Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chương trình hành động về tăng cường kỷ cương; xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục.
Một trong những nhiệm vụ, giải pháp của chương trình là cán bộ quản lý chịu trách nhiệm về tính trung thực, khách quan của kết quả đánh giá, thi cử; không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên.
Giảm áp lực cho giáo viên, góp phần khắc phục hiện tượng nâng điểm, làm đẹp hồ sơ của học sinh
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Mai Anh - Tổ trưởng chuyên môn Tổ Toán Tin, Trường Trung học phổ thông Nguyễn Gia Thiều (phường Bồ Đề, Hà Nội) cho rằng, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu không giao chỉ tiêu điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên không chỉ cho thấy sự thấu hiểu sâu sắc đối với tâm tư của các thầy cô, mà còn là bước đi quan trọng thể hiện quyết tâm đưa nền giáo dục hướng tới giá trị thực chất.
Thực tế thời gian qua cho thấy, còn tồn tại một số hiện tượng tiêu cực trong ngành giáo dục, điển hình như gian lận thi cử hay làm đẹp điểm số, học bạ. Những vấn đề này có nguyên nhân không nhỏ xuất phát từ những áp lực chỉ tiêu vô hình. Nếu giáo viên phải “gánh” chỉ tiêu điểm số quá cao, trong khi năng lực của học sinh chưa tới hoặc kỹ năng của giáo viên chưa đủ độ chín để đưa học trò đạt mục tiêu, áp lực lớn sẽ đè nặng lên vai thầy cô. Khi đó, sẽ phát sinh những hình thức đối phó, gian lận nhằm đẩy nhanh kết quả, từ các bài kiểm tra định kỳ cho đến điểm học bạ.
Do đó, việc không giao chỉ tiêu về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên sẽ giúp đội ngũ nhà giáo toàn tâm toàn ý làm chuyên môn, tự tin cho điểm đúng với năng lực thực sự của học sinh mà không lo ảnh hưởng đến thi đua cá nhân. Khi gánh nặng chỉ tiêu được trút bỏ, hiện tượng nâng điểm hay làm đẹp hồ sơ sẽ giảm bớt, giúp chuẩn hóa chất lượng đánh giá giữa các vùng miền. Quan trọng hơn, chỉ đạo này còn góp phần giảm tải áp lực cho chính học sinh, trả lại môi trường học tập trung thực và liêm chính.
Tại Trường Trung học phổ thông Nguyễn Gia Thiều, cô Mai Anh cho biết, nhà trường không giao hay áp đặt bất kỳ chỉ tiêu cố định nào về điểm số hay tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên. Việc đặt ra mục tiêu chất lượng được thực hiện dựa trên tinh thần tự nguyện và sự chủ động của từng thầy cô, thầy và trò cùng nỗ lực phấn đấu dựa trên năng lực thực tế của học sinh ở mỗi lớp.
Cô Mai Anh nhấn mạnh, chất lượng học sinh ở từng khóa, từng lớp là hoàn toàn khác nhau. Vì vậy, không thể lấy tỷ lệ điểm số làm thước đo tuyệt đối để suy ra năng lực giảng dạy của một người thầy. Để đánh giá giáo viên một cách thực chất mà không nhìn vào bảng điểm đẹp, nhà trường tập trung vào các yếu tố như mức độ hiểu bài, mức độ hài lòng của học sinh và đặc biệt là sự tiến bộ của người học.
Một học sinh có xuất phát điểm thấp nhưng qua sự dìu dắt của giáo viên đã có sự vươn lên rõ rệt, đó đã là một thành công lớn. Mỗi học sinh cần có một chuẩn đánh giá phù hợp, và sự tiến bộ đó cùng sự kết nối giữa thầy và trò mới là căn cứ cốt lõi để nhà trường xếp loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ của giáo viên.
