Chương trình hành động về tăng cường kỷ cương; xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo đang nhận được sự quan tâm lớn của đội ngũ nhà giáo.
Một trong những nhiệm vụ, giải pháp của chương trình là cán bộ quản lý chịu trách nhiệm về tính trung thực, khách quan của kết quả đánh giá, thi cử; không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên.
Không còn bị áp đặt chỉ tiêu điểm số, giáo viên sẽ tập trung hơn vào chất lượng dạy học
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Đỗ Thị Bích Hồng - giáo viên Trường Trung học cơ sở Quảng Yên (xã Quảng Yên, Phú Thọ) cho rằng, việc loại bỏ áp lực về chỉ tiêu điểm số và tỷ lệ học sinh khá, giỏi mang đến nhiều thuận lợi cho đội ngũ nhà giáo.
“Từ góc độ của một người trực tiếp đứng lớp giảng dạy, tôi cho rằng chỉ đạo này mang lại ý nghĩa rất lớn đối với đội ngũ nhà giáo, góp phần giảm áp lực thành tích cho giáo viên và nhà trường. Trước đây, giáo viên phải đối mặt với áp lực chỉ tiêu năm sau phải cao hơn năm trước, buộc thầy cô phải chạy theo thành tích.
Tuy nhiên trên thực tế, ở mỗi lớp học, đặc biệt là tại các khu vực vùng sâu, vùng xa luôn tồn tại những học sinh có năng lực tiếp thu hạn chế, rất khó để theo kịp mặt bằng chung. Nếu đánh giá giáo viên dựa trên chỉ tiêu điểm số, giáo viên khó có thể tập trung hoàn toàn vào chất lượng dạy học và sự tiến bộ thực chất của từng học sinh. Vì vậy, việc cởi bỏ gánh nặng chỉ tiêu điểm số không chỉ trút bỏ áp lực tâm lý để thầy cô cảm thấy vui vẻ, nhẹ nhàng hơn khi lên lớp, mà còn tạo điều kiện để công tác đánh giá giáo dục quay trở về với giá trị thực chất, sát sườn với thực tiễn giảng dạy”, cô Hồng bày tỏ.
Theo cô Hồng, trong những năm học trước, trường cô dạy thường đưa ra các định hướng chỉ tiêu căn cứ trên tỷ lệ đăng ký của giáo viên và kết quả của năm học cũ, yêu cầu phấn đấu đạt bằng hoặc cao hơn. Đầu năm học 2026-2027, nhà trường cũng dự kiến định hướng giao chỉ tiêu điểm số cho giáo viên. Tuy nhiên, khi tiếp nhận chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhà trường đã quán triệt chủ trương không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỉ lệ học sinh khá giỏi cho giáo viên để hướng tới "dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật" tới toàn thể đội ngũ nhà giáo. Đồng thời, nhà trường cũng khuyến khích giáo viên tự xây dựng chỉ tiêu phấn đấu cá nhân dựa trên năng lực thực tế của học sinh.
Cùng chia sẻ về yêu cầu không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thầy Trần Hữu Phước - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Nguyễn Chí Thanh (xã Krông Nô, tỉnh Đắk Lắk) đánh giá, đây là một chủ trương rất đúng đắn, mang lại ý nghĩa thiết thực trong việc cởi bỏ gánh nặng thành tích cho đội ngũ nhà giáo.
Theo thầy Phước, khi điểm số là chỉ tiêu phải đạt, giáo viên có thể phát sinh tâm lý chạy theo thành tích, dẫn tới việc đánh giá năng lực học sinh không chính xác. Do đó, việc không còn bị áp đặt chỉ tiêu điểm số sẽ tạo tâm lý thoải mái để giáo viên đánh giá đúng năng lực thực tế của học sinh và chuyển trọng tâm sang đo lường sự tiến bộ của các em trong cả quá trình.
Thầy Phước cũng đưa ra lưu ý, việc bỏ áp đặt chỉ tiêu điểm số một mặt giúp bớt áp lực cho giáo viên, nhưng mặt khác nếu không xử lý khéo léo sẽ rất dễ dẫn tới cào bằng hoặc làm thiếu đi động lực phấn đấu của nhà giáo.
