Trong năm 2026, điểm thi của kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy vẫn tiếp tục được sử dụng trong phương thức xét tuyển của nhiều trường đại học trên cả nước. Điều này cũng đặt ra yêu cầu với học sinh lớp 12 về việc chủ động xây dựng một lộ trình ôn tập khoa học để tối ưu hóa điểm số, từ đó mở rộng cánh cửa bước vào ngôi trường đại học mong muốn.
Học sinh chỉ nên chọn 1 đến 2 kỳ thi riêng
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Phạm Kim Thư - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mai Hắc Đế (phường Hoàng Mai, Hà Nội) cho rằng, từ thực tiễn tuyển sinh những năm trở lại đây, học sinh không nên đăng ký quá nhiều kỳ thi riêng vì dễ gây quá tải, phân tán thời gian học tập và tạo áp lực tâm lý không cần thiết.
Theo thầy Thư, học sinh nên tham gia từ 1 đến 2 kỳ thi riêng là phù hợp nhất. Trường hợp đã xác định rõ nhóm trường mục tiêu và kỳ thi đó được nhiều trường chấp nhận như: bài thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia Hà Nội hoặc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, học sinh hoàn toàn có thể chỉ cần tham dự một kỳ thi. Việc thi thêm một kỳ thứ hai chỉ nên đặt ra khi thực sự giúp mở rộng thêm cơ hội xét tuyển vào những nhóm trường khác, còn nếu thi nhiều hơn hai kỳ mà không có mục tiêu rõ ràng thì rất dễ lãng phí công sức mà hiệu quả không tương xứng.
Cũng theo thầy Thư, trong bối cảnh chương trình học và lịch ôn thi tốt nghiệp trung học phổ thông vốn đã dày đặc, thí sinh cần xác định rõ học trên lớp vẫn là nền tảng cốt lõi, còn ôn thi đánh giá tư duy, đánh giá năng lực là phần bổ trợ nhằm tối ưu hóa kỹ năng làm bài.
Giai đoạn đầu, học sinh nên dành khoảng 70-80% thời gian cho việc nắm chắc kiến thức phổ thông, đồng thời dành 20-30% thời gian để rèn các kỹ năng như: tư duy logic, đọc hiểu, xử lý số liệu theo định dạng các kỳ thi riêng. Khi đã gần tới thời điểm thi, có thể tăng dần thời lượng luyện đề nhưng vẫn phải duy trì nhịp học chính khóa để tránh hổng kiến thức, bởi các bài thi đánh giá năng lực hay đánh giá tư duy thực chất vẫn dựa rất nhiều trên nền kiến thức phổ thông được vận dụng linh hoạt.
Cùng bàn về vấn đề này, chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên cho rằng, các kỳ thi đánh giá năng lực đều có chức năng là đánh giá tổng quát về kiến thức và tư duy logic của thí sinh để chuẩn bị cho việc học đại học. Do đó, tùy vào việc chọn trường cụ thể nào mà thí sinh nên chọn kỳ thi tương ứng. Thí sinh nên chọn kỳ thi riêng có lợi thế nhất để thi thay vì chọn quá nhiều kỳ thi riêng cùng một thời điểm.
Ngoài ra, học sinh cần được tư vấn hướng nghiệp từ sớm để có sự lựa chọn nghề nghiệp chắc chắn dựa trên năng lực và đam mê, thay vì chọn lựa ngẫu nhiên hay chỉ phụ thuộc vào các đợt tư vấn tuyển sinh. Thay vì đợi đến sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán năm lớp 12 mới bắt đầu ôn tập, việc chủ động lộ trình học tập từ trước sẽ giúp học sinh giảm bớt áp lực và chuẩn bị tâm thế vững vàng nhất cho các kỳ thi quan trọng.
Còn theo cô Trần Thị Loan - Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Lào Cai (phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai), hiện nay, các kỳ thi riêng ngày càng phổ biến và được nhiều trường đại học sử dụng kết quả để xét tuyển. Những kỳ thi này có nhiều điểm tương đồng trong cách đánh giá năng lực tư duy, đọc hiểu, xử lý số liệu và giải quyết vấn đề. Vì vậy, học sinh không nên đăng ký quá nhiều kỳ thi.
