Điểm mới của Thông tư số 59/2026/TT-BGDĐT ngày 15/7/2026 quy định về nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu và nhà giáo thỉnh giảng đang thu hút sự quan tâm của các cơ sở giáo dục đại học đó là việc bổ sung cơ chế cho phép các trường ký hợp đồng lao động toàn thời gian với nhà giáo sau khi nghỉ hưu.
Một số lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học đánh giá quy định mới là bước điều chỉnh phù hợp với thực tiễn, góp phần tháo gỡ những vướng mắc trong sử dụng đội ngũ giảng viên trình độ cao. Đồng thời, cơ chế này được kỳ vọng bảo đảm tính ổn định và phát triển bền vững của đội ngũ giảng viên trong bối cảnh giáo dục đại học ngày càng cạnh tranh về nhân lực. Đặc biệt, việc ưu tiên nhà giáo như thế nào để ký hợp đồng toàn thời gian cũng là vấn đề được các trường đặc biệt quan tâm.
Đội ngũ trẻ vẫn là lực lượng phát triển lâu dài
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Chử Đức Trình - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, nhà trường từ trước đến nay vẫn ký hợp đồng với một số giảng viên sau khi nghỉ hưu. Tuy nhiên, các giảng viên này chủ yếu đảm nhiệm công tác giảng dạy, ít tham gia nghiên cứu khoa học.
Định hướng phát triển của Trường Đại học Công nghệ là đại học nghiên cứu; vai trò của giảng viên luôn gắn chặt với cả hai nhiệm vụ gồm giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Chính vì thế, đội ngũ giảng viên đã nghỉ hưu không phải là lực lượng mà nhà trường tập trung phát triển lâu dài.
Dù vậy, với những thầy cô vẫn có nguyện vọng tiếp tục cống hiến, nhà trường luôn sẵn sàng ký hợp đồng để thầy cô tham gia giảng dạy. Ngoài ra, trên thực tế nhiều giảng viên của trường sau khi nghỉ hưu cũng lựa chọn giảng dạy tại các cơ sở giáo dục đại học khác.
Thông tư số 59 tạo thêm cơ sở pháp lý để các trường duy trì tính liên tục trong quá trình phát triển. Song, trọng tâm của nhà trường vẫn là xây dựng đội ngũ giảng viên cơ hữu trẻ, có khả năng gắn bó lâu dài với cả hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học.
Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ cũng cho biết, số giảng viên sau khi nghỉ hưu được nhà trường ký hợp đồng lao động toàn thời gian sẽ chỉ "đếm trên đầu ngón tay".
"Nhà trường không ưu tiên ký hợp đồng lao động toàn thời gian đối với đội ngũ này ở bất kỳ ngành đào tạo cụ thể nào. Việc ký hợp đồng với giảng viên đã nghỉ hưu phụ thuộc vào nhu cầu thực tế, định hướng phát triển cũng như văn hóa của từng cơ sở giáo dục đại học", thầy Trình chia sẻ.
Không ký đại trà, ưu tiên nhân lực chất lượng cao
Cùng chia sẻ về quy định mới, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hiếu Giang - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, nhà trường thực hiện ký hợp đồng với giảng viên sau khi nghỉ hưu ưu tiên là các nhà giáo có trình độ tiến sĩ, chức danh phó giáo sư, giáo sư.
Việc ký hợp đồng với giảng viên đã nghỉ hưu được thực hiện căn cứ vào nhu cầu thực tế của từng ngành đào tạo. Ngành nào thiếu giảng viên hoặc có nhu cầu đều có thể mời các thầy cô tiếp tục tham gia giảng dạy. Trong bối cảnh quy mô sinh viên ở hầu hết các ngành đều lớn, đội ngũ giảng viên sau khi nghỉ hưu vẫn là nguồn nhân lực có giá trị, góp phần hỗ trợ hiệu quả hoạt động đào tạo của nhà trường.