“Nếu một người thầy đầu tư chuyên môn, nhiệt huyết giảng dạy để tạo ra chất lượng cao mà cũng được đánh giá, xếp loại ngẫu nhiên giống như người dạy cho xong chuyện, không có thành tích thì sẽ không tạo được sự công bằng. Chính vì vậy, việc dừng giao chỉ tiêu điểm số phải được hiểu là dừng sự ép buộc cứng nhắc, chứ không đồng nghĩa với việc buông lỏng chất lượng giáo dục”, thầy Phước cho hay.
Theo Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Nguyễn Chí Thanh, nhà trường không giao hay áp đặt chỉ tiêu điểm số hay tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên. Thay vào đó, nhà trường triển khai mô hình cho giáo viên và học sinh tự nguyện đăng ký chất lượng dựa trên kết quả khảo sát đầu năm. Giáo viên có quyền tự đăng ký mức chất lượng bộ môn phù hợp với mặt bằng học sinh lớp mình đảm nhận. Đến cuối năm học, nhà trường sẽ lấy kết quả thực tế đối chiếu với mức đăng ký tự nguyện đó để làm căn cứ xếp loại thi đua, khen thưởng.
Còn theo thầy Đỗ Thành Thiện - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Vĩnh Thạnh (xã Vĩnh Thạnh, Cần Thơ), việc không giao chỉ tiêu cứng về điểm số, tỉ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên sẽ góp phần phản ánh đúng năng lực thực chất của học sinh.
"Nghề giáo luôn gắn liền với danh dự và trách nhiệm, việc dừng giao chỉ tiêu áp đặt chính là giải pháp để khắc phục bệnh thành tích vốn tồn tại nhiều năm trong ngành. Khi bị áp đặt những chỉ tiêu cứng, nguy cơ phát sinh những sai lệch trong đánh giá để đối phó là rất lớn, tạo nên áp lực đè nặng lên xếp loại viên chức và khen thưởng.
Do đó, loại bỏ áp lực chỉ tiêu điểm số không chỉ giải phóng tâm lý, tạo tâm thế phấn khởi, thoải mái cho giáo viên mà còn giúp toàn ngành thực hiện đồng bộ chủ trương dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”, thầy Thiện nhấn mạnh.
Theo Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Vĩnh Thạnh, để tạo động lực phấn đấu cho giáo viên, nhà trường đưa ra các định hướng phấn đấu chung trong kế hoạch giáo dục, như: hạn chế tỷ lệ học sinh yếu, kém hay chỉ tiêu thi tốt nghiệp trung học phổ thông để tập thể nhà giáo cùng nỗ lực.
Việc đánh giá giáo viên nên chú trọng quá trình giảng dạy và mức độ tiến bộ của học sinh
Thầy Đỗ Thành Thiện nhấn mạnh, việc các cơ sở giáo dục không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỉ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên, cũng đặt ra vấn đề cho các nhà trường khi thực hiện đánh giá giáo viên để có kết quả thực chất.
Theo vị hiệu trưởng, yếu tố đầu tiên để đánh giá giáo viên là việc người thầy phải thực hiện nghiêm túc các quy định của ngành và pháp luật, từ nề nếp giờ giấc, kỷ cương lớp học, sự tận tụy trong việc chuẩn bị giáo án, đổi mới phương pháp giảng dạy cho đến ứng dụng công nghệ số và chấm chữa bài trung thực. Khi giáo viên đã làm việc hết sức mình bằng tâm huyết và trách nhiệm nhà giáo, kết quả tạo ra chính là giá trị thực chất nhất.
Song song với đó, để đánh giá đúng năng lực và công sức của giáo viên, các nhà trường nên chú trọng vào quá trình giảng dạy của thầy cô và sự tiến bộ của học sinh qua từng ngày. Bằng cách so sánh đối chiếu giữa chất lượng đầu vào và đầu ra, nhà trường có thể đánh giá giáo viên dựa trên sự chuyển biến tích cực của trò ở tất cả các mặt từ đạo đức, phẩm chất cho đến năng lực.
Việc đánh giá dựa trên quá trình và sự tiến bộ thực chất thay vì áp đặt con số không chỉ đảm bảo tính công bằng, khách quan mà còn tiếp thêm động lực để giáo viên yên tâm cống hiến.
