Hội nghị có sự tham dự của Thứ trưởng Phạm Quang Hưng, lãnh đạo một số đơn vị thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, các chuyên gia, nhà khoa học, lãnh đạo cơ sở giáo dục đại học trong cả nước.
Phát biểu mở đầu hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh: Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã có quan điểm, chủ trương đổi mới mạnh mẽ trong công tác xét, bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư theo hướng hội nhập quốc tế. Quan điểm là tăng quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học trong bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. Luật Giáo dục cũng đã thể chế quan điểm này để giao cho người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học được bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư và giao Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quy định về điều kiện, tiêu chuẩn và quy trình bổ nhiệm.
Theo Bộ trưởng, quá trình xây dựng dự thảo Thông tư điều Bộ Giáo dục và Đào tạo quan tâm không chỉ là quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học mà còn là chất lượng, sự công bằng trong đánh giá và bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. “Khi xây dựng chính sách phải làm sao để chính sách tạo động lực cho những người làm khoa học, cho các giảng viên có thể đóng góp nhiều hơn, đóng góp tốt hơn cho lĩnh vực giáo dục đại học, thúc đẩy chất lượng giảng dạy”, Bộ trưởng nói.
Ngoài ra, cũng theo Bộ trưởng, dự thảo quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư còn tạo điều kiện cho cơ sở giáo dục đại học thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao có năng lực xuất sắc làm việc trong các vị trí khác nhau, thu hút nhà khoa học nước ngoài.
Khẳng định, đây là dự thảo Thông tư khó nên quá trình xây dựng khá dài, trải qua nhiều lần lấy ý kiến, Bộ trưởng cho biết, hội nghị hôm nay tiếp tục lắng nghe ý kiến của các nhà khoa học, các cơ sở giáo dục đại học để tiếp tục hoàn thiện, Bộ Giáo dục và Đào tạo và Ban soạn thảo sẽ nghiên cứu tiếp thu để có một văn bản tốt nhất, góp phần thúc đẩy quyền tự chủ, nâng cao chất lượng giáo dục đại học.
Nhiều chính sách đột phá, nguyên tắc xuyên suốt là coi trọng chất lượng
Dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư đánh dấu sự chuyển đổi toàn diện từ mô hình quản lí tập trung “Nhà nước công nhận đạt tiêu chuẩn - cơ sở bổ nhiệm” sang mô hình hiện đại “Cơ sở giáo dục đại học tự chủ tuyển chọn cạnh tranh vào vị trí việc làm, Nhà nước ban hành chuẩn sàn và thực hiện hậu kiểm theo rủi ro”. Theo đó, dự thảo Thông tư có nhiều chính sách đột phá.
Chia sẻ về quan điểm xây dựng, Cục trưởng Cục Nhà giào và Cán bộ quản lý giáo dục Vũ Minh Đức cho biết: Dự thảo Thông tư hướng tới bảo đảm phù hợp với đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước và tính đồng bộ trong hệ thống pháp luật; kế thừa những điểm hợp lý của Quyết định số 37/2018/QĐ-TTg, có lộ trình phù hợp để không tạo ra sự thay đổi đột ngột khi triển khai.
Cùng với đó là yêu cầu phân cấp đầy đủ, phát huy quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học; xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy trình rõ ràng, minh bạch, chú trọng chất lượng, tiệm cận chuẩn mực quốc tế và phù hợp với thực tiễn Việt Nam.
Dự thảo xác định chức danh giáo sư, phó giáo sư là chức danh của giảng viên đại học. Chức danh gắn với vị trí, nhiệm vụ và nguồn lực. Cơ sở giáo dục đại học chỉ bổ nhiệm khi có vị trí (chức danh giảng viên đại học trong cơ cấu tổ chức, nhân sự); có nhiệm vụ và điều kiện để người được bổ nhiệm thực hiện công việc.
