Vừa qua, Trường Trung học phổ thông Nguyễn Hữu Thọ (phường Xóm Chiếu, thành phố Hồ Chí Minh) xây dựng kế hoạch điều chỉnh hoạt động giáo dục theo Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Theo phương án dự kiến, học sinh học chính khóa từ thứ Hai đến thứ Năm; sáng thứ Sáu dành cho các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và sinh hoạt câu lạc bộ.[1]
Đề xuất này nhận được sự quan tâm của các chuyên gia giáo dục và phụ huynh. Trên thế giới, mô hình học chính khóa 4 ngày/tuần được triển khai tại một số địa phương ở một vài quốc gia, với những cách tổ chức khác nhau.
Nơi cho học sinh nghỉ, nơi tổ chức hoạt động ngoại khóa tại trường
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chí Thành - Trưởng khoa, Khoa Sư phạm, Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, trên thế giới, học chính khóa 4 ngày/tuần không quá phổ biến, chủ yếu được triển khai tại một số địa phương, hoặc cơ sở giáo dục riêng lẻ, với mục tiêu và cách thức tổ chức khác nhau.
Tại Mỹ, mô hình phổ biến tại các vùng nông thôn, nơi gặp khó khăn về kinh phí hoạt động, tuyển dụng và giữ chân giáo viên. Theo Hiệp hội các cơ quan lập pháp bang của Mỹ (NCSL), khoảng 850 học khu thuộc 24 tiểu bang đã áp dụng lịch học này.
Thông thường, học sinh học từ thứ Hai đến thứ Năm hoặc từ thứ Ba đến thứ Sáu, với thời gian học mỗi ngày dài hơn. Ngày còn lại có thể dành cho các hoạt động bổ trợ, phụ đạo, phát triển năng khiếu, sinh hoạt cộng đồng hoặc bồi dưỡng chuyên môn giáo viên. Tuy nhiên, các hoạt động này không phải lúc nào cũng được tổ chức đồng đều giữa các địa phương.
Tại Pháp, học sinh tiểu học ở nhiều địa phương học theo lịch 4 ngày/tuần. Các trường thường bố trí giờ học chính khóa vào thứ Hai, thứ Ba, thứ Năm và thứ Sáu. Ngày thứ Tư có thể dành cho các hoạt động thể thao, văn hóa, nghệ thuật, vui chơi và giáo dục ngoài nhà trường do gia đình, chính quyền địa phương hoặc các tổ chức cộng đồng phối hợp tổ chức.
Tại Bỉ, một số hệ thống trường học tổ chức học bốn ngày trọn vẹn và một buổi học ngắn, thường vào sáng thứ Tư. Mặc dù không phải mô hình 4 ngày/tuần đúng nghĩa, đây là ví dụ cho thấy các quốc gia có thể phân bổ thời gian giáo dục linh hoạt, tạo khoảng thời gian cho học sinh tham gia những hoạt động phát triển khác ngoài các môn học chính khóa.
Thầy Thành đánh giá, về ưu điểm, học 4 ngày/tuần có thể tạo ra sự linh hoạt trong sử dụng thời gian, giúp học sinh có thêm cơ hội tham gia các hoạt động trải nghiệm, thể thao, nghệ thuật, phát triển năng khiếu và học tập ngoài nhà trường. Đối với một số địa phương, đặc biệt là vùng nông thôn hoặc nơi học sinh phải di chuyển xa, việc giảm số ngày đến trường còn có thể giúp giảm chi phí đi lại và vận hành nhà trường.
Tuy nhiên, nếu vẫn giữ nguyên thời lượng chương trình nhưng giảm từ 5 ngày xuống 4 ngày, số giờ học mỗi ngày phải tăng lên đáng kể. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, sức khỏe và hiệu quả tiếp thu của học sinh, đặc biệt ở cấp tiểu học.
Nếu không tăng thời gian học mỗi ngày thì phải có phương án tổ chức lại năm học hoặc chấp nhận giảm thời lượng, từ đó có nguy cơ ảnh hưởng đến việc thực hiện mục tiêu chương trình.