Với học sinh trung học phổ thông chuyên, việc lựa chọn từ 1 đến 2 kỳ thi riêng là hợp lý, tối đa không quá 3 kỳ nếu thực sự cần thiết cho định hướng xét tuyển. Khi lựa chọn, học sinh cần lưu ý kỳ thi phù hợp với thế mạnh học tập của bản thân. Chẳng hạn như: kỳ thi được nhiều trường đại học sử dụng kết quả xét tuyển hay ưu tiên các kỳ thi diễn ra sớm để tạo tâm lý chủ động. Việc đăng ký tràn lan nhiều kỳ thi dễ khiến học sinh phân tán thời gian ôn tập và chịu áp lực tâm lý không cần thiết.
Thí sinh cần nắm chắc kiến thức nền tảng
Trong bối cảnh các kỳ thi ngày càng đa dạng về hình thức và mục tiêu, học sinh lớp 12 không nên chạy theo việc học dàn trải hay quá nặng luyện đề nâng cao, mà trước hết cần tập trung nắm vững kiến thức cơ bản. Đây chính là “nền móng” quan trọng giúp các em hiểu đúng bản chất vấn đề, linh hoạt vận dụng khi tham gia nhiều kỳ thi khác nhau.
Theo Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Lào Cai, các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy không đòi hỏi học sinh học nhiều hơn, mà đòi hỏi học sinh học đúng cách hơn. Bản chất các đề thi này đều hướng tới đánh giá khả năng vận dụng kiến thức phổ thông. Nếu học sinh học chắc chương trình trên lớp thì đã có nền tảng rất quan trọng cho các kỳ thi. Do đó, học sinh không nên tách biệt việc ôn thi kỳ thi riêng khỏi việc học chính khóa.
Trong học kỳ I lớp 12, học sinh nên tập trung học chắc kiến thức trên lớp, đồng thời bước đầu làm quen với dạng đề. Sau học kỳ I, khi nền tảng kiến thức đã vững, các em có thể tăng dần thời lượng luyện đề và rèn kỹ năng làm bài.
Sau khi hoàn thành các kỳ thi riêng, học sinh cần quay lại tập trung cao độ cho kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông.
Cũng theo cô Loan, điều quan trọng để đạt hiệu quả trong các kỳ thi riêng không phải là luyện đề thật nhiều từ sớm, mà là làm quen với tư duy và cách hỏi của đề. Các kỳ thi riêng chủ yếu khác nhau ở hình thức hỏi, không khác nhiều ở bản chất kiến thức, bởi vậy hoàn toàn có thể áp dụng được một khối kiến thức cho nhiều kỳ thi nếu ôn đúng cách.
Để ôn tập hiệu quả, học sinh cần nắm chắc kiến thức cơ bản từ lớp 10 đến lớp 12. Đồng thời, rèn luyện các dạng câu hỏi về tư duy logic, đọc hiểu, phân tích bảng biểu, suy luận. Sau khi đã vững kiến thức nền, các em mới luyện đề theo từng kỳ thi để làm quen cấu trúc. Nếu ôn tập đúng hướng, một nền tảng kiến thức có thể sử dụng hiệu quả cho nhiều kỳ thi khác nhau.
Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Chuyên Lào Cai nhấn mạnh, bên cạnh kiến thức, vấn đề lớn nhất với học sinh là tâm lý và thể lực. Các em cần xác định rằng, kỳ thi riêng chỉ là thêm cơ hội xét tuyển, không phải kỳ thi quyết định tất cả. Không nên tự tạo áp lực phải đạt kết quả tuyệt đối ở mọi kỳ thi. Do đó, học sinh nên giữ nhịp sinh hoạt ổn định, ngủ đủ, vận động nhẹ, không so sánh điểm số giữa các kỳ thi.
Về phía nhà trường, cần tư vấn chọn lọc kỳ thi ngay từ đầu năm, tránh tâm lý “ai cũng phải thi hết”, đồng thời cần đồng hành với học sinh cả về học tập lẫn động viên tâm lý.
Cùng chung quan điểm, theo thầy Phạm Kim Thư, học sinh hoàn toàn có thể sử dụng chung một nền tảng kiến thức để dự thi nhiều kỳ thi khác nhau. Bởi hầu hết các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy hiện nay đều hướng tới kiểm tra những năng lực cốt lõi như đọc hiểu, suy luận logic, xử lý dữ liệu và giải quyết vấn đề.
