Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến góp ý Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 238/2025/NĐ-CP ngày 03/9/2025 của Chính phủ quy định về chính sách học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo.
Trong đó, bổ sung đối tượng người học các ngành, nghề nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, xây dựng, nghệ thuật, thể thao, người học một số ngành, lĩnh vực kinh tế trọng điểm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội theo danh mục do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định được miễn học phí.
Lãnh đạo các trường nghệ thuật đánh giá cao chính sách này, đồng thời đưa ra một số kiến nghị để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực của lĩnh vực.
Miễn học phí cho người học nghệ thuật là phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW
Nhận định về chính sách mới, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Phương - Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam bày tỏ: “Tôi cho rằng đây là thay đổi chính sách rất đáng chú ý và có ý nghĩa đối với đào tạo nghệ thuật. Trước đây, Nghị định số 238/2025/NĐ-CP chủ yếu quy định giảm 70% học phí đối với một số ngành nghệ thuật truyền thống, đặc thù; còn theo dự thảo mới, người học các ngành, nghề nghệ thuật được đưa vào diện miễn học phí.
Nếu được thực hiện, chính sách sẽ giảm đáng kể vướng mắc tài chính cho gia đình và người học, nhất là với những chuyên ngành cần quá trình đào tạo dài nhưng quy mô tuyển sinh nhỏ như các ngành kèn, một số chuyên ngành dây, nhạc cụ truyền thống, sáng tác, chỉ huy. Đây sẽ là yếu tố tích cực để cơ sở đào tạo tạo nguồn và thu hút người học vào những ngành xã hội đang cần nhưng hiện không dễ tuyển sinh.
Đào tạo nghệ thuật, đặc biệt là âm nhạc chuyên nghiệp, có đặc thù là chi phí tương đối cao. Ngoài học phí, gia đình còn phải đầu tư nhạc cụ, tài liệu, bảo dưỡng nhạc cụ, phòng tập, tham gia biểu diễn, thi và nhiều hoạt động chuyên môn khác. Với nhiều chuyên ngành, thời gian đào tạo kéo dài từ khi người học còn rất nhỏ. Vì vậy, việc Nhà nước miễn học phí sẽ giảm một phần đáng kể chi phí trực tiếp và quan trọng hơn là thể hiện quan điểm Nhà nước cùng chia sẻ trách nhiệm đào tạo nguồn nhân lực nghệ thuật".
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Phương khẳng định, cần nhìn chính sách này ở tầm rộng hơn chính sách an sinh cho người học. Đầu tư cho người học nghệ thuật chính là đầu tư cho nguồn nhân lực văn hóa của quốc gia. Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển đất nước; đồng thời nhấn mạnh quan điểm đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững và cho tương lai của dân tộc.
Đối với những chuyên ngành nghệ thuật truyền thống, nghệ thuật hàn lâm hoặc những nghề có quy mô xã hội nhỏ nhưng không thể thiếu đối với các nhà hát, dàn nhạc và các thiết chế văn hóa quốc gia, nếu chỉ để thị trường tự điều tiết sẽ rất dễ thiếu hụt nguồn nhân lực. Vì thế, chính sách miễn học phí không chỉ giúp người học mà còn là một công cụ để Nhà nước bảo đảm sự kế tục của các ngành nghệ thuật, bảo tồn di sản, phát triển tài năng và xây dựng đội ngũ văn nghệ sĩ cho tương lai.
Cùng bàn luận về nội dung này, Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Bùi Như Lai - Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội đánh giá, miễn học phí cho người học nghệ thuật là chính sách rất cần thiết và có ý nghĩa lâu dài đối với đào tạo nghệ thuật. Nhiều ngành nghệ thuật có quy mô tuyển sinh nhỏ, yêu cầu năng khiếu cao, thời gian đào tạo dài nhưng cơ hội nghề nghiệp ban đầu chưa thực sự hấp dẫn. Bởi thế, miễn học phí sẽ trực tiếp giảm rào cản tài chính, tạo điều kiện để những học sinh có năng khiếu, nhất là ở các gia đình có thu nhập trung bình, thấp và ở địa phương, có cơ hội theo đuổi nghề nghiệp.