Còn theo thầy Trần Hữu Phước, khi loại bỏ hoàn toàn các chỉ tiêu cứng về điểm số, công tác đánh giá giáo viên cũng phải thay đổi phương thức thực hiện để tránh tình trạng buông lỏng và duy trì động lực phấn đấu cho đội ngũ nhà giáo.
Việc bỏ chỉ tiêu điểm số nhằm xóa bỏ áp lực bệnh thành tích, nhưng nếu vẫn duy trì cơ chế để giáo viên "tự dạy, tự ra đề, tự chấm" cho chính học sinh của mình thì kết quả rất dễ bị thao túng và thiếu tính khách quan. Do đó, việc tách rời khâu giảng dạy với khâu ra đề, chấm thi độc lập chính là thước đo khách quan nhất, vừa phản ánh đúng năng lực thực chất của học sinh, vừa giúp nhà trường đánh giá công tâm chất lượng giảng dạy của giáo viên mà không cần phụ thuộc vào những chỉ tiêu điểm số áp đặt như trước.
Về lâu dài, vai trò quản lý chuyên môn trực tiếp của tổ trưởng chuyên môn trong đánh giá giáo viên cũng rất quan trọng. Tổ trưởng chuyên môn là những người hiểu rõ nhất năng lực, tâm huyết của từng giáo viên qua từng giờ lên lớp. Nhà trường cần giao quyền và tăng cường trách nhiệm kiểm tra nội bộ cho các tổ trưởng chuyên môn trong việc dự giờ, kiểm tra kế hoạch bài dạy và theo dõi nề nếp giảng dạy của giáo viên.
Bên cạnh đó, nếu muốn loại bỏ triệt để áp lực thành tích lên giáo viên, ngành Giáo dục không thể chỉ dừng lại ở việc chấm dứt giao chỉ tiêu điểm số. Yếu tố hàng đầu nằm ở việc cơ quan quản lý phải thay đổi thước đo chất lượng, cách đánh giá đối với nhà trường và giáo viên, không lệ thuộc hoàn toàn vào về tỷ lệ học sinh khá, giỏi hay đỗ tốt nghiệp.
Trong khi đó, theo cô Đỗ Thị Bích Hồng, trong bối cảnh chỉ tiêu điểm số hay tỷ lệ học sinh khá, giỏi không còn được dùng làm thước đo cứng, các nhà trường nên nghiên cứu, thảo luận để tìm ra một quy chế chấm điểm thi đua vừa hợp lý, vừa đảm bảo tính thực chất mà không gây xáo trộn.
Để giải quyết bài toán này, cô Hồng đề xuất xây dựng bộ tiêu chí đánh giá giáo viên dựa trên sự tiến bộ trong cả quá trình học tập của học sinh. Thay vì chốt tỷ lệ khá, giỏi cố định ở cuối năm, các nhà trường nên tổ chức tiến hành khảo sát chất lượng thực tế của học sinh ngay từ đầu năm học để làm mốc chuẩn.
Qua từng giai đoạn, thông qua các kỳ kiểm tra định kỳ và khảo sát định kỳ, nhà trường đo lường mức độ tăng trưởng về mặt kiến thức và kỹ năng của học sinh. Nếu tỷ lệ học sinh có sự chuyển biến tích cực và tiến bộ rõ rệt qua các lần khảo sát, đó chính là thước đo khách quan, trung thực nhất phản ánh đúng năng lực chuyên môn, sự tận tụy và tinh thần trách nhiệm của giáo viên.
Cô Hồng cũng nhấn mạnh, việc bỏ chỉ tiêu điểm số áp đặt là hoàn toàn đúng đắn và phù hợp với xu thế đổi mới giáo dục. Mặc dù giai đoạn đầu chuyển giao sẽ gặp không ít lúng túng trong việc thiết lập bộ công cụ đánh giá mới khi vừa phải đảm bảo giáo viên không bị áp lực thành tích ảo, vừa giữ được động lực phấn đấu tự thân cho thầy cô. Song, việc kiên trì lấy "sự tiến bộ của trò" làm thước đo cho "năng lực của thầy" sẽ là hướng đi bền vững nhất để nền giáo dục đạt được chất lượng thực chất.