Từ năm học 2026-2027, bộ sách giáo khoa Kết nối tri thức với cuộc sống được lựa chọn sử dụng thống nhất trong các cơ sở giáo dục phổ thông trên toàn quốc. Trước đó, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã phối hợp với các đối tác chuyển đổi sách giáo khoa từ bản in sang môi trường số, phát triển hệ thống sách giáo khoa điện tử tương tác cùng kho học liệu số phong phú, đáp ứng nhu cầu dạy và học trong bối cảnh chuyển đổi số.
Trong xu thế đó, các sản phẩm học liệu số trở thành nguồn tài nguyên quan trọng, đồng hành cùng giáo viên và học sinh trên hành trình đổi mới giáo dục. Ứng dụng công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức của học sinh mà còn hỗ trợ giáo viên tiết kiệm thời gian chuẩn bị bài giảng.
Học sinh chuyển từ học thụ động sang học chủ động
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Phạm Kim Thư, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mai Hắc Đế (Hà Nội), cho biết nhà trường xác định học liệu số là công cụ hỗ trợ quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học, không thay thế vai trò của giáo viên.
Theo đó, nhà trường khai thác học liệu từ kho học liệu của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, đồng thời khuyến khích giáo viên thiết kế bài giảng điện tử, video, phiếu học tập, ngân hàng câu hỏi trên các nền tảng như Google Forms, Azota và chia sẻ trong các tổ chuyên môn.
Trong quá trình giảng dạy, giáo viên sử dụng các học liệu như video, hình ảnh, mô phỏng, bản đồ số cùng các nền tảng Kahoot, Quizizz, Padlet để tăng tính trực quan và tương tác trong lớp học. Học liệu và bài tập cũng được giao qua Google Classroom, Microsoft Teams hoặc Azota, tạo điều kiện để học sinh chủ động tự học trước, trong và sau giờ học.
Bên cạnh đó, nhà trường đẩy mạnh đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng tăng cường kiểm tra trực tuyến, sử dụng các công cụ thống kê kết quả tự động, đồng thời kết hợp đánh giá thông qua sản phẩm học tập, dự án và hồ sơ học tập điện tử.
Song song với việc ứng dụng học liệu số, nhà trường thường xuyên tổ chức tập huấn nhằm bồi dưỡng năng lực số cho đội ngũ giáo viên, hướng dẫn ứng dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT, Gemini, Copilot trong thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu và chia sẻ kinh nghiệm thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn.
“Theo tôi, lợi ích lớn nhất của học liệu số là nâng cao tính chủ động, cá thể hóa và thích ứng trong học tập. Học sinh có thể tiếp cận học liệu mọi lúc, mọi nơi, xem lại bài giảng nhiều lần theo tốc độ và nhu cầu của bản thân.
Với sự hỗ trợ của các nền tảng số và trí tuệ nhân tạo, việc học ngày càng có khả năng thích ứng, tức là nội dung, mức độ khó, hình thức luyện tập và lộ trình học có thể được điều chỉnh theo năng lực, kết quả học tập và sự tiến bộ của từng học sinh. Mỗi em dần có một lộ trình học phù hợp hơn thay vì cùng học theo một cách truyền thống như trước đây.
Bên cạnh đó, học liệu số với video, hình ảnh, mô phỏng, thí nghiệm ảo... giúp bài học trở nên trực quan, sinh động, tạo hứng thú học tập và hỗ trợ học sinh tiếp cận những nội dung khó một cách dễ hiểu hơn. Các nền tảng số cũng cung cấp phản hồi nhanh sau mỗi bài kiểm tra, giúp học sinh nhận diện điểm mạnh, điểm cần cải thiện để điều chỉnh phương pháp học kịp thời.
Quan trọng hơn, quá trình sử dụng học liệu số cũng góp phần hình thành năng lực số, kỹ năng tự học, tìm kiếm, đánh giá và khai thác thông tin một cách hiệu quả. Đây đều là những năng lực cốt lõi mà Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 hướng tới, đồng thời cũng là những kỹ năng cần thiết để học sinh học tập suốt đời và thích ứng với xã hội số” – thầy Thư bày tỏ.
Trong khi đó, cô Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Chương Dương (phường Hồng Hà, Hà Nội) bày tỏ: “Thực hiện chủ trương chuyển đổi số trong giáo dục, Trường Trung học cơ sở Chương Dương đã triển khai ứng dụng học liệu số một cách đồng bộ trong cả công tác quản lý và hoạt động dạy học.
