Quyết định số 2371/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045" đặt mục tiêu từng bước nâng cao năng lực ngoại ngữ của người học, đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc đổi mới cần được triển khai xuyên suốt các cấp học, trong đó năng lực ngoại ngữ phải được hình thành từ sớm, đặc biệt từ bậc tiểu học, và được bồi đắp liên tục trong suốt quá trình học tập.
Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai tại một số địa phương cho thấy, bên cạnh định hướng và chính sách, vẫn còn nhiều "điểm nghẽn" cần được tháo gỡ. Từ đội ngũ giáo viên, sự chênh lệch về điều kiện học tập giữa các vùng miền đến hạn chế về môi trường sử dụng tiếng Anh đều đang tác động trực tiếp đến chất lượng dạy và học.
Việc giải quyết đồng bộ những vấn đề này sẽ góp phần nâng cao năng lực ngoại ngữ của người học, tạo điều kiện quan trọng để thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục ngoại ngữ và hiện thực hóa mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học theo đúng lộ trình đã đề ra.
Địa phương chỉ ra rào cản trong dạy và học tiếng Anh
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Nguyễn Công Tri - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, xã Hòa Mỹ (tỉnh Đắk Lắk) cho biết, quá trình dạy và học tiếng Anh vẫn đối mặt với nhiều rào cản về nhân lực, điều kiện kinh tế - xã hội và nguồn đầu tư.
Trong đó, khó khăn nổi bật là tình trạng thừa, thiếu giáo viên tiếng Anh cục bộ. Dù mặt bằng chung vẫn thiếu giáo viên, nhưng một số trường lại dư nhân lực, buộc ngành giáo dục địa phương phải luân chuyển giáo viên giữa các trường để bảo đảm học sinh được học đủ số tiết theo quy định. Phương án này giúp giải quyết yêu cầu trước mắt nhưng cũng cho thấy việc phân bổ đội ngũ chưa đồng đều.
Là địa bàn thuần nông nên điều kiện đầu tư cho hoạt động học tập ngoài giờ của học sinh còn hạn chế, trong khi đó, việc học ngoại ngữ đòi hỏi quá trình rèn luyện thường xuyên và môi trường sử dụng tiếng Anh. Do đó, các nhà trường chủ yếu triển khai chương trình giáo dục phổ thông theo quy định chung, chưa có nhiều mô hình nổi bật về dạy và học tiếng Anh, còn môi trường giao tiếp tiếng Anh cũng kém thuận lợi hơn so với khu vực đô thị.
Còn theo Thạc sĩ Trần Quốc Liêm - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, xã Phú Hòa 1 (tỉnh Đắk Lắk), khó khăn trong dạy và học tiếng Anh tại địa phương chủ yếu xuất phát từ chất lượng đội ngũ giáo viên, đặc thù vùng miền và hạn chế về môi trường học tập.
Cụ thể, địa phương không thiếu nguồn tuyển dụng giáo viên tiếng Anh do số lượng sinh viên mới tốt nghiệp chưa có việc làm vẫn khá dồi dào. Tuy nhiên, khó khăn đến từ việc đội ngũ giáo viên đang công tác có cơ cấu tuổi đan xen, trong đó một bộ phận giáo viên lớn tuổi còn gặp khó khăn khi cập nhật phương pháp giảng dạy mới, thích ứng với yêu cầu đổi mới giáo dục và ứng dụng công nghệ vào dạy học.
Bên cạnh đó, khoảng cách về môi trường học tập tiếng Anh giữa miền núi và đô thị vẫn là rào cản lớn. Theo ông Liêm, với tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, học sinh địa phương gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận tiếng Anh, nên cũng phần nào lý giải kết quả học tập và thi môn học này chưa đạt như kỳ vọng.