Bên cạnh đó, nếu học sinh nghỉ ở nhà cũng đặt ra vấn đề về tổ chức chăm sóc, quản lý và bảo đảm an toàn, nhất là đối với học sinh nhỏ tuổi. Những gia đình có điều kiện có thể tổ chức các hoạt động bổ ích cho con, trong khi các gia đình khó khăn có thể không có khả năng thực hiện. Như vậy, nếu thiếu chính sách hỗ trợ, mô hình có thể làm gia tăng bất bình đẳng về cơ hội giáo dục.
"Từ góc độ giáo dục học, tôi cho rằng giá trị của mô hình học 4 ngày/tuần không nằm ở việc học sinh được nghỉ thêm một ngày, mà ở cách nhà trường tổ chức lại thời gian để nâng cao hiệu quả giáo dục, bảo đảm sự phát triển toàn diện của học sinh và tạo điều kiện làm việc hợp lý cho giáo viên" - thầy Thành cho hay.
Cùng bàn luận về chủ đề này, Tiến sĩ Vũ Việt Anh - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần giáo dục và Truyền thông Học viện Thành Công cho biết, tại Mỹ, một số học khu, chủ yếu ở những vùng nông thôn, tổ chức học 4 ngày/tuần, thường nghỉ thêm thứ Sáu hoặc thứ Hai. Các ngày học còn lại có thể kéo dài hơn.
Ngày nghỉ, học sinh sinh hoạt cùng gia đình, tham gia thể thao, hoạt động cộng đồng hoặc những chương trình hỗ trợ do địa phương tổ chức. Tuy nhiên, không phải nơi nào cũng có hoạt động ngoại khóa dành cho tất cả học sinh.
Tại Pháp, một số trường tiểu học tổ chức 24 giờ học bắt buộc trong 4 ngày. Chương trình Plan mercredi, tức chương trình hoạt động ngày thứ Tư, để trẻ có cơ hội tham gia thể thao, nghệ thuật, văn hóa, khoa học và những trải nghiệm cộng đồng. Hệ thống này có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, các trung tâm hoạt động, tổ chức xã hội và cơ sở giáo dục, cùng những cơ chế hỗ trợ tài chính và tiêu chuẩn chất lượng.
“Tôi đặc biệt đánh giá cao cách tiếp cận đó. Họ không đơn giản cho học sinh nghỉ một ngày rồi để gia đình tự xoay xở, mà tìm cách tạo ra một mạng lưới hoạt động an toàn, có tổ chức, để phụ huynh có thể yên tâm và trẻ có thêm những trải nghiệm phù hợp” – ông Việt Anh chia sẻ.
Bên cạnh đó, Phần Lan và Singapore cũng là những quốc gia đáng tham khảo, dù không áp dụng đại trà tuần học 4 ngày. Phần Lan phát triển mô hình hoạt động sở thích miễn phí cho học sinh, có sự tham gia của chính quyền địa phương và các tổ chức cung cấp hoạt động. Singapore coi hoạt động đồng chương trình, gọi là CCA, như một bộ phận quan trọng của giáo dục toàn diện, giúp học sinh phát triển thể chất, nghệ thuật, kỹ năng hợp tác và tinh thần trách nhiệm.
"Theo tôi, bài học lớn nhất từ kinh nghiệm quốc tế không nằm ở việc nên học 4 hay 5 ngày, mà ở cách chúng ta kết nối giáo dục trong nhà trường với giáo dục gia đình và giáo dục cộng đồng. Một đứa trẻ không chỉ trưởng thành từ những giờ học trên lớp, mà còn từ những trải nghiệm, những mối quan hệ và môi trường sống hằng ngày" - ông Việt Anh cho hay.
Từ quan sát thực tiễn, Thạc sĩ Vũ Anh Phương - giảng viên Trường Cincinnati State College (bang Ohio, Mỹ) nhận định, mô hình học 4 ngày/tuần ở Mỹ rất hiệu quả nếu học sinh được tham gia các hoạt động trải nghiệm tại trường trong ngày không học chính khóa.
“Một vấn đề tôi nhận thấy ở sinh viên Việt Nam là nhiều bạn chưa xác định rõ ngành học và định hướng nghề nghiệp. Theo tôi, một trong những nguyên nhân là các bạn chưa có đủ trải nghiệm để hiểu mình thực sự muốn gì và phù hợp với lĩnh vực nào khi học phổ thông.
