Tại buổi làm việc với Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai về tình hình đầu năm học và công tác triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh nhấn mạnh, ngành cần chú trọng công tác quản trị, phân công trách nhiệm rõ ràng giữa hiệu trưởng và phó hiệu trưởng ở các phân hiệu; kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh, nhất là tại những cơ sở giáo dục công lập sau sắp xếp có quy mô học sinh lớn. [1]
Theo hiệu trưởng một số trường học sau sáp nhập, việc phân quyền, quản lý trường học là nhiệm vụ hàng đầu của các nhà trường để đảm bảo bộ máy hoạt động hiệu quả, tránh phát sinh sự cố ngoài ý muốn.
Làm sao để người đứng đầu không quá tải?
Trường Trung học cơ sở Yên Hòa (phường Yên Hòa, Hà Nội) được thành lập trên cơ sở sắp xếp, tổ chức lại Trường Trung học cơ sở Yên Hòa và Trường Trung học cơ sở Nguyễn Như Uyên.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Thu Hằng - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Yên Hòa nhìn nhận, với mô hình quản trị mới, công tác quản lý và vận hành nhà trường đứng trước nhiều yêu cầu, đòi hỏi sự đổi mới toàn diện về tư duy lẫn phương thức quản trị. Vì vậy, để bảo đảm bộ máy hoạt động hiệu quả, tinh gọn và không rơi vào tình trạng quá tải, việc phân cấp, phân quyền chính là giải pháp hàng đầu.
Theo cô Hằng, sau sáp nhập, ban giám hiệu nhà trường đã tổ chức họp bàn và ban hành quy định phân công trách nhiệm cụ thể. Việc phân cấp, phân quyền giữa hiệu trưởng và 2 phó hiệu trưởng được thực hiện nhằm phát huy tối đa năng lực, kinh nghiệm của từng thành viên trong ban giám hiệu.
“Mỗi cán bộ quản lý khi được giao phụ trách mảng nhiệm vụ nào sẽ chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả thực hiện mảng đó. Đối với các nhiệm vụ mang tính toàn diện và có tính chất quy trình như xây dựng kế hoạch dạy học chung hay lập kế hoạch kiểm tra nội bộ, nhà trường phân công một phó hiệu trưởng tại điểm chính phụ trách xuyên suốt toàn trường để đảm bảo tính thống nhất.
Song song với đó, phó hiệu trưởng phụ trách phân hiệu được trao quyền chủ động điều hành, trực tiếp triển khai công tác kiểm tra, quản lý giáo viên và giải quyết các công việc thường nhật tại cơ sở. Sự phân công này giúp công việc không bị chồng chéo, loại bỏ cơ chế chờ duyệt không cần thiết và đảm bảo tính chủ động tại từng điểm trường”, cô Hằng cho hay.
Vị hiệu trưởng cũng nhấn mạnh, việc phân quyền không chỉ giúp giảm bớt áp lực cho người đứng đầu, mà còn tạo không gian chủ động, phát huy năng lực lãnh đạo cho phó hiệu trưởng. Đối với các trường học có nhiều điểm trường hoặc cơ sở phân hiệu cách xa nhau, việc trao quyền chủ động cho nhân sự phụ trách tại cơ sở là điều rất cần thiết. Những công việc phát sinh hằng ngày liên quan đến cơ sở vật chất hay các tình huống phát sinh tại chỗ cần được giải quyết kịp thời. Nếu mọi nhiệm vụ, công việc đều phải chờ ý kiến chỉ đạo từ hiệu trưởng thì bộ máy sẽ bị chậm trễ, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy và học.
Tuy nhiên, việc phân cấp, phân quyền phải luôn dựa trên nguyên tắc thống nhất, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và lấy lợi ích phát triển chung của nhà trường cùng sự tiến bộ của học sinh làm thước đo cao nhất.
Trong khi đó, thầy Đỗ Mười - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Quảng Yên (xã Quảng Yên, tỉnh Phú Thọ) cho rằng, sau khi thực hiện sáp nhập, sắp xếp lại các đơn vị trường học, quy mô quản lý gia tăng đáng kể cùng với sự phân tán về địa bàn đặt ra yêu cầu mới trong công tác điều hành của đội ngũ lãnh đạo các cơ giáo dục.
Thầy Mười cho biết, tháng 8/2026, trường được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 trường tiểu học trên địa bàn xã Quảng Yên, gồm: Trường Tiểu học Quảng Yên (cũ), Trường Tiểu học Đại An và Trường Tiểu học Đông Lĩnh.
Với địa bàn miền núi rộng và quy mô học sinh lớn, nhà trường đã chủ động triển khai một số giải pháp đồng bộ về việc phân rõ trách nhiệm nhằm vừa giảm tải cho người đứng đầu, vừa duy trì chất lượng giáo dục.