Trong giảng dạy, giáo viên tích cực khai thác kho học liệu số của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng như các nguồn học liệu mở có kiểm chứng. Các bài giảng được tích hợp hình ảnh, video, mô phỏng, học liệu tương tác và các phần mềm hỗ trợ kiểm tra, đánh giá trực tuyến, giúp bài học sinh động, trực quan hơn. Nhà trường cũng khuyến khích giáo viên tự xây dựng học liệu số phù hợp với từng đối tượng học sinh, từng chuyên đề và từng môn học.
Đặc biệt, trường đang từng bước đưa các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) vào hỗ trợ thiết kế bài giảng, xây dựng ngân hàng câu hỏi, cá thể hóa hoạt động học tập và phát triển năng lực số cho học sinh theo định hướng của ngành giáo dục”.
Theo cô Hồng, lợi ích lớn nhất của học liệu số là giúp học sinh chuyển từ học thụ động sang học chủ động. Các em có thể tiếp cận bài học mọi lúc, mọi nơi, chủ động ôn tập, tìm hiểu sâu hơn những nội dung mình quan tâm và học theo tốc độ phù hợp với năng lực của bản thân.
Bên cạnh đó, học liệu số tạo ra môi trường học tập trực quan, hấp dẫn hơn thông qua hình ảnh, video, mô phỏng và các hoạt động tương tác. Điều này giúp học sinh hứng thú hơn với việc học, đồng thời nâng cao khả năng tư duy, tự nghiên cứu và giải quyết vấn đề. Quan trọng hơn, quá trình sử dụng học liệu số còn góp phần hình thành năng lực số cho học sinh - một trong những năng lực thiết yếu của công dân trong thời đại chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.
Tuy nhiên, nhà trường luôn định hướng học sinh sử dụng công nghệ một cách an toàn, có chọn lọc và hiệu quả, tránh lệ thuộc vào thiết bị hay khai thác các nguồn thông tin thiếu kiểm chứng.
Cần nâng cao năng lực giáo viên để phát huy tối đa giá trị của học liệu số
Theo Tiến sĩ Phạm Kim Thư, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, còn hiệu quả của việc ứng dụng học liệu số phụ thuộc vào cách tổ chức dạy học. Để phát huy tối đa giá trị của học liệu số, trước hết giáo viên cần có năng lực lựa chọn, thiết kế và sử dụng học liệu phù hợp với mục tiêu của từng bài học, tránh lạm dụng công nghệ hoặc chỉ dừng ở việc trình chiếu nội dung.
Bên cạnh đó, chất lượng học liệu và hạ tầng số cũng đóng vai trò quan trọng. Học liệu cần bảo đảm tính chính xác, bám sát chương trình, thuận tiện trong sử dụng; đồng thời nhà trường phải có hệ thống mạng, thiết bị và các nền tảng số vận hành ổn định để hỗ trợ hoạt động dạy học.
Theo thầy Thư, một yếu tố không thể thiếu là cơ chế quản lý và bồi dưỡng thường xuyên. Nhà trường cần xây dựng kho học liệu dùng chung, khuyến khích giáo viên chia sẻ tài nguyên, tăng cường tập huấn kỹ năng số, đồng thời ban hành các quy định bảo đảm an toàn thông tin và bản quyền học liệu.
"Điều quan trọng là cần xem học liệu số như một công cụ hỗ trợ nâng cao chất lượng dạy học, được kết hợp hài hòa với phương pháp giảng dạy trực tiếp, thay vì thay thế hoàn toàn các hình thức học tập truyền thống" - thầy Thư nhấn mạnh.
Còn theo cô Hồng, để học liệu số phát huy hiệu quả trong dạy học cần có sự đồng bộ của nhiều yếu tố. Trước hết, đội ngũ giáo viên giữ vai trò then chốt. Bên cạnh việc thành thạo công nghệ, giáo viên cần biết lựa chọn, thiết kế và khai thác học liệu số phù hợp với mục tiêu của từng bài học. Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, còn người thầy vẫn là nhân tố quyết định trong việc tổ chức và dẫn dắt hoạt động học tập.
Bên cạnh yếu tố con người, hạ tầng công nghệ thông tin cũng cần được đầu tư đồng bộ, từ đường truyền internet, thiết bị dạy học đến các nền tảng, phần mềm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Đồng thời, học liệu số phải bảo đảm tính chính xác, cập nhật, bám sát Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và có giá trị sư phạm cao.
Học sinh Trường Trung học cơ sở Chương Dương. Ảnh: NVCC
Theo cô Hồng, sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và học sinh cũng là điều kiện quan trọng để xây dựng môi trường học tập số hiệu quả. Phụ huynh cần đồng hành, định hướng con sử dụng thiết bị và internet đúng mục đích; trong khi học sinh cần được trang bị kỹ năng số và hình thành tinh thần tự học.
Khi các yếu tố này được kết nối và phát huy đồng bộ, học liệu số sẽ trở thành động lực quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay.