Tuy nhiên, điều quan trọng là thí sinh cần nhận thức rõ mỗi kỳ thi có cấu trúc, thời lượng và tỉ trọng các phần khác nhau. Vì vậy, chiến lược ôn tập hiệu quả là trước hết phải nắm thật chắc kiến thức cơ bản theo chương trình trung học phổ thông, sau đó dành thời gian nghiên cứu cấu trúc từng kỳ thi cụ thể để điều chỉnh cách làm bài, phân bổ thời gian và luyện đề theo đúng định dạng, tránh tình trạng học dàn trải nhưng không trúng trọng tâm.
Thầy Thư cũng cho rằng, việc chuẩn bị cho các kỳ thi đánh giá tư duy, đánh giá năng lực không thể làm trong thời gian ngắn mà cần một lộ trình rõ ràng, thường được chia thành bốn giai đoạn.
Giai đoạn đầu là củng cố nền tảng kiến thức phổ thông, nên bắt đầu từ lớp 11 hoặc đầu lớp 12. Giai đoạn tiếp theo là rèn luyện các kỹ năng tư duy, đọc hiểu và xử lý số liệu theo dạng bài thi, thường phù hợp triển khai từ mùa hè trước năm lớp 12.
Giai đoạn thứ ba là tăng tốc, luyện đề và hoàn thiện chiến thuật làm bài trong học kỳ I lớp 12, đặc biệt chú ý luyện thi trên máy tính đối với các kỳ thi tổ chức theo hình thức này. Cuối cùng, khoảng hai đến ba tuần trước mỗi đợt thi, thí sinh cần bước vào giai đoạn “chốt phong độ”, tập trung rà soát lỗi sai, giữ nhịp sinh hoạt ổn định để đạt trạng thái tâm lý và thể lực tốt nhất khi bước vào phòng thi.
"Để duy trì phong độ và tâm lý vững vàng khi phải tham dự nhiều kỳ thi diễn ra gần nhau, điều quan trọng nhất là chọn lọc kỳ thi một cách tỉnh táo, tránh tâm lý “thi cho chắc” dẫn tới quá tải. Bên cạnh đó, học sinh cần chủ động xây dựng lịch nghỉ ngơi xen kẽ sau mỗi đợt thi, duy trì các thói quen nền tảng như ngủ đủ giấc, ăn uống điều độ và vận động nhẹ hằng ngày để cơ thể không rơi vào trạng thái kiệt sức.
Về tâm lý, các em nên hạn chế so sánh kết quả với bạn bè trên mạng xã hội, tập trung vào kế hoạch cá nhân và coi mỗi kỳ thi là một cơ hội độc lập. Khi chuẩn bị tốt về kiến thức, có lộ trình hợp lý và giữ được nhịp sinh hoạt ổn định, thí sinh hoàn toàn có thể vượt qua chuỗi kỳ thi liên tiếp mà vẫn bảo đảm hiệu quả và sự tự tin.
Về cơ bản các kỳ thi được thiết kế có cùng một mục đích là kiểm tra kiến thức phổ thông và năng lực tư duy logic (gồm logic ngôn ngữ và logic tính toán) cũng như kiến thức khoa học và xã hội. Tuy vậy, mỗi kỳ thi lại có cấu trúc riêng, thang điểm riêng… mà thí sinh phải tìm hiểu kỹ, phải luyện tập. Học sinh nên dành 80% thời gian, nỗ lực cho ôn luyện kiến thức chung và khoảng 20% cho tập làm bài thi, luyện kỹ năng thi, thi thử", thầy Thư bày tỏ.
Trong khi đó, theo chuyên gia Bùi Khánh Nguyên, việc chuẩn bị cho kỳ thi đánh giá tư duy, đánh giá năng lực không thể diễn ra trong ngày một ngày hai. Học sinh nên bắt đầu tìm hiểu ít nhất là trước một năm kể từ ngày thi, không đợi đến khi có quy chế tuyển sinh, bởi việc tìm hiểu vội vã sẽ không cho phép thí sinh có đủ thời gian để lập kế hoạch, làm rõ thông tin, đăng ký thời gian thi hợp lý, cũng như ôn luyện nếu cần.
"Mỗi thí sinh thường có phong cách học khác nhau, lực học khác nhau, do vậy không có mẫu số chung cho tất cả, nhưng nhìn chung để đạt kết quả tốt ở các kỳ thi đánh giá tư duy, đánh giá năng lực, thí sinh cần chú ý thể thức, kĩ thuật, cấu trúc và trọng tâm các kỳ thi khác nhau để tối ưu hóa chiến lược làm bài", thầy Nguyên bày tỏ.