Theo đó, ban giám hiệu nhà trường đã ban hành quy chế làm việc cụ thể, áp dụng cơ chế quản lý kép đối với ban giám hiệu gồm hiệu trưởng và 3 phó hiệu trưởng. Mỗi phó hiệu trưởng phụ trách một mảng nghiệp vụ chung của toàn trường, như: công tác chuyên môn dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số hoặc công tác học sinh, y tế, cơ sở vật chất.
Mặt khác, các phó hiệu trưởng trực tiếp phụ trách, quản lý toàn diện mọi hoạt động tại từng phân hiệu được phân công. Nhà trường cũng đang hoàn thiện các văn bản ủy quyền chính thức, cho phép phó hiệu trưởng phụ trách phân hiệu toàn quyền tự quyết, tự chịu trách nhiệm trong điều hành công việc hàng ngày từ quản lý, sử dụng cơ sở vật chất, chăm sóc học sinh đến linh hoạt xử lý các sự vụ phát sinh tại chỗ.
Đồng thời, nhà trường cũng phân công tổ trưởng chuyên môn làm đầu mối thường trực phụ trách tạm thời để kịp thời phối hợp với ban giám hiệu. Bằng cách này, hiệu trưởng chỉ tập trung vào công tác chiến lược, điều hành hoạt động tài chính, nhân sự, thi đua khen thưởng - kỷ luật và giải quyết các phát sinh vượt quá thẩm quyền của cấp phó.
Thầy Đỗ Mười - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Quảng Yên (xã Quảng Yên, tỉnh Phú Thọ). Ảnh website trường
Còn tại Trường Trung học cơ sở Vân Hà số 2 (phường Vân Hà, thành phố Bắc Ninh), nhà trường được thành lập trên cơ sở sắp xếp, tổ chức lại Trường Trung học cơ sở Trung Sơn, Trường Trung học cơ sở Tiên Sơn và Trường Trung học cơ sở Vân Hà.
Thầy Đoàn Quốc Phú - hiệu trưởng nhà trường cho biết, sau quá trình sắp xếp, trường vận hành với quy mô gần 2.000 học sinh, bao gồm một điểm trường chính và hai phân hiệu. Việc gia tăng về số lượng cán bộ, giáo viên, nhân viên cũng như diện tích quản lý đòi hỏi nhà trường phải có sự thay đổi căn bản trong tư duy điều hành.
Để tránh tình trạng quá tải, phản ứng chậm và giảm hiệu quả hoạt động sau quá trình sắp xếp, ban giám hiệu nhà trường đã chủ động tái cấu trúc mô hình quản trị, đẩy mạnh phân cấp phân quyền, đổi mới hình thức hội họp và thiết lập cơ chế quản lý dựa trên sản phẩm đầu ra minh bạch.
Cụ thể, ban giám hiệu nhà trường đã tổ chức họp và ban hành quy chế làm việc cụ thể, ra quyết định phân công nhiệm vụ chi tiết. Các phó hiệu trưởng phụ trách phân hiệu được giao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong việc trực tiếp xử lý toàn bộ các sự vụ hàng ngày phát sinh tại cơ sở, từ công tác quản lý nề nếp, đạo đức học sinh, điều hành các hoạt động dạy và học, chỉ đạo công tác chăm sóc cơ sở vật chất cho đến giải quyết các vấn đề phát sinh tức thời tại phân hiệu mà không cần phải chờ trình duyệt hiệu trưởng.
Trong khi đó, hiệu trưởng đóng vai trò điều hành chung, tập trung vào công tác quy hoạch chiến lược và chỉ giữ quyền quyết định đối với hai mảng quản trị cốt lõi mang tính nền tảng là quản lý tài chính và quản lý nhân sự, cùng các vụ việc phức tạp vượt quá thẩm quyền của cấp phó. Việc phân quyền thực chất này đã tạo ra sự chủ động cao cho đội ngũ cán bộ quản lý tại chỗ, xử lý dứt điểm các vướng mắc phát sinh ngay tại phân hiệu và giảm tải tối đa áp lực hành chính cho người đứng đầu đơn vị.
Thầy Đoàn Quốc Phú cũng cho biết thêm, sau quá trình vận hành theo mô hình trường mới, bên cạnh những thuận lợi từ sự đồng thuận của đội ngũ, nhà trường cũng đối mặt với những khó khăn cần tháo gỡ.
Vấn đề lớn nhất là việc xây dựng một bộ quy chế hoạt động chung cùng hệ thống công cụ đánh giá thi đua, khen thưởng và phân loại cán bộ, giáo viên, nhân viên cuối năm nhằm đảm bảo công bằng, thỏa đáng, vừa đáp ứng các quy định mới vừa phù hợp với sự khác biệt về văn hóa làm việc và điều kiện thực tế của từng đơn vị trước khi sáp nhập.
Bên cạnh đó, thách thức hiện nay nằm ở việc thẩm quyền chưa thực sự rõ ràng, cùng thói quen quản lý tập trung. Do đó, việc đẩy mạnh phân quyền chỉ đạt hiệu quả khi đi liền với cải tiến quy trình làm việc, hoàn thiện quy chế và siết chặt trách nhiệm cá nhân của từng cán bộ.