Cùng chia sẻ về vấn đề này, thầy Lưu Văn Thông – Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Cầu Giấy (Hà Nội) bày tỏ, việc loại bỏ áp lực về chỉ tiêu điểm số và tỷ lệ học sinh khá, giỏi mang lại ý nghĩa rất lớn cho đội ngũ nhà giáo. Quy định này giúp giải tỏa gánh nặng tâm lý cho thầy cô trước những con số, tỷ lệ mang tính áp đặt. Quan trọng hơn, chỉ đạo này của Bộ Giáo dục và Đào tạo định hướng giáo viên tập trung vào giá trị cốt lõi của giáo dục, đó là khuyến khích và lấy sự tiến bộ của từng học sinh trong suốt cả quá trình học tập làm thước đo hàng đầu, thay vì gò ép các em vào một khuôn mẫu điểm số cố định.
Tại Trường Trung học cơ sở Cầu Giấy, từ trước đến nay, nhà trường không giao hay khoán bất kỳ chỉ tiêu cụ thể nào về điểm số hay tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên. Nhà trường không lấy kết quả điểm số của học sinh làm căn cứ duy nhất để xếp loại thi đua hay kết luận một giáo viên có hoàn thành nhiệm vụ hay không. Thay vào đó, nhà trường theo dõi sát sao sự tiến bộ của học sinh ở từng lớp học, đặc biệt quan tâm và ghi nhận nỗ lực của các thầy cô khi hỗ trợ những em còn hạn chế về học tập có sự chuyển biến tích cực.
Để bảo đảm tính thực chất trong đánh giá giáo viên mà không phụ thuộc vào con số tỷ lệ học sinh khá, giỏi, Trường Trung học cơ sở Cầu Giấy đã xây dựng và áp dụng bộ tiêu chí KPI đánh giá toàn diện. Bộ tiêu chí này chia nhỏ các nhiệm vụ cụ thể của giáo viên thành nhiều nhóm chỉ số, trong đó nổi bật có thể kể đến như: ý thức kỷ luật và trách nhiệm công tác; mức độ hoàn thành các nhiệm vụ chuyên môn (từ khâu chuẩn bị giáo án, đổi mới giờ dạy, thực hành thí nghiệm đến việc ra đề, chấm chữa bài cẩn thận cho học sinh); hệ thống điểm thưởng ghi nhận các đóng góp nổi bật như nhận giấy khen, tham gia các chuyên đề, bồi dưỡng học sinh giỏi hoặc tích cực tham gia các hoạt động chung của nhà trường...
Còn theo thầy Hà Văn Hải – Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mỹ Tho (xã Phong Doanh, tỉnh Ninh Bình), quy định mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo mang đến niềm vui lớn cho đội ngũ giáo viên. Khi không bị đè nặng bởi những con số thành tích hay chỉ tiêu gò ép, giáo viên sẽ trút bỏ được áp lực nặng nề sau mỗi kỳ thi của học sinh. Điều này giúp thầy cô tập trung hơn vào công tác chuyên môn thuần túy thay vì phải tìm cách đối phó hay chạy theo điểm số ảo cho học trò.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, ý nghĩa cốt lõi của việc không áp chỉ tiêu điểm số hay tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên không đồng nghĩa với việc thả trôi chất lượng hay kìm hãm thi đua. Thay vì gán cho giáo viên một con số chỉ tiêu cứng nhắc ngay từ đầu năm học, ý nghĩa thực sự của chỉ đạo này là chuyển dịch từ áp lực chỉ tiêu sang động lực trách nhiệm. Việc bỏ chỉ tiêu điểm số hay tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên cũng là cơ hội để các nhà trường xây dựng những công cụ đánh giá mới, nơi sự tiến bộ thực chất của học sinh và tinh thần trách nhiệm, sự chỉn chu hàng ngày của giáo viên mới là thước đo quyết định.
Làm sao để đánh giá giáo viên theo hướng thực chất, giảm áp lực cho thầy cô?
Khi không giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên, một vấn đề được đặt ra là việc đánh giá giáo viên cần triển khai như thế nào để đảm bảo tính thực chất, nhưng không làm giảm động lực phấn đấu và gây áp lực lên các thầy cô?