Nguyên tắc xuyên suốt là coi trọng chất lượng, bảo đảm liêm chính khoa học, hội nhập quốc tế và tạo cơ chế cạnh tranh trong bổ nhiệm; bảo đảm khách quan, công bằng giữa ứng viên trong và ngoài cơ sở giáo dục đại học.
Điểm đáng chú ý là dự thảo xác định ba nhóm năng lực cốt lõi để đánh giá ứng viên, gồm: năng lực giảng dạy và kết quả đào tạo; năng lực nghiên cứu, sáng tạo tri thức và uy tín khoa học; năng lực phát triển tập thể và phục vụ cộng đồng. Trọng số tối thiểu tương ứng của ba nhóm năng lực này là 30%, 30% và 20%.
Trong đó, năng lực giảng dạy được chú trọng thông qua các yêu cầu cụ thể về giờ giảng trực tiếp, số lượng nghiên cứu sinh, học viên thạc sĩ và năng lực phát triển chương trình đào tạo.
Một nội dung quan trọng khác của dự thảo là nâng cao yêu cầu về chất lượng công trình khoa học và bảo đảm liêm chính học thuật. Theo đó, chỉ tính các công bố mà ứng viên là tác giả chính, với số lượng tối thiểu 12 công bố đối với ứng viên phó giáo sư và 20 công bố đối với ứng viên giáo sư trên các tạp chí loại 1. Trong đó, có số lượng tối thiểu công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín theo từng khối ngành.
Việc đánh giá không chỉ dừng ở số lượng công bố khoa học mà còn xem xét năng lực tổ chức, huy động nguồn lực và các công trình khoa học tiêu biểu của ứng viên.
Dự thảo đồng thời thiết lập cơ chế phản biện độc lập. Các chuyên gia phản biện phải là người có uy tín, năng lực khoa học và không có xung đột lợi ích.
Đặc biệt, dự thảo quy định thu hồi quyết định bổ nhiệm nếu phát hiện ứng viên có hành vi gian lận hồ sơ, sử dụng văn bằng không hợp pháp, đạo văn, ngụy tạo dữ liệu, mua bán bản quyền hoặc gian lận thành tích.
Về chính sách luân chuyển, thu hút nhân tài, dự thảo trao quyền chủ động cho cơ sở đào tạo trong việc thu hút người đang giữ chức danh giáo sư, phó giáo sư tại các cơ quan, tổ chức trong và ngoài nước. Chính sách này hướng tới hỗ trợ các cơ sở giáo dục đại học mới thành lập, các ngành đào tạo mới mở.
Dự thảo cũng thiết lập cơ chế cạnh tranh trong bổ nhiệm. Các ứng viên đạt yêu cầu được xếp hạng theo điểm số; người đứng đầu cơ sở đào tạo căn cứ kết quả này để quyết định lựa chọn ứng viên bổ nhiệm.
Về trách nhiệm thực hiện, cơ sở đào tạo có trách nhiệm xây dựng quy định cụ thể hóa yêu cầu năng lực, hình thức đánh giá, thang đánh giá và phương pháp tổng hợp điểm. Theo đó, Hội đồng đánh giá và từng thành viên hội đồng phải chịu trách nhiệm về kết quả đánh giá; người đứng đầu cơ sở đào tạo chịu trách nhiệm về quyết định bổ nhiệm trong phạm vi thẩm quyền.
Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện nhiệm vụ hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra và tổng hợp tình hình triển khai. Bộ cũng vận hành cơ sở dữ liệu về bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư; hướng dẫn danh mục hội nghị uy tín, nguồn chuyên gia và thành lập Hội đồng tư vấn khi cần thiết.
Để bảo đảm quá trình chuyển đổi không gây xáo trộn đột ngột, dự thảo đưa ra lộ trình thực hiện chuyển tiếp trong 3 năm đầu. Theo đó, mỗi năm số lượng bổ nhiệm không quá 20% tổng số giáo sư, phó giáo sư tại thời điểm đầu năm học. Số vị trí giáo sư được bổ nhiệm mới không quá 1/3 số phó giáo sư được bổ nhiệm mới.