Trong khi đó, học sinh Mỹ có nhiều cơ hội tham gia các hoạt động trải nghiệm từ sớm, qua đó khám phá sở thích và năng lực của bản thân. Các em được tham gia nhiều hoạt động, cuộc thi và chương trình ngoại khóa, từ đó có thêm cơ sở để lựa chọn hướng đi trong tương lai.
Vấn đề thứ hai là kỹ năng mềm. Người học có thể có kiến thức chuyên môn tốt, thậm chí có năng lực nghiên cứu, nhưng chưa chắc đã thành thạo kỹ năng lãnh đạo, thuyết trình, viết báo cáo hay làm việc nhóm.
Ở Mỹ, học sinh được rèn luyện những kỹ năng này thông qua nhiều hoạt động khác nhau. Chẳng hạn, thể thao là một hoạt động được coi trọng tại Mỹ. Trẻ em có thể tham gia các môn thể thao đồng đội từ sớm. Thông qua đó, các em học cách phối hợp, tuân thủ quy tắc, chia sẻ trách nhiệm và làm việc vì mục tiêu chung. Bên cạnh thể thao, hoạt động học tập theo dự án và làm việc nhóm cũng tạo cơ hội để học sinh rèn luyện những kỹ năng cần thiết.
Vì vậy, việc tăng cường hoạt động trải nghiệm, dự án nhóm và các hoạt động thực hành ngay từ bậc phổ thông có thể góp phần khắc phục những hạn chế này” – cô Phương bày tỏ.
Nhiều điểm cần lưu ý nếu triển khai tại Việt Nam
Theo cô Phương, nếu áp dụng tại Việt Nam, mô hình này có thể tạo thêm thời gian cho học sinh tham gia hoạt động trải nghiệm, thực hành và phát triển kỹ năng mềm. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào cách thiết kế chương trình và điều kiện triển khai tại từng trường.
Theo đó, giáo viên cần có năng lực tổ chức hoạt động, nhà trường cần có kinh phí và cơ sở vật chất phù hợp. Các hoạt động không thể chỉ dừng lại ở việc học sinh đến trường nghe giảng, bởi như vậy sẽ khó tạo ra sự khác biệt về kỹ năng so với các tiết học thông thường.
Đặc biệt, nếu hoạt động không triển khai đều đặn, học sinh nghỉ ở nhà chơi hoặc dành thời gian đó đi học thêm các môn văn hóa, thì mục tiêu của mô hình không thể đạt được.
Do vậy, trước mắt, mô hình chỉ phù hợp với một số cơ sở giáo dục có điều kiện, đặc biệt ở bậc tiểu học và trung học cơ sở.
TPHCM: Trường rà soát thời khóa biểu, mong có hướng dẫn của Sở GDĐT để thực hiện Thông tư 85 phù hợp
Thầy Thành cho rằng, mô hình học 4 ngày/tuần có thể mang lại một số lợi ích nhất định, nhưng không nên xem đây là một mô hình ưu việt có thể áp dụng đồng loạt cho mọi cơ sở giáo dục. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hiệu quả của mô hình phụ thuộc vào cách phân bổ thời lượng chương trình, tổ chức các hoạt động giáo dục, điều kiện của gia đình và đặc biệt là năng lực tổ chức của nhà trường.
Từ thực tiễn Việt Nam, thầy cho rằng cần quan tâm đến năm vấn đề. Thứ nhất, ưu tiên các hoạt động phát triển năng lực, sở trường và đáp ứng nhu cầu đa dạng của học sinh, thay vì kéo dài thời gian học các môn văn hóa.
Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 đã quy định thời lượng các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc. Vì vậy, thời gian bổ sung nên dành cho những nội dung mà chương trình chính khóa chưa đáp ứng đầy đủ, như STEM, Robotics, trí tuệ nhân tạo, lập trình, ngoại ngữ ứng dụng, nghệ thuật, thể thao và kỹ năng sống.
Tùy từng cấp học, nhà trường có thể tổ chức hoạt động khám phá, vui chơi có định hướng, giao tiếp và nghệ thuật ở tiểu học; trải nghiệm khoa học, nghiên cứu dự án và khám phá nghề nghiệp ở trung học cơ sở; hướng nghiệp chuyên sâu, nghiên cứu khoa học và trải nghiệm tại trường đại học, doanh nghiệp ở trung học phổ thông.
