Chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với các cơ sở giáo dục trong bối cảnh công nghệ ngày càng tác động sâu rộng đến hoạt động quản lý, dạy và học. Từ nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên, số hóa công tác quản lý đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng học liệu, một số trường học tại Hà Nội đang từng bước xây dựng môi trường giáo dục hiện đại, lấy chất lượng giáo dục làm mục tiêu của quá trình chuyển đổi.
Nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên, tăng kết nối giữa nhà trường và phụ huynh
Trao đổi với phóng viên, cô Trương Thị Thu Huyền - Hiệu trưởng Trường Mầm non A Tứ Hiệp (phường Yên Sở, thành phố Hà Nội) cho rằng, chuyển đổi số không phải nhiệm vụ riêng của bộ phận công nghệ thông tin mà cần trở thành trách nhiệm chung của mỗi cán bộ, giáo viên, nhân viên.
Cô Huyền cho biết, từ đầu năm, nhà trường đã triển khai mô hình "Dân vận khéo trong ứng dụng chuyển đổi số", gắn việc nâng cao năng lực số của đội ngũ với đổi mới hoạt động giáo dục, quản trị nhà trường và công tác phối hợp với cha mẹ học sinh.
Một trong những điểm nhấn của mô hình là phong trào "Mỗi giáo viên là một tuyên truyền viên chuyển đổi số". Đến nay, 100% cán bộ, giáo viên, nhân viên của nhà trường đã ký cam kết thực hiện dân vận khéo chuyển đổi số, với các nội dung như bảo đảm an toàn thông tin, xây dựng văn hóa ứng xử văn minh trên không gian mạng, chủ động học tập nâng cao kỹ năng số và tích cực số hóa tài liệu phục vụ công tác chăm sóc, giáo dục trẻ.
Theo cô Trương Thị Thu Huyền, chuyển đổi số chỉ có thể phát huy hiệu quả khi đội ngũ hiểu đúng, sẵn sàng thay đổi và chủ động ứng dụng công nghệ vào công việc hằng ngày. Vì vậy, công tác tuyên truyền luôn được nhà trường chú trọng nhằm giúp mỗi cán bộ, giáo viên, nhân viên nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm của mình.
Nhà trường thường xuyên tổ chức các chuyên đề bồi dưỡng về nhận thức chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, thao tác văn bản điện tử, lưu trữ dữ liệu trực tuyến, xây dựng bài giảng điện tử và thiết kế học liệu số. Qua các hoạt động tập huấn, giáo viên từng bước nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ, chủ động khai thác các nền tảng số và ứng dụng những công cụ mới vào hoạt động chuyên môn.
Bên cạnh đó, Trường Mầm non A Tứ Hiệp cũng từng bước đưa công nghệ vào hoạt động dạy học. Tại các nhóm, lớp, giáo viên tăng cường sử dụng máy tính, ti vi thông minh, máy chiếu và các thiết bị công nghệ để tổ chức hoạt động học tập, vui chơi. Các bài giảng điện tử được thiết kế với hình ảnh trực quan, âm thanh sinh động, phù hợp với mục tiêu giáo dục và khả năng tiếp nhận của trẻ, góp phần tạo môi trường học tập hấp dẫn, khuyến khích trẻ quan sát, khám phá và chủ động tham gia các hoạt động.
Đáng chú ý, giáo viên đã bước đầu khai thác các công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ xây dựng kế hoạch giáo dục, thiết kế hình ảnh minh họa cho truyện kể, bài thơ, tạo video ngắn và phát triển các trò chơi học tập.
Tuy nhiên, theo Hiệu trưởng Trường Mầm non A Tứ Hiệp, trí tuệ nhân tạo chỉ là công cụ hỗ trợ chứ không thể thay thế vai trò chuyên môn và trách nhiệm sư phạm của giáo viên.
"Các sản phẩm có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo đều được giáo viên kiểm tra, điều chỉnh kỹ lưỡng trước khi sử dụng, bảo đảm tính chính xác, an toàn và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mầm non", cô Trương Thị Thu Huyền nhấn mạnh.
Nhà trường cũng khuyến khích giáo viên tự học, chia sẻ kinh nghiệm và giới thiệu các sản phẩm học liệu số trong sinh hoạt chuyên môn. Những bài giảng, video có chất lượng được lựa chọn để bổ sung vào kho học liệu điện tử dùng chung.
Bên cạnh hoạt động dạy học, chuyển đổi số còn góp phần thay đổi phương thức quản trị nhà trường. Việc tiếp nhận, xử lý và phát hành văn bản được thực hiện trên hệ thống quản lý văn bản điện tử; hồ sơ cán bộ, giáo viên từng bước được số hóa, giúp giảm thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý.
Nhà trường sử dụng các nền tảng lưu trữ trực tuyến để quản lý hồ sơ trẻ, văn bản chỉ đạo, minh chứng chuyên môn, hình ảnh và video theo từng nhóm thư mục, tạo thuận lợi cho việc tra cứu, khai thác dữ liệu.
Các phần mềm chuyên ngành cũng được ứng dụng trong quản lý chuyên môn, nuôi dưỡng, tài chính và nhân sự. Giáo viên cập nhật kế hoạch giáo dục, theo dõi sự phát triển của trẻ trên phần mềm; việc xây dựng thực đơn, quản lý khẩu phần và các hoạt động liên quan đến tiền ăn của trẻ được thực hiện bằng công nghệ, góp phần tăng tính công khai, minh bạch.