Đầu tư cho đào tạo nghệ thuật là đầu tư cho con người, văn hóa và sức mạnh mềm quốc gia, không đơn thuần là hỗ trợ học phí. Muốn bảo tồn và phát triển sân khấu, điện ảnh và các loại hình nghệ thuật dân tộc, trước hết phải có con người được đào tạo bài bản để sáng tạo, biểu diễn, nghiên cứu, giảng dạy và truyền nghề. Không có thế hệ kế cận thì di sản dù quý giá đến đâu cũng đứng trước nguy cơ mai một.
Vì vậy, chính sách miễn học phí cho các ngành nghệ thuật, nếu được triển khai đồng bộ với đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên và chính sách phát triển tài năng, sẽ góp phần hình thành nguồn nhân lực văn hóa - nghệ thuật chất lượng cao. Đây không chỉ là câu chuyện tuyển sinh của một trường nghệ thuật. Đó là đầu tư cho khả năng gìn giữ bản sắc, sáng tạo những giá trị văn hóa mới và nâng cao vị thế văn hóa Việt Nam trong tương lai.
Dưới góc nhìn của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Nghĩa Phương - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, miễn học phí cho người học ngành nghệ thuật là chính sách tích cực.
Được biết, mùa tuyển sinh năm nay của Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam có những tín hiệu khả quan. Một trong những yếu tố góp phần tạo thuận lợi là mức học phí của nhà trường hiện thuộc nhóm thấp trong số các cơ sở đào tạo mỹ thuật. Điều này phần nào giúp giảm áp lực tài chính và tăng sức hấp dẫn đối với thí sinh khi lựa chọn ngành học. Do đó, khi người học ngành nghệ thuật được miễn học phí sẽ là động lực đáng kể để thu hút thêm thí sinh.
Miễn học phí cần đi đôi với chính sách tạo nguồn, học bổng
Để nâng cao hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực nghệ thuật, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Phương phân tích: "Đối với đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp, việc khó tuyển còn liên quan tới quá trình phát hiện và đào tạo năng khiếu từ sớm, thời gian học kéo dài, yêu cầu luyện tập rất cao và cơ hội nghề nghiệp sau tốt nghiệp. Do đó, chính sách học phí cần đi cùng với chính sách tạo nguồn, học bổng, đầu tư đào tạo tài năng và mở rộng cơ hội nghề nghiệp cho người học.
Ngoài ra, cũng cần hiểu chính xác rằng, theo dự thảo, mức Nhà nước cấp bù đối với giáo dục nghề nghiệp và đại học được giới hạn theo mức trần học phí. Nếu mức thu của cơ sở cao hơn mức Nhà nước cấp bù thì người học vẫn có thể phải chi trả phần chênh lệch. Vì thế, trong quá trình hoàn thiện chính sách, theo tôi cần tính đến đúng định mức kinh tế - kỹ thuật đặc thù của đào tạo nghệ thuật, để chính sách miễn học phí thực sự phát huy hiệu quả".
Theo quan điểm của Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Bùi Như Lai, miễn học phí mới là điều kiện cần, muốn thực sự thu hút người tài vào nghệ thuật, cần đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo, mở rộng cơ hội nghề nghiệp và có chính sách phát hiện, bồi dưỡng tài năng nghệ thuật từ sớm.
Thực tế tại Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, khó khăn tuyển sinh tập trung nhiều hơn ở các ngành nghệ thuật truyền thống và một số chuyên ngành có tính đặc thù cao, nơi thị trường lao động tương đối hẹp và quá trình đào tạo đòi hỏi sự khổ luyện lâu dài. Học phí chỉ là một trong những nguyên nhân. Vấn đề lớn hơn là cơ hội việc làm, thu nhập sau tốt nghiệp, đặc thù nghề nghiệp và sự thay đổi trong lựa chọn nghề nghiệp của giới trẻ.
Đối với những ngành có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc nhưng thị trường không đủ sức tự điều tiết, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ. Không thể hoàn toàn áp dụng logic cung - cầu thị trường đối với đào tạo nghệ thuật truyền thống, bởi nếu không có người học hôm nay, trong tương lai có thể thiếu chính những nghệ sĩ, giảng viên và lực lượng kế cận để bảo tồn di sản văn hóa.