Đảm bảo tính kế thừa và phù hợp thực tiễn
Thảo luận tại hội nghị, các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các cơ sở giáo dục đại học đồng thuận và ghi nhận những nội dung đã được tiếp thu, chỉnh sửa qua các phiên bản dự thảo. Các ý kiến tập trung vào việc hoàn thiện quy định về vị trí việc làm, tiêu chuẩn khoa học, cơ chế tính số lượng chức danh và tổ chức hội đồng xét bổ nhiệm, bảo đảm phù hợp với thực tiễn và đặc thù từng lĩnh vực.
GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, dự thảo thông tư có nội dung, hình thức chặt chẽ, căn bản đã tiếp thu nhiều ý kiến phản biện từ các chuyên gia, nhà khoa học.
So với Quyết định 37, dự thảo Thông tư đã có sự kế thừa mang tính thực tiễn gắn với các trường đại học của Việt Nam nhưng bị không dập khuôn, tiếp cận các quy chuẩn chung về học hàm giáo sư, phó giáo sư của quốc tế, nhất là ở các yếu tố vị trí việc làm. Việc ban hành dự thảo thông tư trong thời điểm này là rất phù hợp.
PGS.TS Hoàng Tùng - Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cho biết, theo tinh thần Nghị quyết 57, chúng ta đang thúc đẩy các hoạt động về đổi mới sáng tạo, văn bằng sáng chế. Tuy nhiên, ở trong dự thảo này toàn bộ nội dung liên quan đến các kết quả văn bằng sáng chế chưa được đề cập tới nhiều. Thầy Tùng kiến nghị ban soạn thảo có thể xem xét để đưa thêm vào các điều kiện tối thiểu.
Đại diện Đại học Đà Nẵng, GS.TS Bùi Văn Ga đề nghị không giới hạn ngoại ngữ trong một số ngôn ngữ cụ thể mà mở rộng theo yêu cầu công việc chuyên môn của từng ngành, lĩnh vực. Ngoài tiếng Anh, ứng viên có thể sử dụng các ngoại ngữ phù hợp với đặc thù chuyên môn.
Về thời hiệu tiếp nhận thông tin phản ánh, khiếu nại, tố cáo đối với ứng viên, GS.TS Bùi Văn Ga đề nghị ban soạn thảo quy định rõ thời hạn tiếp nhận trước thời điểm họp hội đồng để có đủ thời gian xem xét, xử lý, tránh ảnh hưởng đến quyền lợi của ứng viên và hoạt động của hội đồng.
Theo GS.TS Trần Huy Thịnh, Trường Đại học Y Hà Nội, lĩnh vực Sức khỏe có những đóng góp lớn về nghiên cứu khoa học, đào tạo và phục vụ cộng đồng; chất lượng, tỷ lệ trích dẫn và sức ảnh hưởng của các công bố khoa học trong lĩnh vực này tương đương với khối ngành 1. Vì vậy, đề nghị ban soạn thảo cân nhắc xếp nhóm ngành Sức khỏe vào nhóm ngành 1 và nâng hệ số áp dụng tương ứng với nhóm ngành này.
GS.TS Trần Huy Thịnh đề nghị ban soạn thảo lượng hóa tối đa những nội dung có thể định lượng, hạn chế các quy định mang tính định tính. Khi có nhiều ứng viên cạnh tranh cho một vị trí, các tiêu chí không rõ ràng có thể dẫn đến khiếu nại, thắc mắc và gây khó khăn cho cơ sở giáo dục đại học trong quá trình triển khai.
Đại diện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, PGS.TS Nguyễn Lân Hùng Sơn, Phó Hiệu trưởng kiến nghị bổ sung cơ chế ghi nhận công trình sách giáo khoa do giảng viên sư phạm chủ trì, tổng chủ biên, chủ biên; tính đến các hoạt động bồi dưỡng, tập huấn giáo viên và hướng dẫn sinh viên thực tập sư phạm.
