Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến xây dựng dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều các thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định về việc xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, tuyển sinh và đào tạo cao đẳng ngành Giáo dục mầm non, đại học và sau đại học.
Nội dung đáng chú ý của dự thảo là quy định mỗi phương thức xét tuyển đại học phải được gắn với một mã số riêng, và “phải bảo đảm cơ hội cho tất cả thí sinh tham gia xét tuyển”.
Hiện nay, một số cơ sở giáo dục đại học tổ chức kỳ thi riêng để sử dụng kết quả xét tuyển, như Kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy.
Với yêu cầu “bảo đảm cơ hội cho tất cả thí sinh tham gia xét tuyển” được áp dụng đối với từng phương thức tuyển sinh, việc xác định thế nào là một phương thức bảo đảm cơ hội tiếp cận bình đẳng cho thí sinh, đặc biệt đối với các kỳ thi có phạm vi tổ chức và đối tượng dự thi riêng là vấn đề cần được làm rõ.
Một số ý kiến cho rằng, cần tổ chức các kỳ thi riêng sau kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông. Đồng thời, cần quy định rõ hơn về việc sử dụng kết quả của những kỳ thi riêng trong tuyển sinh.
Học sinh giảm áp lực, tập trung hơn khi phương thức tuyển sinh rõ ràng
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Đỗ Thanh Hương – Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mạc Đĩnh Chi (Hà Nội) cho rằng, đề xuất mỗi phương thức tuyển sinh phải “bảo đảm cơ hội cho tất cả thí sinh tham gia xét tuyển” sẽ làm thay đổi đáng kể cách học sinh lớp 12 tiếp cận và chuẩn bị cho xét tuyển đại học.
“Với quy định tại dự thảo, học sinh sẽ phải xác định rõ hơn mục tiêu ngành, trường và lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp với năng lực. Việc chuẩn bị theo đó có xu hướng tập trung, có chiến lược, hạn chế tình trạng dàn trải.
Bên cạnh đó, công tác tư vấn hướng nghiệp, tuyển sinh cũng cần thay đổi. Nhà trường phải hỗ trợ học sinh đánh giá đúng năng lực, xác định mục tiêu và xây dựng lộ trình chuẩn bị phù hợp với phương thức đã lựa chọn”, Tiến sĩ Đỗ Thanh Hương chia sẻ.
Cùng quan điểm, thầy Đoàn Mạnh Cường – Tổ trưởng Tổ Toán, Trường Trung học phổ thông Lê Văn Thiêm (Hà Nội) nhận định, việc quy định mỗi phương thức tuyển sinh phải bảo đảm cơ hội cho tất cả thí sinh tham gia xét tuyển góp phần tăng tính minh bạch, công bằng và khả năng tiếp cận trong xét tuyển đại học.
“Học sinh lớp 12 sẽ có điều kiện định hướng rõ hơn ngay từ đầu năm học. Các em có thể tập trung vào phương thức phù hợp với năng lực, sở trường và định hướng nghề nghiệp; góp phần giảm áp lực, hạn chế việc học dàn trải hoặc chạy theo quá nhiều kỳ thi, chứng chỉ.
Tuy nhiên, quy định cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với học sinh trong việc lựa chọn phương thức xét tuyển. Các em phải chủ động tìm hiểu kỹ đề án tuyển sinh của từng trường, từng ngành để xây dựng kế hoạch học tập, ôn luyện từ sớm. Các trường phổ thông cũng phải tăng cường tư vấn hướng nghiệp, cung cấp thông tin chính xác, kịp thời để hỗ trợ học sinh đưa ra lựa chọn phù hợp”, thầy Cường cho biết.
Tổ chức kỳ thi riêng sau kỳ thi tốt nghiệp: Cần tính kỹ thời gian và khả năng đáp ứng thí sinh
Dự thảo quy định mỗi phương thức tuyển sinh phải bảo đảm cơ hội cho tất cả thí sinh tham gia xét tuyển có thể sẽ có những tác động đến việc sử dụng kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy trong xét tuyển đại học.
Chia sẻ về điều này, ông Lê Bá Việt Hùng - Trưởng phòng Quản lý chất lượng, Sở Giáo dục và Đào tạo Phú Thọ cho rằng, thực tế hiện nay chỉ có một bộ phận học sinh (chủ yếu ở khu vực thành thị, đồng bằng, nơi có điều kiện thuận lợi) có thể tiếp cận việc ôn luyện và tham gia các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, nên việc sử dụng kết quả các kỳ thi này để tuyển sinh đại học.
Do vậy, các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy cần đổi mới cả nội dung, hình thức tổ chức thi để tất cả học sinh có nhu cầu đều có thể tiếp cận và tham gia thi một cách dễ dàng, thuận lợi. Đồng thời, phải đánh giá đúng các năng lực, tư duy của học sinh, phù hợp với yêu cầu đào tạo của các khối ngành.
Về thực tế học sinh lớp 12 tham dự nhiều kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, cô Hương cho biết, bên cạnh kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, các kỳ thi này tạo thêm cơ hội xét tuyển, nhưng cũng kéo theo áp lực trong cùng một giai đoạn.
