Cô Phan Thị Hồng Quyên - giáo viên Trường Mầm non Vũ Quang (tỉnh Hà Tĩnh) là 1 trong 34 giáo viên tiêu biểu, xuất sắc được chương trình Chia sẻ cùng thầy cô năm 2026 lựa chọn tuyên dương ở Hà Nội.
Sinh ra và lớn lên tại xã Hương Minh (huyện Vũ Quang cũ), sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Tĩnh (nay là Trường Đại học Hà Tĩnh), năm 2002, cô Phan Thị Hồng Quyên được nhận quyết định về công tác tại xã Hương Quang.
Cô Quyên chia sẻ, Hương Quang là một xã biên giới, thuộc địa bàn đặc biệt khó khăn. Từ nhà cô đến trường gần 30km, đường núi quanh co, nhiều đoạn chưa được trải nhựa. Những ngày đầu bước vào nghề là những ngày tháng cô không thể nào quên.
Đó không chỉ là hành trình đến trường khó khăn mà còn là những thiếu thốn trong đời sống và điều kiện công tác. Ngày đầu lên nhận nhiệm vụ, cô phải xin ở nhờ nhà người dân, điều kiện sinh hoạt còn nhiều hạn chế. Thậm chí có thời điểm lớp học phải tận dụng hội quán của xóm. Phòng học nền đất, vách nứa, đồ dùng, đồ chơi và thiết bị dạy học gần như chưa có đầy đủ.
Cô Phan Thị Hồng Quyên - Giáo viên Trường Mầm non Vũ Quang. Ảnh: NVCC.
Thời điểm đó, đời sống người dân địa phương còn nhiều khó khăn, một bộ phận phụ huynh chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của giáo dục mầm non, khiến việc vận động trẻ đến lớp không dễ dàng.
Cô Quyên nhớ lại, có những em đến trường trong bộ quần áo còn thiếu thốn, đôi chân chưa có đôi dép vừa vặn, bữa ăn chưa đủ đầy. Nhiều em rụt rè, nhút nhát, chưa quen với môi trường tập thể. Trong những ngày đầu ấy, người giáo viên trẻ cũng từng có lúc chạnh lòng, mệt mỏi và tự hỏi liệu mình có thể gắn bó lâu dài với nơi đây. Nhưng rồi những ánh mắt trẻ thơ khiến cô ở lại.
"Nếu các em đã thiệt thòi hơn những đứa trẻ ở nơi khác, thì càng cần có những người giáo viên ở lại, yêu thương và đồng hành cùng các em. Từ suy nghĩ ấy, sự gắn bó với nghề và vùng đất này dần trở thành một lựa chọn tự nhiên đối với tôi", cô Quyên bộc bạch.
Gần 11 năm sau ngày về xã Hương Quang, cuộc sống và công việc của cô Quyên dần ổn định thì một thay đổi lớn lại đến. Năm 2013, thực hiện chủ trương giải phóng và di dời toàn bộ diện tích xã Hương Quang nhằm phục vụ việc xây dựng và tích nước vùng lòng hồ thuộc Dự án Đại thủy lợi Ngàn Trươi - Cẩm Trang, người dân, gia đình cô và ngôi trường nơi cô công tác cùng đứng trước một bước ngoặt.
Khi ấy, cô có thể lựa chọn trở về nơi thuận lợi hơn để công tác, nhưng một lần nữa, tình cảm với vùng đất đã gắn bó, với đồng nghiệp và những đứa trẻ khiến cô quyết định cùng bà con trở về khu tái định cư Hói Trung.
Những tưởng hành trình ấy sẽ mở ra một chặng đường mới thuận lợi hơn khi trường lớp tại khu tái định cư được xây dựng khang trang. Nhưng khó khăn lại xuất hiện theo một cách khác.
Gia đình chưa xuống khu tái định cư, học sinh chưa đến trường. "Năm học 2013-2014 bắt đầu, ngày khai giảng chỉ có 5 trẻ đến dự. Lúc đó, tôi cùng đồng nghiệp lại lên đường vận động học sinh đến trường. Chúng tôi vượt hơn 50km đường rừng, trở về Hương Quang để vận động người dân đưa gia đình về khu tái định cư, để những đứa trẻ có thể đến trường. May mắn, sau cùng thì chúng tôi đã thành công. Đó là một trong những dấu mốc khiến tôi càng tin rằng, với giáo viên ở những địa bàn khó khăn, công việc không chỉ nằm trong khuôn khổ một giờ học.
Người giáo viên đôi khi phải đi cùng gia đình, cộng đồng và học sinh qua những thay đổi của cuộc sống để giữ được điều tưởng như giản dị nhất, đó là một đứa trẻ được đến trường", cô Quyên bùi ngùi nhớ lại.
Đổi mới phương pháp - từ "dạy trẻ" đến "trao cơ hội để trẻ học"
Hai mươi tư năm gắn bó với giáo dục mầm non giúp cô Quyên hiểu rằng, với trẻ nhỏ, những thay đổi tưởng như rất nhỏ lại có ý nghĩa rất lớn.
Cũng từ việc quan sát từng thay đổi nhỏ của trẻ, cô Quyên xác định cách tiếp cận giáo dục của mình theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, tạo cơ hội để trẻ được học thông qua chơi, trải nghiệm, khám phá và thể hiện suy nghĩ.
Theo cô, giáo viên mầm non không nên chỉ dừng lại ở việc truyền đạt cho trẻ những kiến thức có sẵn. Quan trọng hơn là tạo ra môi trường để trẻ được chủ động tham gia vào quá trình học tập. Đó cũng là lý do cô chủ động tìm hiểu những phương pháp giáo dục mới, trong đó có STEAM.