Một số đại biểu cũng đề nghị làm rõ quy định về điều khoản chuyển tiếp, hạn mức chức danh tại cơ sở đào tạo, điều kiện đối với ứng viên và yêu cầu ngoại ngữ, bảo đảm thuận lợi trong quá trình triển khai.
Dự kiến ban hành trong tháng 11, cơ sở giáo dục đại học chuẩn bị để triển khai
Trân trọng cảm ơn các ý kiến góp ý của chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các cơ sở giáo dục đại học, Thứ trưởng Phạm Quang Hưng đồng thời trao đổi, làm rõ thêm một số ý kiến liên quan đến số lượng, cơ cấu giáo sư, phó giáo sư, lưu ý với ngành đặc thù, đảm bảo đóng góp thực chất, hài hoà giữa định lượng và định tính, quy định của hội đồng, chuyên gia phản biện, vấn đề chuyển tiếp…
Thứ trưởng cho biết, với tinh thần bảo đảm chặt chẽ nhưng khả thi, phù hợp với tính đặc thù và trách nhiệm giải trình của từng cơ sở giáo dục, Ban soạn thảo sẽ tiếp thu tối đa các ý kiến, hoàn thiện quy định để có thể thực hiện ngay, hạn chế tối đa vướng mắc khi triển khai trong thực tiễn.
Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cảm ơn các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện cơ sở giáo dục đại học và khẳng định, dự thảo Thông tư là sản phẩm trí tuệ của tập thể các chuyên gia, nhà khoa học, các cơ sở giáo dục đại học. Qua nhiều lần chỉnh sửa, dự thảo hôm nay đã cơ bản nhận được sự đồng thuận; một số vấn đề kỹ thuật sẽ tiếp tục Ban soạn thảo rà soát, tiếp thu, để có thể ban hành trong tháng 11.
Nhấn mạnh, hội nghị vừa là trao đổi, góp ý hoàn thiện dự thảo Thông tư song cũng là bước chuẩn bị để triển khai, Bộ trưởng đề nghị các cơ sở giao dục đại học bám sát quan điểm, định hướng, cách tiếp cận để chuẩn bị thực hiện.
Đề cập tới nội dung rất mới khi Thông tư đi vào thực hiện là việc bổ nhiệm phó giáo sư, giáo sư có thể thực hiện bất kỳ thời điểm nào trong năm, không cần theo đợt như trước đây và ứng viên có thể nộp hồ sơ ở nhiều trường, Bộ trưởng cho rằng, điều này sẽ tạo sự cạnh tranh lớn và đây không chỉ là quyền lợi của các trường mà còn giúp điều tiết tốt cho cả hệ thống. Sự cạnh tranh không chỉ ở số lượng, mà là cạnh tranh để nâng cao chất lượng; tạo sự năng động, dịch chuyển đội ngũ giáo sư, phó giáo sư không chỉ ở phạm vi trong nước.
Theo Bộ trưởng, chính sự cạnh tranh vào vị trí việc làm khi một vị trí có nhiều người cạnh tranh cũng đòi hỏi hội đồng phải nâng cao trách nhiệm đánh giá công tâm, khách quan, thực chất, nâng cao chất lượng. Bên cạnh đó, cạnh tranh gắn với minh bạch, qua minh bạch không chỉ hội đồng mà cả xã hội cùng giám sát, các ứng viên cùng giám sát, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng giám sát. Đồng thời, Bộ sẽ thực hiện hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra theo chức năng quản lý nhà nước.
Một số vấn đề cụ thể để hoàn thiện dự thảo Thông tư được Bộ trưởng lưu ý như việc đánh giá sau bổ nhiệm; làm rõ quyền, trách nhiệm trong từng điều khoản; quy định chuyển tiếp, trong đó tính toán kỹ tất cả các trường hợp… Bộ trưởng đồng thời mong muốn các cơ sở giáo dục đại học tiếp tục nghiên cứu kỹ, tiếp tục trao đổi, nêu ý kiến để Thông tư được ban hành có chất lượng tốt nhất và chuẩn bị triển khai Thông tư ngay sau khi ban hành.