Liên quan đến vấn đề này, theo thầy Hà Văn Hải, để đánh giá đúng năng lực thực chất, sự tiến bộ của học sinh và tinh thần trách nhiệm của giáo viên mà không lạm dụng hay gây áp lực bằng chỉ tiêu điểm số, các nhà trường nên xây dựng bộ tiêu chí đánh giá toàn diện các khâu trong quy trình dạy học. Bộ tiêu chí này phải đo lường được sự chỉn chu của người thầy từ nề nếp ra vào lớp, chất lượng soạn giáo án, công tác chấm chữa bài cho đến tinh thần trách nhiệm trong các kỳ thi tập trung.
Thầy Hải cũng cho biết thêm, nhà trường đang hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá giáo viên để đưa ra lấy ý kiến, thảo luận công khai trong Hội nghị cán bộ, viên chức, người lao động sắp tới. Việc minh bạch hóa bộ tiêu chí không chỉ giúp giáo viên hiểu rõ nhiệm vụ, nhận diện những điểm cần khắc phục mà còn tạo ra sự đồng thuận cao.
“Giải pháp hàng đầu để thực thi hiệu quả chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo là xây dựng tiêu chí rõ ràng, đẩy mạnh công tác tư tưởng, đồng thời duy trì việc theo dõi, nhắc nhở và đôn đốc thường xuyên, từ đó nâng cao tinh thần trách nhiệm của thầy cô một cách tự nguyện và bền vững”, thầy Hải nhấn mạnh.
Thầy Hà Văn Hải - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Mỹ Tho (xã Phong Doanh, tỉnh Ninh Bình). Ảnh: website nhà trường
Trong khi đó, theo thầy Lưu Văn Thông, để có kết quả đánh giá trung thực và chất lượng thực chất, cán bộ quản lý phải làm tốt từ khâu hoạch định chính sách, phân công, bồi dưỡng chuyên môn đến công tác kiểm tra, giám sát thường xuyên đối với giáo viên. Khi giáo viên làm tốt các khâu chuẩn bị bài giảng, đảm bảo kiến thức và kỹ năng cho học sinh trên lớp, những chỉ số thành phần này sẽ tạo ra một kết quả đầu ra phù hợp, khách quan nhất.
Mô hình đánh giá giáo viên mà các nhà trường nên hướng tới là đánh giá theo chuỗi quá trình và đa tiêu chí. Thay vì giao một con số chỉ tiêu cứng nhắc ở đầu ra, các cơ sở giáo dục cần xây dựng bộ công cụ đánh giá toàn diện các chỉ số thành phần trong hoạt động chuyên môn của giáo viên. Khi quy trình giảng dạy được kiểm soát chặt chẽ và tinh thần trách nhiệm của giáo viên được ghi nhận đúng đắn ở từng công đoạn, chất lượng giáo dục sẽ được nâng cao và duy trì một cách bền vững, trung thực mà không cần đến bất kỳ sự áp đặt thành tích nào.
Cùng đưa ra góp ý về nội dung này, cô Nguyễn Thị Mai Anh cho rằng, các cơ sở giáo dục nên đánh giá giáo viên theo hướng đa chiều, phối hợp hài hòa giữa yếu tố định tính và định lượng. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là khi không dùng chỉ tiêu điểm số hay tỷ lệ học sinh khá, giỏi làm thước đo thi đua, các nhà trường cần thay thế bằng công cụ nào để vừa đánh giá đúng năng lực, sự tiến bộ của học sinh và tinh thần trách nhiệm của giáo viên, vừa bảo đảm tính công bằng.
Theo nữ giáo viên, các nhà trường cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá cụ thể. Đầu tiên là mức độ hài lòng và mức độ tiếp thu bài giảng của học sinh, được đo lường qua các kênh khảo sát hoặc thực tế lớp học. Thứ hai là tính chuẩn mực trong chuyên môn của giáo viên, thể hiện qua việc xây dựng ma trận đề kiểm tra có đúng chuẩn kiến thức kỹ năng hay việc tích cực đổi mới phương pháp dạy học. Thứ ba là thước đo về sự tiến bộ của học sinh qua từng giai đoạn. Việc thiết lập một bộ tiêu chí đánh giá đa chiều, khách quan sẽ giúp các nhà trường đo lường chính xác cả năng lực chuyên môn lẫn tâm huyết của người thầy.
