quy mô trường học được mở rộng thì vai trò quản lý ở cấp tổ sẽ được nâng lên tương ứng.
Tổ trưởng, tổ phó chuyên môn sẽ đảm nhận vai trò quản lý nhiều hơn trong mô hình trường học mới
Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định 232/2026/NĐ-CP là ngoài hiệu trưởng và phó hiệu trưởng, tổ trưởng và tổ phó chuyên môn cũng được xếp vào vị trí việc làm viên chức quản lý.
Nếu nhìn vào yêu cầu quản trị nhà trường trong giai đoạn tới thì đây là sự ghi nhận đúng bản chất công việc.
Họ xây dựng kế hoạch hoạt động của tổ, phân công nhiệm vụ cho giáo viên, tổ chức sinh hoạt chuyên môn, theo dõi tiến độ thực hiện chương trình, kiểm tra hồ sơ chuyên môn, đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của giáo viên, đề xuất thi đua, khen thưởng, bồi dưỡng giáo viên, tham gia đánh giá viên chức...
Nhiều công việc trong số đó mang tính chất quản lý chứ không đơn thuần là chuyên môn.
Tuy nhiên, trong mô hình trường học quy mô lớn sắp tới, phạm vi công việc này sẽ còn mở rộng hơn rất nhiều.
Một tổ chuyên môn có thể không còn chỉ gồm giáo viên của một trường mà có thể tập hợp giáo viên ở nhiều cơ sở khác nhau. Việc tổ chức sinh hoạt chuyên môn cũng không còn giới hạn trong một địa điểm mà có thể kết hợp trực tiếp và trực tuyến.
Tổ trưởng sẽ phải điều phối hoạt động của giáo viên ở nhiều cơ sở, bảo đảm sự thống nhất trong kế hoạch dạy học, kiểm tra, đánh giá, sử dụng học liệu, triển khai chương trình giáo dục phổ thông.
Vai trò của tổ phó cũng sẽ thay đổi đáng kể. Nếu trước đây tổ phó chủ yếu hỗ trợ khi tổ trưởng vắng mặt thì trong mô hình mới, tổ phó sẽ trở thành người giúp việc thường xuyên cho tổ trưởng. Mỗi tổ phó có thể được phân công phụ trách một nhóm môn học, một cơ sở giáo dục hoặc một mảng chuyên môn riêng.
Nhờ đó, tổ trưởng có thể tập trung nhiều hơn vào công tác điều hành chung, còn tổ phó trực tiếp theo dõi, kiểm tra, hỗ trợ giáo viên ở từng lĩnh vực.
Đây là mô hình quản lý phổ biến trong nhiều hệ thống giáo dục hiện đại, khi tổ chuyên môn được xem là đơn vị quản trị học thuật quan trọng nhất trong nhà trường.
Bên cạnh đó, cùng với việc thực hiện chuyển đổi số, nhiều nhiệm vụ quản lý chuyên môn sẽ được thực hiện trên môi trường số. Tổ trưởng sẽ theo dõi tiến độ thực hiện chương trình, chất lượng giảng dạy, kết quả học tập, hồ sơ chuyên môn thông qua các hệ thống quản lý dữ liệu. Khối lượng thông tin cần xử lý sẽ lớn hơn rất nhiều so với trước.
Điều đó đòi hỏi người đứng đầu tổ chuyên môn không chỉ giỏi chuyên môn mà còn phải có năng lực quản trị, tổ chức công việc, điều phối nhân sự và sử dụng công nghệ.
Có thể nói, khi mô hình trường học thay đổi thì bản chất công việc của tổ trưởng cũng thay đổi. Vì vậy, việc xác định đây là vị trí lãnh đạo, quản lý là hoàn toàn phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Một số hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư có thể làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn
Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Kế hoạch 1186/KH-BGDĐT, Công văn 4054/BGDĐT-GDPT về đẩy mạnh sắp xếp mạng lưới và thực hiện thí điểm một số mô hình đối với các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập. Một trong những nội dung trọng tâm của kế hoạch là cơ cấu lại đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên sau khi sắp xếp, sáp nhập trường học.
Về các phương án giải quyết chính sách cho đội ngũ cán bộ quản lý, nhân sự hỗ trợ dôi dư:
Xây dựng phương án bố trí, sắp xếp cụ thể hoặc giải quyết chế độ chính sách cho đội ngũ dôi dư sau sáp nhập (chuyển làm cán bộ phụ trách giáo dục cấp xã, luân chuyển làm giáo viên hoặc giải quyết nghỉ theo chế độ phù hợp năng lực, nguyện vọng và yêu cầu công việc).
Xây dựng lộ trình, kế hoạch bảo lưu chế độ, phụ cấp đối với cán bộ quản lý bị ảnh hưởng do sắp xếp bộ máy theo quy định hiện hành và chính sách đặc thù của địa phương.
Như vậy, dù vận hành theo phương án nào thì cũng sẽ dôi dư một lượng lớn hiệu trưởng, phó hiệu trưởng.
Các phương án được đưa ra là luân chuyển về làm cán bộ cấp xã (phòng Văn hóa, xã hội hoặc các cơ quan chuyên môn phù hợp); luân chuyển làm giáo viên hoặc giải quyết chế độ nghỉ việc.
Người viết cho rằng, có thể giải quyết cho các hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư sau sáp nhập làm tổ trưởng, tổ phó các tổ chuyên môn để tận dụng nguồn lực có năng lực, kinh nghiệm để giải quyết công việc.
Việc bố trí hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư sau sắp xếp, sáp nhập trường học sang đảm nhiệm vị trí tổ trưởng, tổ phó chuyên môn là phương án hợp lý trên nhiều phương diện. Trước hết, đây đều là những cán bộ đã trải qua quá trình quản lý, có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm chỉ đạo hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá và bồi dưỡng giáo viên. Khi không còn giữ chức vụ lãnh đạo cấp trường, họ vẫn có thể tiếp tục phát huy năng lực ở cấp tổ chuyên môn – nơi trực tiếp triển khai các hoạt động chuyên môn của nhà trường.
Đồng thời, việc này cũng phù hợp với quy định mới khi tổ trưởng, tổ phó chuyên môn được xác định là vị trí quản lý, bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống vị trí việc làm. Đây không chỉ là giải pháp sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn góp phần nâng cao chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn, hỗ trợ giáo viên và tăng cường hiệu quả quản trị nhà trường trong bối cảnh ngành giáo dục tiếp tục thực hiện sắp xếp, tinh gọn bộ máy.
Khi mô hình trường học đang chuyển dần sang quy mô lớn hơn theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, với khả năng một hiệu trưởng quản lý nhiều cơ sở giáo dục, vai trò của đội ngũ quản lý sẽ trở nên đặc biệt quan trọng. Tổ trưởng và tổ phó chuyên môn sẽ không chỉ là người tổ chức sinh hoạt chuyên môn mà còn là những nhà quản lý trực tiếp điều hành hoạt động của tổ, kết nối giữa Ban giám hiệu với giáo viên, bảo đảm các chủ trương, kế hoạch và nhiệm vụ chuyên môn được triển khai thống nhất, hiệu quả.
Tài liệu tham khảo:
[1]https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/huong-dan-day-manh-sap-xep-mang-luoi-co-so-giao-duc-phu-hop-voi-mo-hinh-chinh-quyen-dia-phuong-hai-cap-119260702213143577.htm
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