Ban Giám hiệu đồng thời đẩy mạnh sử dụng các nền tảng trực tuyến trong họp, trao đổi chuyên môn và triển khai nhiệm vụ, giúp thông tin được truyền tải nhanh chóng, tăng tính kết nối giữa các bộ phận.
Theo cô Trương Thị Thu Huyền, chuyển đổi số là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và giải pháp phù hợp với từng nhóm đối tượng. Thời gian tới, nhà trường tổ chức các buổi thực hành theo nhóm nhỏ, triển khai mô hình "đôi bạn học tập" để hỗ trợ những giáo viên còn hạn chế về kỹ năng số.
Cùng với đó, trường tiếp tục tổ chức các chuyên đề chuyên sâu về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng nội dung giáo dục, thiết kế hình ảnh, giọng đọc, trò chơi tương tác; tăng cường kỹ năng phối hợp với phụ huynh trên nền tảng số, hoàn thiện kho học liệu điện tử dùng chung với mục tiêu mỗi giáo viên xây dựng ít nhất hai học liệu số hoặc video có giá trị ứng dụng trong năm học.
"Chuyển đổi số không phải là việc thực hiện trong một giai đoạn ngắn. Mục tiêu cuối cùng không phải sử dụng nhiều công nghệ hơn mà là ứng dụng công nghệ phù hợp, hiệu quả để nâng cao chất lượng quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ", cô Trương Thị Thu Huyền khẳng định.
Chuyển đổi số giúp nâng cao hiệu quả quản trị
Ở bậc trung học phổ thông, chuyển đổi số cũng đang tạo ra những thay đổi rõ nét trong công tác quản trị và hoạt động dạy, học. Chia sẻ với phóng viên, thầy Hữu Trung Kiên - Hiệu trưởng Trường Trung học Phổ thông Đông Anh (xã Thư Lâm, thành phố Hà Nội) cho biết, nhà trường xác định chuyển đổi số là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và triển khai đồng bộ theo định hướng của ngành giáo dục nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giảm áp lực hành chính cho giáo viên và từng bước xây dựng môi trường giáo dục số.
Theo đó, trong hoạt động chuyên môn, nhà trường đã triển khai quản lý điểm số trên hệ thống, đồng thời thực hiện học bạ. Việc sử dụng học bạ số giúp giảm đáng kể khối lượng công việc hành chính cho giáo viên, đặc biệt không còn phải thực hiện nhiều thao tác ký xác nhận như trước đây.
Bên cạnh đó, toàn bộ hồ sơ chuyên môn như sổ chủ nhiệm, báo giảng và các loại sổ sách khác đều được quản lý trên hệ thống cơ sở dữ liệu. Hệ thống văn thư, lưu trữ cũng đã được số hóa.
"Đối với công tác quản lý, khi cần kiểm tra hồ sơ giáo viên, Ban Giám hiệu chỉ cần truy cập hệ thống là có thể theo dõi đầy đủ, không còn phải mang nhiều hồ sơ giấy như trước đây", thầy Kiên cho hay.
Theo lãnh đạo Trường Trung học Phổ thông Đông Anh, chuyển đổi số không chỉ giúp công tác quản trị hiệu quả hơn mà còn giảm đáng kể áp lực công việc cho giáo viên, tạo thêm thời gian để tập trung cho hoạt động chuyên môn.
Song song với việc số hóa công tác quản lý, nhà trường cũng chú trọng bồi dưỡng năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho giáo viên. Theo thầy Kiên, trong năm học vừa qua, nhà trường đã tổ chức ba buổi tập huấn về trí tuệ nhân tạo cho giáo viên, đồng thời phối hợp với một số đơn vị triển khai thêm các chương trình bồi dưỡng chuyên sâu nhằm hỗ trợ giáo viên ứng dụng AI trong quá trình giảng dạy.
Qua các khóa tập huấn, giáo viên đã từng bước biết cách khai thác AI để thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu số, từ đó tạo ra những giờ học trực quan, sinh động và tăng tính tương tác với học sinh.
Định hướng xây dựng trường học số thông minh trong thời gian tới, thầy Kiên cho rằng trước hết cần có hạ tầng công nghệ đáp ứng yêu cầu, đặc biệt là hệ thống nền tảng và đường truyền ổn định. Đây là điều kiện tiên quyết để các hoạt động quản trị, dạy học và khai thác dữ liệu số được triển khai thông suốt, hiệu quả.
Bên cạnh yếu tố hạ tầng, theo thầy, mỗi nhà trường cần có định hướng rõ ràng trong việc xây dựng kho học liệu số phong phú, chất lượng để giáo viên cùng khai thác và chia sẻ. Việc phát triển học liệu số không chỉ giúp giáo viên tiết kiệm thời gian chuẩn bị bài giảng mà còn tạo môi trường để đội ngũ trao đổi kinh nghiệm, cập nhật phương pháp giảng dạy mới.
Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Đông Anh nhìn nhận, khi hạ tầng công nghệ được hoàn thiện, đội ngũ giáo viên làm chủ các công cụ số và kho học liệu ngày càng được bổ sung, hoàn thiện, chuyển đổi số sẽ không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản trị mà còn tạo động lực đổi mới phương pháp dạy học, đáp ứng yêu trong bối cảnh mới.