Tiến sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Bùi Như Lai chỉ ra: "Đào tạo nghệ thuật có nhiều điểm khác biệt so với nhiều ngành đào tạo thông thường. Sinh viên cần được học và thực hành trong nhà hát, trường quay, phòng tập, xưởng thiết kế, hệ thống âm thanh - ánh sáng, máy quay, thiết bị dựng phim, phục trang, đạo cụ…; nhiều môn chuyên ngành phải tổ chức theo nhóm nhỏ, thậm chí theo hình thức thầy - trò trực tiếp. Do đó, miễn học phí sẽ giảm đáng kể gánh nặng cho người học, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu Nhà nước phải cấp bù đầy đủ chi phí đào tạo và xác định đúng định mức kinh tế - kỹ thuật đối với từng ngành nghệ thuật.
Theo tôi, chính sách cần được thiết kế đồng bộ theo ba trụ cột: miễn học phí cho người học - tăng đầu tư cơ sở vật chất cho cơ sở đào tạo - có chế độ đãi ngộ phù hợp đối với giảng viên nghệ thuật. Đặc biệt, cơ sở vật chất nghệ thuật và công nghệ nghe nhìn thay đổi nhanh chóng, chi phí đầu tư lớn. Nếu chỉ miễn học phí nhưng nguồn lực dành cho nhà trường không tăng tương ứng sẽ rất khó nâng cao chất lượng đào tạo".
Đồng tình với những ý kiến trên, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Nghĩa Phương cũng bày tỏ một số băn khoăn về cơ chế thực hiện chính sách miễn học phí đối với người học ngành nghệ thuật. Việc miễn học phí sẽ mang lại nhiều lợi ích cho người học khi giảm áp lực tài chính, đồng thời giúp các cơ sở đào tạo thuận lợi hơn trong công tác tuyển sinh. Mặc dù vậy, cũng cần quan tâm đến nguồn lực để duy trì hoạt động đào tạo của trường nghệ thuật khi không còn khoản thu học phí từ người học.
"Đào tạo nghệ thuật có chi phí thực tế rất cao. Ngoài chi phí giảng dạy còn có nguyên vật liệu, trang thiết bị, đạo cụ, không gian thực hành... Trong khi đó, quy mô đào tạo của các trường nghệ thuật thường không lớn như trường đào tạo khối ngành khác. Bởi vậy, đi cùng chính sách này, cần tính toán cơ chế cấp bù và hỗ trợ phù hợp cho cơ sở đào tạo nghệ thuật nhằm bảo đảm nguồn lực vận hành, duy trì chất lượng đào tạo và bù đắp những chi phí đặc thù" - thầy Phương chia sẻ.
Đề xuất thêm một số chính sách để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực nghệ thuật, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Nghĩa Phương chỉ ra, cần đầu tư mang tính trọng tâm, phân hóa nhóm ngành đào tạo để có cơ chế hỗ trợ phù hợp, tránh đầu tư dàn trải. Trong đó, cần ưu tiên những ngành khó tuyển sinh nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc.
Thầy Phương bày tỏ: "Không phải ngành nghệ thuật nào cũng giống nhau. Có những ngành đáp ứng nhu cầu thị trường lao động tương đối tốt nhưng cũng có những ngành rất khó tuyển sinh, đầu ra không thể đo đếm ngay bằng giá trị kinh tế, song lại có vai trò đặc biệt trong việc gìn giữ và phát triển các giá trị văn hóa. Với những ngành này, Nhà nước cần có chính sách đầu tư riêng.
Trong đào tạo nghệ thuật có thể phân thành hai mục tiêu: đào tạo nhân lực và đào tạo tinh hoa. Đào tạo nhân lực hướng đến cung cấp lực lượng lao động cho thị trường, còn đào tạo tinh hoa là đào tạo những người sáng tác, những nghệ sĩ có khả năng tạo ra các tác phẩm nghệ thuật giá trị.
Chính sách đầu tư của Nhà nước cũng cần tính đến sự khác biệt này để bảo đảm hiệu quả và phát huy được giá trị của từng nhóm ngành đào tạo. Đi cùng chính sách miễn học phí, đối với nhóm ngành đào tạo tinh hoa còn cần có thêm chính sách học bổng, hỗ trợ chi phí học tập, sáng tác và thực hành nghề nghiệp".