Qua thực tế, cô nhận thấy phương pháp này phù hợp với đặc điểm học tập của trẻ mầm non khi các em được quan sát, đặt câu hỏi, dự đoán, thử nghiệm, giải quyết vấn đề, tạo sản phẩm và chia sẻ kết quả. Trong các hoạt động làm quen chữ cái cho trẻ 5 tuổi, thay vì chỉ nhận biết, phát âm, tô và viết, cô tìm cách đưa chữ cái vào những tình huống trải nghiệm gần gũi hơn.
Trẻ có thể tạo chữ bằng cát, que kem, hột hạt, lá cây và những nguyên vật liệu mở; tìm kiếm chữ cái trong môi trường lớp học; ghép chữ, thiết kế sản phẩm, tham gia trò chơi khám phá và thực hiện nhiệm vụ theo nhóm.
Điều cô quan tâm không chỉ là trẻ có nhớ đúng mặt chữ hay phát âm chính xác hay không. Cô muốn biết trẻ có biết suy nghĩ, đặt câu hỏi, hợp tác, dám thử, dám làm lại và trình bày ý tưởng hay không.
Ở một địa bàn còn nhiều khó khăn, với cô Quyên, đổi mới phương pháp giáo dục không phải lúc nào cũng bắt đầu từ những phòng học hiện đại hay hệ thống thiết bị đầy đủ mà nhiều khi bắt đầu từ chính sự chủ động của giáo viên.
Cô tận dụng những nguyên vật liệu sẵn có, vật liệu tái chế và những thứ gần gũi với địa phương để xây dựng môi trường, học liệu cho trẻ. Cách làm vừa phù hợp với điều kiện thực tế, vừa tạo cơ hội để trẻ phát triển khả năng sáng tạo, hình thành ý thức tiết kiệm và bảo vệ môi trường.
Phía sau một hoạt động tưởng như đơn giản là quá trình chuẩn bị không ít công sức. Giáo viên phải nghiên cứu, xây dựng kế hoạch, chuẩn bị nguyên vật liệu, dự kiến tình huống và điều chỉnh hoạt động theo khả năng của trẻ. Có những sản phẩm phải làm đi làm lại nhiều lần để vừa bảo đảm tính thẩm mỹ, vừa an toàn và phù hợp với lứa tuổi. Tất nhiên, không phải ý tưởng nào cũng thành công ngay từ lần đầu, nhưng với cô Quyên, đó cũng chính là một phần của quá trình đổi mới.
"Người giáo viên không phải là người luôn có sẵn mọi câu trả lời; người giáo viên tốt là người luôn sẵn sàng tìm kiếm câu trả lời cùng trẻ", cô chia sẻ. Quan niệm ấy cũng giúp cô duy trì thói quen tự học, nghiên cứu và học hỏi từ đồng nghiệp trong suốt quá trình công tác.
Những nỗ lực trong chuyên môn đã mang đến cho cô Quyên nhiều ghi nhận trong quá trình công tác. Cô nhiều năm đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi cấp trường, 10 năm đạt giáo viên dạy giỏi cấp huyện; được chứng nhận gương điển hình tiên tiến giai đoạn 2015-2020; có nhiều sáng kiến, đề tài khoa học được công nhận ở cấp trường, cấp huyện; 3 năm đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở và được Ủy ban nhân dân tỉnh tặng Bằng khen cùng nhiều giấy khen, ghi nhận khác.
Nhưng khi nhìn lại hành trình đã qua, cô không nhắc nhiều đến những danh hiệu. Điều cô trân trọng hơn là tình cảm của trẻ, sự tin tưởng của phụ huynh và những lần gặp lại học trò cũ. Hai mươi tư năm đủ để nhiều thế hệ học trò bước qua lớp học của cô. Những đứa trẻ từng nép sau lưng mẹ trong ngày đầu đến trường, từng khóc khi xa gia đình, nay đã trở thành những chàng trai, cô gái tự tin bước vào cuộc sống. Mỗi lần gặp lại học trò cũ, nghe các em kể về công việc, gia đình và cuộc sống, cô lại cảm nhận rõ hơn ý nghĩa của những năm tháng đã dành cho nghề.
Giữ ngọn lửa yêu nghề qua năm tháng
Thông qua chương trình "Chia sẻ cùng thầy cô" năm 2026, cô Quyên có dịp nhìn lại hành trình nghề nghiệp của mình. Từ một giáo viên trẻ bước vào vùng khó với đường đi cách trở, lớp học tạm bợ và vô vàn thiếu thốn, đến hôm nay, khi giáo dục mầm non ngày càng được quan tâm và điều kiện dạy học từng bước được cải thiện, cô nhận thấy điều không thay đổi trong mình vẫn là tình yêu dành cho trẻ thơ.
Cô Quyên cho rằng: "Giáo dục ở những vùng còn khó khăn càng cần sự kiên trì và tình yêu thương. Trẻ không chỉ cần kiến thức mà còn cần được khích lệ, lắng nghe, công nhận và trao cơ hội. Bởi vậy, mong muốn của tôi rất giản dị: Mỗi ngày đến trường của trẻ là một ngày vui, mỗi hoạt động là một trải nghiệm có ý nghĩa, mỗi lời cô nói đều góp phần giúp trẻ tự tin hơn. Được làm cô giáo mầm non đó là một niềm hạnh phúc, một sự lựa chọn và cũng là trách nhiệm mà tôi luôn trân trọng".