Lấy hiệu quả chuyên môn làm thước đo, giảm hội họp, sinh hoạt chuyên môn không cần thiết
Để công tác chỉ đạo chuyên môn không bị gián đoạn hay mang tính hình thức, thầy Đoàn Quốc Phú cho biết, tại nhà trường, đội ngũ tổ trưởng chuyên môn được cơ cấu phụ trách dàn đều tại tất cả các phân hiệu. Các tổ trưởng chuyên môn được giao quyền chủ động cao trong việc xây dựng kế hoạch giảng dạy, kế hoạch sinh hoạt chuyên môn và tổ chức kiểm tra, khảo sát đánh giá học sinh theo khối lớp. Nhờ ứng dụng công nghệ thông tin và giao quyền chủ động cho cấp cơ sở, việc sinh hoạt chuyên môn, dự giờ và đánh giá giáo viên diễn ra thực chất, thống nhất về chất lượng toàn trường nhưng vẫn đảm bảo tính linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế của từng phân hiệu.
Vị hiệu trưởng nhấn mạnh, để vận hành hiệu quả mô hình trường học sau sáp nhập, yêu cầu cốt lõi là sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị. Quản trị trường học quy mô lớn không thể dựa trên phương thức mệnh lệnh hành chính tập trung, mà phải chuyển sang mô hình phân cấp, phân quyền rõ ràng dựa trên nền tảng công nghệ số và quản lý theo sản phẩm đầu ra.
Việc phân công nhiệm vụ cho các phó hiệu trưởng và tổ trưởng chuyên môn phải đi liền với việc xác định rõ các chỉ số tiêu chuẩn cần đạt và kết quả sản phẩm cụ thể, từ nề nếp đạo đức, chất lượng dạy học cho đến hiệu quả ứng dụng công nghệ tại từng điểm trường. Đây chính là thước đo minh bạch, khách quan nhất để đánh giá năng lực công tác của cán bộ quản lý và giáo viên cuối năm.
Trong khi đó, thầy Đỗ Mười cho hay, nhà trường chủ trương tối ưu hóa các cuộc họp không cần thiết. Ngoại trừ các kỳ họp triển khai nhiệm vụ trọng tâm đầu năm hoặc sự kiện lớn của hội đồng sư phạm được tổ chức tập trung, nhà trường đẩy mạnh chuyển đổi số bằng cách thiết lập hệ thống họp trực tuyến kết nối đến các phân hiệu. Giải pháp này giúp giải quyết dứt điểm hạn chế về không gian phòng họp không đủ sức chứa, đồng thời giúp cán bộ, giáo viên miền núi giảm bớt thời gian, chi phí và áp lực di chuyển quãng đường xa.
Thầy Mười cũng bày tỏ, để công tác quản trị trường học sau sáp nhập đạt hiệu quả cao, điều cốt lõi là phải đẩy mạnh phân cấp phân quyền gắn liền với trách nhiệm giải trình. Đặc biệt, việc giao quyền cho cấp phó, tổ trưởng chuyên môn và đánh giá bằng kết quả sẽ phát huy tối đa năng lực của các thành viên, giúp giảm tải áp lực lên một mình hiệu trưởng.
Còn theo cô Nguyễn Thị Thu Hằng, bên cạnh việc phân quyền bộ máy, tư duy quản trị nhà trường sau sắp xếp cũng cần có sự chuyển biến. Dù ở mô hình quản trị nào, đối tượng trung tâm cần hướng tới vẫn là giáo viên và học sinh. Sau sáp nhập, quy mô trường lớp và số lượng cán bộ, giáo viên gia tăng đáng kể. Một người lãnh đạo tiên phong không chỉ là người giỏi điều hành mà phải là người “hiểu việc, hiểu người”. Hiệu trưởng cần sâu sát, nắm bắt đầy đủ tâm tư, năng lực của từng cán bộ, giáo viên để phân công đúng người, đúng việc, tạo động lực làm việc và xây dựng môi trường học tập tốt nhất cho học sinh.
Ngoài ra, đổi mới quản trị còn nằm ở việc tối ưu hóa hoạt động hành chính và hội họp. Nhà trường cần đẩy mạnh tinh giản thủ tục, giảm bớt hồ sơ sổ sách rườm rà không cần thiết để giáo viên tập trung vào chuyên môn. Hoạt động hội họp cần được tổ chức một cách khoa học, chỉ thực hiện khi thật sự cần thiết nhằm tạo sự đồng thuận hoặc giải quyết các vấn đề cấp thiết.
Việc linh hoạt kết hợp giữa họp trực tiếp và trực tuyến, mạnh dạn giảm tải các cuộc họp không cần thiết sẽ giúp tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu suất làm việc và chất lượng giáo dục của các nhà trường.
Tài liệu tham khảo:
[1]: https://moet.gov.vn/tin-tuc/tin-tong-hop2/bo-gddt-lam-viec-voi-thanh-pho-dong-nai-ve-trien-khai-nhiem-vu-nam-hoc-2026-2027.html?categoryId=101914884