Tại Trường Trung học phổ thông Mạc Đĩnh Chi, áp lực thể hiện rõ ở việc học sinh phải phân bổ thời gian cho nhiều mục tiêu. Cuối cấp, các em vừa hoàn thành chương trình lớp 12, vừa ôn thi tốt nghiệp trung học phổ thông, vừa chuẩn bị cho những kỳ thi riêng có cấu trúc và yêu cầu khác nhau.
“Bên cạnh áp lực về thời gian và khối lượng học tập, học sinh có thể sẽ chịu sức ép tâm lý từ suy nghĩ “không thi thêm sẽ mất cơ hội”, từ đó đăng ký nhiều kỳ thi dù chưa chắc tất cả phù hợp với năng lực và định hướng cá nhân. Nhưng thực tế, nhiều cơ hội không đồng nghĩa với việc học sinh phải tham gia thật nhiều kỳ thi”, cô Hương chia sẻ.
Còn thầy Cường cho biết, việc học sinh lớp 12 tham gia nhiều kỳ thi đã trở thành xu hướng khá phổ biến. Các em phải làm quen với nhiều hình thức đánh giá có cấu trúc, nội dung và cách thức làm bài khác nhau. Đồng thời, phân bổ thời gian giữa hoàn thành chương trình, ôn thi tốt nghiệp và chuẩn bị cho các kỳ thi riêng.
“Cường độ học tập cao có thể gây căng thẳng, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần của học sinh. Học sinh muốn tham gia kỳ thi riêng thường phải chủ động theo dõi thời gian đăng ký, dành thêm thời gian và công sức ôn luyện. Quá trình này có tác động đến việc học và chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp. Dù tham gia kỳ thi riêng là lựa chọn của học sinh, nhưng việc các trường sử dụng kết quả kỳ thi để mở thêm cơ hội xét tuyển cũng khiến nhiều em dành nguồn lực để đáp ứng yêu cầu của những kỳ thi này”, thầy Cường bày tỏ.
Về phương án tổ chức kỳ thi riêng, cô Hương ủng hộ việc nghiên cứu tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy sau kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông trong trường hợp kết quả những kỳ thi này tiếp tục được sử dụng trong tuyển sinh đại học.
Bởi, cô Hương cho rằng, cách sắp xếp này tạo ra các giai đoạn rõ hơn đối với học sinh lớp 12. Trước kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, học sinh có thể tập trung hoàn thành chương trình, củng cố kiến thức trung học phổ thông và chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp. Sau đó, những em có nhu cầu sử dụng kết quả đánh giá năng lực, đánh giá tư duy để xét tuyển đại học có thể tiếp tục tham gia.
“Việc tổ chức kỳ thi riêng sau kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông có thể giúp học sinh tránh phải cùng lúc chuẩn bị cho quá nhiều kỳ thi, đồng thời thuận lợi hơn cho nhà trường trong tổ chức dạy học”, cô Hương cho biết.
Thầy Đoàn Mạnh Cường cũng cho rằng, trường hợp các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy tiếp tục được sử dụng trong tuyển sinh, việc nghiên cứu tổ chức sau kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông là phương án đáng cân nhắc.
Cách bố trí này giúp học sinh tập trung hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông và kỳ thi tốt nghiệp trước, sau đó dành thời gian chuẩn bị cho kỳ thi phục vụ mở rộng cơ hội xét tuyển đại học. Từ đó, góp phần giảm áp lực thi cử, hạn chế tình trạng học lệch hoặc bỏ bê những môn học không phục vụ trực tiếp cho kỳ thi riêng.
Hơn nữa, về mặt tâm lý, học sinh có thể giảm cảm giác phải “chạy đua” với nhiều kỳ thi cùng lúc, từ đó duy trì trạng thái học tập và ôn luyện tích cực hơn.
Tuy nhiên, để phương án này phát huy hiệu quả, thầy Cường cho rằng, cần có sự phối hợp giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo với các cơ sở giáo dục đại học trong xây dựng, bảo đảm đủ thời gian tổ chức kỳ thi riêng, công bố kết quả và xét tuyển.
Đồng tình với những chia sẻ trên, nhưng ông Lê Bá Việt Hùng cũng bày tỏ sự băn khoăn, khoảng thời gian sau kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, trường đại học có thể chỉ tổ chức được ít đợt thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy.
Đặc biệt, các kỳ thi này được tổ chức trên máy tính nên số lượng thí sinh có thể dự thi trong mỗi đợt thường bị giới hạn. Số đợt thi ít cùng với số lượng thí sinh được tiếp nhận trong từng đợt hạn chế sẽ dẫn đến tổng số thí sinh có cơ hội tham dự kỳ thi không nhiều.
Mặt khác, ông Hùng cho rằng, thí sinh muốn tham gia các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy phải chủ động ôn luyện từ sớm.
"Phương án tổ chức các kỳ thi riêng sau kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông có nhiều ưu điểm nhưng cũng có vướng mắc. Do đó, cơ quan quản lý nhà nước cần cân nhắc kỹ lưỡng đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tiễn và mục đích, yêu cầu của công tác tuyển sinh", ông Lê Bá Việt Hùng chia sẻ.