“Mặc dù cơ sở vật chất, trường lớp đã được đầu tư tương đối đồng bộ, nhưng hiệu quả dạy và học ngoại ngữ phụ thuộc nhiều vào môi trường giao tiếp, sự chuẩn bị từ các lớp nhỏ. Trong khi các trung tâm ngoại ngữ chủ yếu tập trung ở khu vực thị trấn, nên việc học sinh vùng xa phải di chuyển quãng đường dài để tham gia các lớp học ngoài giờ là rất khó. Nhiều phụ huynh muốn cho con học thêm vào buổi tối nhưng điều kiện đi lại không cho phép, làm hạn chế cơ hội tiếp cận các chương trình học chất lượng”, ông Liêm chia sẻ.
Cần thêm mô hình dạy học hiệu quả để mở rộng cơ hội tiếp cận tiếng Anh
Để từng bước nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Anh, thời gian qua, các địa phương đã chủ động triển khai nhiều giải pháp, từ đổi mới phương pháp giảng dạy, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên đến thí điểm một số mô hình dạy học. Tuy nhiên, địa phương cho rằng cần có thêm những mô hình dạy học hiệu quả cùng cơ chế hỗ trợ phù hợp nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận tiếng Anh cho học sinh, tạo nền tảng thực hiện mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Ông Nguyễn Công Tri cho biết, năm học 2025-2026, các trường trên địa bàn đã đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt đối với môn tiếng Anh, từ cấp tiểu học. Nhiều sáng kiến của giáo viên được đánh giá phát huy hiệu quả và đang được nhân rộng, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học trong các nhà trường.
Trong khi đó, theo ông Liêm, địa phương đã triển khai thí điểm một số chương trình, đồng thời tăng cường bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên tiếng Anh nhằm cập nhật phương pháp giảng dạy, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Thời gian tới, địa phương mong muốn tiếp tục được đầu tư phát triển đội ngũ giáo viên, mở rộng cơ hội tiếp cận các chương trình học chất lượng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và tạo thêm môi trường để học sinh được thực hành tiếng Anh thường xuyên, nhất là tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Thi tốt nghiệp: Hơn 1/2 học sinh có điểm Tiếng Anh dưới trung bình, khoảng cách vùng miền vẫn rõ nét
Liên quan đến mục tiêu từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, ông Liêm cho rằng việc triển khai dạy các môn như Toán, Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh vẫn loay hoay trong thực hiện, do phần lớn giáo viên quen dạy bằng tiếng Việt và chưa có nền tảng ngoại ngữ đáp ứng yêu cầu. Do vậy, cần lộ trình phù hợp, từng bước tuyển dụng đội ngũ giáo viên được đào tạo bài bản, có năng lực chuyên môn và khả năng sử dụng tiếng Anh để tạo nền tảng triển khai mục tiêu này.
Đồng quan điểm, ông Tri cho rằng thách thức lớn hiện nay là nâng cao năng lực ngoại ngữ giáo viên các môn, ví dụ như Toán, Khoa học tự nhiên,... Dù nhiều thầy cô đã chủ động tự học để đáp ứng yêu cầu mới, quá trình này vẫn gặp nhiều trở ngại, đặc biệt đối với giáo viên lớn tuổi.
Do đó, ông Tri mong muốn huy động thêm nguồn lực xã hội hóa để xây dựng và triển khai các mô hình dạy học tiếng Anh phù hợp với điều kiện từng địa phương, nhất là trong bối cảnh kinh phí đầu tư hạn chế. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh các chương trình bồi dưỡng trực tuyến cũng là giải pháp khả thi, giúp giáo viên tiếp cận kiến thức nền tảng, nâng cao năng lực ngoại ngữ mà không bị rào cản về thời gian và điều kiện đi lại.
Có thể thấy, việc đầu tư cho đội ngũ giáo viên, xây dựng môi trường học tập, mở rộng cơ hội tiếp cận các chương trình tiếng Anh chất lượng và phát triển các mô hình dạy học hiệu quả là những yêu cầu quan trọng và cần thiết, tạo nền tảng vững chắc để Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045" đi vào thực tiễn.