Điều quan trọng là các hoạt động này phải tạo ra giá trị giáo dục bổ sung thực sự, không đơn thuần là những tiết học chính khóa được tổ chức thêm dưới tên gọi khác.
Thứ hai, cần tính đến định mức lao động và năng lực tổ chức thực tế của đội ngũ giáo viên. Theo Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, thời lượng giáo dục bắt buộc ở tiểu học dao động khoảng 875-1.050 tiết mỗi năm, ở trung học cơ sở khoảng 1.015-1.050 tiết và ở trung học phổ thông khoảng 997 tiết, chưa kể các lựa chọn bổ sung của học sinh.
Trong khi đó, theo Thông tư số 05/2025/TT-BGDĐT, định mức tiết dạy trung bình của giáo viên lần lượt là 23 tiết mỗi tuần ở tiểu học, 19 tiết ở trung học cơ sở và 17 tiết ở trung học phổ thông. Đây là định mức tiết dạy trong tổng thể chế độ lao động sư phạm, không phải toàn bộ thời gian làm việc của giáo viên.
Nếu đội ngũ hiện có chỉ đủ đáp ứng chương trình bắt buộc, việc giao thêm nhiệm vụ tổ chức câu lạc bộ, dạy tăng cường và quản lý học sinh ngoài giờ mà không bổ sung nhân lực, nguồn lực và chế độ phù hợp sẽ gây áp lực, đồng thời khó bảo đảm chất lượng giáo dục lâu dài.
Thứ ba, phát huy vai trò của các cơ sở giáo dục ngoài công lập trong tổ chức hoạt động bổ trợ. Các trường chủ yếu được bố trí nhân lực để thực hiện chương trình giáo dục phổ thông, trong khi những hoạt động chuyên sâu về ngoại ngữ, STEM, Robotics, nghệ thuật, thể thao và kỹ năng sống đòi hỏi nhân lực, học liệu, thiết bị và phương pháp tổ chức riêng.
Vì vậy, cần chuyển từ tư duy nhà trường phải tự tổ chức mọi hoạt động sang mô hình nhà trường giữ vai trò chủ đạo, đồng thời huy động các nguồn lực giáo dục có chất lượng từ xã hội. Các trung tâm ngoại ngữ, cơ sở đào tạo STEM, nghệ thuật, thể thao và kỹ năng sống có thể trở thành đối tác chuyên môn, góp phần đa dạng hóa cơ hội học tập mà không nhất thiết làm tăng số tiết dạy của giáo viên cơ hữu.
Công văn số 4567/BGDĐT-GDPT ngày 5/8/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tổ chức dạy học hai buổi mỗi ngày cũng định hướng phối hợp với các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở nghiên cứu, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân để hỗ trợ tổ chức hoạt động giáo dục. Đây là cơ sở để phát triển các mô hình phối hợp phù hợp với điều kiện từng địa phương.
Tuy nhiên, hợp tác không đồng nghĩa với chuyển giao trách nhiệm giáo dục hoặc thương mại hóa hoạt động trong trường học. Nhà trường phải chịu trách nhiệm về mục tiêu, nội dung, chất lượng và quyền lợi của học sinh; đối tác cung cấp nhân lực, chương trình, học liệu và điều kiện tổ chức theo thỏa thuận; cơ quan quản lý giáo dục thực hiện giám sát, kiểm tra theo thẩm quyền.
Việc lựa chọn đối tác cần căn cứ vào năng lực chuyên môn, tính pháp lý, chất lượng chương trình, đội ngũ thực hiện và kết quả giáo dục, thay vì chỉ dựa vào chi phí dịch vụ.
Thứ tư, bảo đảm minh bạch tài chính và quyền lựa chọn của học sinh, cha mẹ học sinh. Cần phân biệt rõ những hoạt động giáo dục thuộc trách nhiệm bảo đảm của nhà trường với các chương trình bổ sung theo nhu cầu riêng của người học.
Đối với hoạt động có thu phí, nhà trường phải công khai nội dung, thời lượng, đội ngũ thực hiện, mức thu, phương thức quản lý kinh phí và kết quả dự kiến. Việc tham gia phải thực sự tự nguyện, không trở thành điều kiện để học sinh được hưởng đầy đủ quyền lợi giáo dục chính khóa.