Đánh giá về Thông tư số 59/2026/TT-BGDĐT, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc bổ sung cơ chế cho phép các cơ sở giáo dục đại học ký hợp đồng lao động toàn thời gian với nhà giáo sau khi nghỉ hưu, đồng thời tính kết quả công tác của đội ngũ này vào năng lực đào tạo, quy mô tuyển sinh và kiểm định chất lượng giáo dục sẽ tạo thêm điều kiện để các trường tháo gỡ khó khăn trong công tác phát triển đội ngũ.
"Thực tế, nhiều giảng viên sau khi nghỉ hưu vẫn còn sức khỏe, giàu kinh nghiệm và có thể tiếp tục đóng góp cho nhà trường. Tại nhiều quốc gia, các giáo sư vẫn làm việc đến khi không còn đủ sức khỏe mới nghỉ hưu. Trong khi đó, ở Việt Nam, nhiều giáo sư nghỉ hưu vẫn còn nhiệt huyết và sẵn sàng tiếp tục cống hiến nếu được tạo điều kiện kéo dài thời gian công tác", thầy Giang chia sẻ.
Bên cạnh đó, thầy Giang cho rằng việc mở rộng cơ chế sử dụng giảng viên sau khi nghỉ hưu sẽ không ảnh hưởng đến cơ hội tuyển dụng giảng viên trẻ. Nhà trường vẫn tiếp tục tuyển dụng đội ngũ giảng viên trẻ theo nhu cầu phát triển, đồng thời ký hợp đồng với một số giảng viên đã nghỉ hưu ở mức hợp lý để bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trong khi đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hải Đăng - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội cho biết, nhà trường sẵn sàng ký hợp đồng lao động toàn thời gian với các giáo sư, phó giáo sư sau khi nghỉ hưu ở tất cả các ngành đào tạo nếu các thầy cô vẫn có nguyện vọng tiếp tục tham gia giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Hiện nay, nhà trường vẫn chủ động liên hệ với các giáo sư tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam để mời hợp tác. Theo nhu cầu và khả năng của từng cá nhân, các nhà giáo có thể tham gia cả giảng dạy, nghiên cứu hoặc chỉ tập trung vào một trong hai nhiệm vụ.
Việc cho phép tính kết quả công tác của đội ngũ nhà giáo sau khi nghỉ hưu vào năng lực đào tạo, quy mô tuyển sinh và kiểm định chất lượng giáo dục sẽ tạo thêm điều kiện để các trường giữ chân đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm. Dù có thể xuất hiện tình huống một số cơ sở giáo dục tăng cường ký hợp đồng với giáo sư, phó giáo sư đã nghỉ hưu, song mục tiêu cốt lõi của chính sách là hạn chế tình trạng "chảy máu chất xám" từ các trường công lập sang khu vực tư thục.
"Thông tư số 59 là cơ sở pháp lý cần thiết để các trường tiếp tục khai thác hiệu quả đội ngũ giảng viên trình độ tiến sĩ, giảng viên chức danh giáo sư, phó giáo sư", thầy Đăng chia sẻ.
Bên cạnh đó, thầy Đăng cũng dẫn kinh nghiệm quốc tế, tại nhiều quốc gia, các giáo sư có thể tiếp tục làm việc cho đến khi tự nguyện nghỉ hưu. Dù không còn đảm nhiệm vai trò quản lý phòng thí nghiệm hay nhóm nghiên cứu, họ vẫn tập trung vào chuyên môn, truyền đạt kinh nghiệm và hỗ trợ phát triển các nhóm nghiên cứu trẻ, qua đó đóng góp đáng kể cho sự phát triển của cơ sở giáo dục đại học. Với quy định tại Thông tư 59, nhà trường ưu tiên ký hợp đồng với các nhà giáo có nhiều kinh nghiệm giảng dạy, nghiên cứu và có chức danh giáo sư, phó giáo sư.