Theo chủ trương sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục công lập, nhiều cán bộ quản lý tiếp tục được phân công nhiệm vụ quản lý. Sự thay đổi về mô hình tổ chức, quy mô trường lớp mở ra những cơ hội mới, song cũng đặt ra không ít thách thức đối với đội ngũ lãnh đạo nhà trường. Trong đó, định mức tiết dạy với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng là một trong những vấn đề được quan tâm khi yêu cầu về công tác điều hành, quản trị nhà trường ngày càng cao.
Thuận lợi lớn đi kèm với trách nhiệm cao
Theo quyết định sắp xếp của Ủy ban nhân dân phường Tây Mỗ (Hà Nội), Trường Tiểu học Tây Mỗ được thành lập trên cơ sở sáp nhập Trường Tiểu học Tây Mỗ và Trường Tiểu học Tây Mỗ 3. Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Nguyễn Khắc Hợp - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Tây Mỗ chia sẻ: “Sau khi hoàn thành việc sắp xếp và tổ chức lại trường học, công tác quản lý cơ bản thuận lợi.
Trước hết, mô hình tổ chức mới bảo đảm sự tương thích và phù hợp chặt chẽ với định hướng vận hành của chính quyền 2 cấp, giúp việc phối hợp, nhận chỉ đạo và triển khai chính sách giữa các cấp quản lý nhà nước với nhà trường diễn ra thông suốt, đồng bộ.
Trên cơ sở đó, người quản lý được trao quyền và tăng tính chủ động linh hoạt trong công việc, từ việc sắp xếp bộ máy, phân bổ nguồn lực cho đến đưa ra các quyết định chuyên môn sát với thực tiễn.
Đặc biệt, quá trình tái cấu trúc này tạo tiền đề thuận lợi để nhà trường rà soát, định hình lại kế hoạch phát triển dài hạn, đồng thời mạnh dạn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số vào toàn bộ hệ thống quản trị học đường.
Việc đưa công nghệ vào quản lý nhân sự, tài chính và chuyên môn không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình điều hành, giảm tải thủ tục hành chính mà còn tạo nền tảng vững chắc để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong giai đoạn mới”.
Tại phường Hồng Hà (Hà Nội), Trường Tiểu học Chương Dương và Trường Trung học cơ sở Chương Dương sáp nhập trở thành trường liên cấp. Cô Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chương Dương cho rằng, việc sắp xếp, tổ chức lại các trường học trước hết tạo điều kiện để sử dụng hiệu quả hơn đội ngũ, cơ sở vật chất và các nguồn lực hiện có. Khi các đơn vị được tổ chức lại, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên có thêm cơ hội chia sẻ kinh nghiệm, bổ trợ thế mạnh cho nhau và từng bước xây dựng cách thức quản trị đồng bộ, hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, ở góc độ người trực tiếp quản lý nhà trường, cô cho rằng giai đoạn đầu chắc chắn sẽ có nhiều áp lực. Quy mô trường lớn hơn, số lượng cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh tăng lên; có trường có nhiều cấp học, nhiều điểm trường. Điều đó đồng nghĩa với phạm vi và khối lượng công việc của cán bộ quản lý cũng tăng đáng kể.
“Theo tôi, khó nhất không chỉ là quản lý thêm con người hay thêm công việc, mà là làm thế nào để sau sắp xếp, đội ngũ thực sự trở thành một tập thể thống nhất. Mỗi đơn vị trước đây đều có nền nếp, thói quen làm việc và cách tổ chức hoạt động riêng. Vì vậy, người đứng đầu phải dành nhiều thời gian lắng nghe, chia sẻ, tạo sự đồng thuận và phân công công việc hợp lý để mỗi cán bộ, giáo viên đều thấy mình được tôn trọng và có cơ hội phát huy năng lực.
Tôi nghĩ trong giai đoạn này, yêu cầu đối với người quản lý không đơn thuần là “quản lý một trường lớn hơn”, mà quan trọng hơn là phải tổ chức lại bộ máy và xây dựng được một tập thể đoàn kết, vận hành thông suốt. Đích cuối cùng vẫn phải là chất lượng giáo dục, quyền lợi của học sinh và xây dựng một môi trường mà cả thầy và trò đều cảm thấy hạnh phúc” - cô Hồng cho hay.
Nhận nhiệm vụ mới tại Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Mường Lạn (tỉnh Sơn La), Phó Hiệu trưởng Quàng Thị Xuân cho biết, sau khi thực hiện sắp xếp, tổ chức lại trường học, công tác quản lý nhà trường có cả thuận lợi và khó khăn đan xen. Theo cô Xuân, việc tổ chức lại trường học trước hết góp phần tinh gọn đầu mối, tập trung nguồn lực và mở rộng quy mô giáo dục.
Đối với mô hình trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở, việc tổ chức thống nhất các cấp học tạo điều kiện tăng tính liên thông trong hoạt động giáo dục, đồng thời phát huy hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất và kinh nghiệm quản lý. Đây cũng là cơ hội để nhà trường xây dựng môi trường giáo dục thống nhất, có định hướng phát triển lâu dài ngay từ những ngày đầu thành lập.
Đối với đội ngũ quản lý, mô hình mới đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy quản trị, từ cách điều hành theo từng cấp học sang quản trị một nhà trường thống nhất, chú trọng hiệu quả hoạt động, chất lượng giáo dục và sự phát triển toàn diện của học sinh.
Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra không ít khó khăn khi trường mới thành lập, quy mô và phạm vi công việc tăng lên, trong khi bộ máy, đội ngũ và các quy trình quản lý cần thời gian để ổn định. Đặc biệt, trường phổ thông dân tộc nội trú có những yêu cầu đặc thù ngoài hoạt động dạy học như quản lý việc ăn, ở, sinh hoạt, chăm sóc đời sống, bảo đảm an toàn cho học sinh cũng như phối hợp với gia đình và địa phương.
Với mô hình liên cấp, người đứng đầu và đội ngũ lãnh đạo nhà trường đồng thời phải nắm bắt đặc điểm của cả cấp tiểu học và trung học cơ sở, từ công tác chuyên môn, đội ngũ đến quản lý học sinh. Trong giai đoạn đầu thành lập, khối lượng công việc càng lớn khi nhà trường phải đồng thời xây dựng nền nếp, hoàn thiện quy chế, phân công nhân sự, tổ chức bộ máy, quản lý cơ sở vật chất, tài chính, hồ sơ và triển khai các nhiệm vụ chuyên môn.
Đề xuất điều chỉnh định mức tiết dạy
Điều 8 của Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT quy định chế độ làm việc đối với giáo viên giảng dạy tại cơ sở giáo dục phổ thông, trường dự bị đại học có nêu, ngoài nhiệm vụ lãnh đạo, quản lý, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trường phổ thông, trường dự bị đại học phải giảng dạy một số tiết thuộc nội dung trong chương trình giáo dục để nắm được nội dung, mục tiêu chương trình giáo dục và tình hình học tập của học sinh nhằm nâng cao hiệu quả công tác lãnh đạo, quản lý.
Trong đó, định mức tiết dạy trung bình trong 01 tuần của hiệu trưởng là 02 tiết, phó hiệu trưởng là 04 tiết.
Đây cũng là điểm khiến các lãnh đạo cơ sở giáo dục băn khoăn. Cô Xuân chia sẻ: “Theo tôi, khó khăn lớn nhất hiện nay là làm sao vừa bảo đảm công tác quản trị nhà trường, vừa đáp ứng yêu cầu chuyên môn và định mức tiết dạy của cán bộ quản lý. Vì vậy, tôi cho rằng cần có những cơ chế linh hoạt, phù hợp hơn theo đặc thù của các trường sau sắp xếp, đặc biệt là trường liên cấp và trường phổ thông dân tộc nội trú”.
Thầy Hợp cho rằng, trong bối cảnh các trường sau sắp xếp có quy mô lớn hơn, phạm vi quản lý rộng hơn, yêu cầu đối với đội ngũ lãnh đạo nhà trường cũng ngày càng cao. Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng không chỉ thực hiện công tác chuyên môn mà còn phải đảm nhiệm nhiều đầu việc liên quan đến tổ chức bộ máy, nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất, chuyển đổi số và xây dựng kế hoạch phát triển nhà trường.
Khối lượng công việc quản trị gia tăng đặt ra yêu cầu cần xem xét lại định mức tiết dạy hiện hành đối với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng để bảo đảm phù hợp với thực tế. Việc điều chỉnh sẽ giúp đội ngũ lãnh đạo có thêm thời gian tập trung cho nhiệm vụ quản trị, đồng thời bảo đảm sự cân đối giữa yêu cầu chuyên môn và trách nhiệm điều hành nhà trường.
Nêu ý kiến về vấn đề này, cô Hồng bày tỏ: “Tôi cho rằng việc hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trực tiếp giảng dạy là cần thiết. Người quản lý trường học trước hết vẫn là một nhà giáo. Việc đứng lớp giúp cán bộ quản lý không xa rời chuyên môn, hiểu học sinh, hiểu giáo viên và từ thực tế lớp học có những quyết định quản trị phù hợp hơn.
Tuy nhiên, sau khi sắp xếp, tổ chức lại các trường, thực tế quản trị đã có nhiều thay đổi. Quy mô học sinh, đội ngũ tăng lên; một số trường có nhiều cấp học hoặc nhiều điểm trường, trong khi yêu cầu về chuyên môn, chuyển đổi số, kiểm tra, an toàn trường học, phối hợp với phụ huynh và rất nhiều nhiệm vụ khác ngày càng cao. Vì vậy, quỹ thời gian dành cho công tác quản trị của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng trở nên rất quan trọng.
Theo tôi, có thể nghiên cứu điều chỉnh định mức tiết dạy theo hướng linh hoạt hơn, không nhất thiết áp dụng một mức giảm đồng loạt cho tất cả cán bộ quản lý. Nên tính đến quy mô trường, số học sinh, số cấp học, số điểm trường và mức độ phức tạp của công tác quản lý.
Giảm định mức trong những trường hợp thực sự cần thiết cũng không có nghĩa là cán bộ quản lý rời xa lớp học. Mục tiêu là phân bổ thời gian hợp lý hơn để họ vừa duy trì hoạt động chuyên môn, vừa có đủ thời gian xuống lớp, dự giờ, trao đổi với giáo viên, nắm bắt học sinh và trực tiếp giải quyết những vấn đề phát sinh trong nhà trường.
Khi quy mô và mô hình nhà trường đã thay đổi thì một số định mức quản lý cũng cần được rà soát cho phù hợp với thực tiễn. Quan trọng nhất là tạo điều kiện để cán bộ quản lý dành thời gian đúng vào những công việc có tác động trực tiếp đến chất lượng giáo dục, thay vì chỉ đơn thuần giảm hay tăng số tiết dạy”.