Đồng thời, cần phân biệt các chương trình phát triển kỹ năng, năng khiếu, trải nghiệm với hoạt động dạy thêm, học thêm thuộc phạm vi điều chỉnh của Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT. Việc hợp tác với đơn vị tư nhân không làm thay đổi bản chất pháp lý của hoạt động, cũng không thể được sử dụng để hợp thức hóa các khoản thu trái quy định.
Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn để các em không mất đi cơ hội tham gia những hoạt động giáo dục có giá trị vì điều kiện kinh tế.
Thứ năm, đổi mới cách tổ chức và đánh giá hiệu quả hoạt động giáo dục bổ trợ. Thay vì tổ chức đồng loạt các lớp tăng cường cho tất cả học sinh, nhà trường nên khảo sát nhu cầu, sở thích và năng lực của từng nhóm để xây dựng chương trình phù hợp. Các hoạt động có thể triển khai dưới hình thức câu lạc bộ, dự án học tập, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm nghề nghiệp hoặc học phần tự chọn, gắn với những vấn đề thực tiễn như bảo vệ môi trường, sáng tạo nghệ thuật và giải quyết các vấn đề của cộng đồng.
Hiệu quả không nên chỉ được đo bằng số lượng học sinh tham gia hay số tiết tổ chức, mà cần xem xét mức độ phát triển năng lực, kỹ năng, sở trường, hứng thú học tập và khả năng định hướng nghề nghiệp của học sinh.
Về lâu dài, cần hướng tới một hệ sinh thái giáo dục mở, trong đó nhà trường phổ thông giữ vai trò trung tâm, giáo viên cơ hữu tập trung thực hiện nhiệm vụ giáo dục cốt lõi, còn các trường đại học, trung tâm giáo dục tư nhân, doanh nghiệp và tổ chức xã hội cùng tham gia cung cấp những cơ hội học tập đa dạng, chất lượng cho học sinh.
Tiến sĩ Vũ Việt Anh chỉ ra, các hoạt động bổ trợ nên tập trung vào ba hướng: phát triển thể chất, tinh thần và kỹ năng sống thông qua thể thao, nghệ thuật, đọc sách; khám phá khoa học, công nghệ, sáng tạo và giải quyết vấn đề thực tế; tăng cường hướng nghiệp thông qua trải nghiệm nghề nghiệp và các dự án cộng đồng. Các hoạt động cần phù hợp với độ tuổi, có mục tiêu rõ ràng và tạo cơ hội để học sinh trực tiếp thực hành, trải nghiệm.
Để triển khai hiệu quả, cần có sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng. Nhà trường định hướng, tổ chức hoạt động; gia đình đồng hành trong quản lý thời gian và hình thành thói quen; cộng đồng cung cấp không gian, nguồn lực và cơ hội trải nghiệm an toàn. Đồng thời, cần bảo đảm kinh phí, người hướng dẫn, cơ chế giám sát và cơ hội tiếp cận bình đẳng cho học sinh, nhất là những em có hoàn cảnh khó khăn.
Về cách thức triển khai, những chương trình cần có tính liên tục, chẳng hạn các câu lạc bộ hoặc dự án kéo dài từ 8 đến 12 tuần, để học sinh có thời gian khám phá và phát triển năng lực. Đồng thời, phải có người điều phối, kế hoạch tài chính minh bạch, cơ chế đánh giá và mạng lưới đối tác ổn định. Không thể xây dựng một hệ thống lâu dài chỉ dựa vào sự nhiệt tình của giáo viên hay một vài nguồn tài trợ ngắn hạn.
"Điều quan trọng nhất không chỉ là giảm một ngày học chính khóa, mà là tạo thêm cơ hội để học sinh phát triển toàn diện. Giáo dục không chỉ chuẩn bị cho các kỳ thi mà còn cần trang bị cho các em năng lực bước vào cuộc sống, với sự đồng hành của nhà trường, gia đình và cộng đồng” – ông Việt Anh bày tỏ.
Tài liệu tham khảo:
[1]https://giaoduc.net.vn/tphcm-truong-ra-soat-thoi-khoa-bieu-mong-co-huong-dan-cua-so-gddt-de-thuc-hien-thong-tu-85-phu-hop-post263470.gd