Theo Dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư (bản dự thảo ngày 5/11/2026) của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc bổ nhiệm hai chức danh này sẽ gắn với vị trí việc làm, nhu cầu sử dụng và năng lực thực tế của cơ sở đào tạo, trong giới hạn số lượng tối đa được quy định.
Cơ sở đào tạo chủ động bổ nhiệm trong giới hạn số lượng quy định
Theo dự thảo, số lượng giáo sư, phó giáo sư tối đa của từng nhóm ngành được xác định dựa trên ba yếu tố: quy mô đội ngũ giảng viên có trình độ tiến sĩ, kết quả hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cùng kết quả đào tạo tiến sĩ.
Công thức xác định số lượng tối đa được quy định như sau:
Số lượng giáo sư, phó giáo sư tối đa = (30% × G) + (T × G) + (k × B)
Trong đó:
G là số giảng viên cơ hữu có trình độ tiến sĩ của nhóm ngành, được tính bình quân trong ba năm gần nhất. Chỉ tiêu này bao gồm các vị trí cơ hữu, đồng cơ hữu có bằng tiến sĩ thuộc nhóm ngành. Trường hợp giảng viên tham gia nhiều nhóm ngành, việc phân bổ được tính theo tỷ lệ khối lượng giảng dạy và nghiên cứu thực tế, bảo đảm tổng tỷ lệ không vượt quá 1,0.
T là tỷ trọng thu từ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên tổng kinh phí thu của cơ sở đào tạo, tính bình quân trong ba năm gần nhất. Nguồn thu phải được quản lý qua tài khoản chính thức, thể hiện trong báo cáo tài chính được phê duyệt và công khai theo quy định; không bao gồm kinh phí từ hoạt động dịch vụ, tư vấn.
B là số bằng tiến sĩ do cơ sở đào tạo cấp cho nghiên cứu sinh của nhóm ngành, tính bình quân trong ba năm gần nhất.
k là hệ số, bằng 2/3 đối với khối ngành I và 1/3 đối với các khối ngành còn lại.
Đối với tỷ trọng thu từ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, dự thảo quy định việc tính toán riêng theo từng khối ngành, gồm STEM, Khoa học xã hội và Nhân văn, Nghệ thuật, phù hợp với đặc thù của từng khối.
Trường hợp nhóm ngành hoạt động chưa đủ ba năm, các chỉ số G, T, B được tính theo thời gian hoạt động thực tế.
Đáng chú ý, trong tổng số lượng giáo sư, phó giáo sư tối đa của một nhóm ngành, số lượng giáo sư không được vượt quá 25% tổng số phó giáo sư của nhóm ngành đó. Nếu kết quả tính toán có số thập phân thì được làm tròn lên số nguyên gần nhất.
Dự thảo cũng quy định một số trường hợp đặc biệt. Theo đó, cơ sở giáo dục đại học có đề án phát triển thành cơ sở giáo dục đại học hàng đầu khu vực và thế giới được cấp có thẩm quyền phê duyệt sẽ được áp dụng cơ chế riêng trong thời gian thực hiện đề án. Số lượng giáo sư, phó giáo sư là chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài hoặc người Việt Nam ở nước ngoài được thu hút, bổ nhiệm không tính vào hạn mức chung.
Đối với cơ sở giáo dục đại học mới thành lập, trong 10 năm đầu kể từ ngày có quyết định thành lập, cơ sở đào tạo được áp dụng cơ chế đặc thù về xác định số lượng, tỷ lệ bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư nhằm bảo đảm đội ngũ nhân lực cốt lõi phục vụ hoạt động đào tạo và nghiên cứu theo đề án thành lập đã được phê duyệt.
Không xét ứng viên có kết luận vi phạm liêm chính học thuật trong 5 năm
Bên cạnh điều kiện về văn bằng, thâm niên và phẩm chất đạo đức, dự thảo cũng quy định cụ thể về yêu cầu năng lực chuyên môn đối với hai chức danh giáo sư, phó giáo sư.
Theo Điều 9, ứng viên của cả hai chức danh phải đáp ứng các tiêu chuẩn chung sau:
Thứ nhất, có phẩm chất, đạo đức nhà giáo; chấp hành pháp luật và chuẩn mực liêm chính học thuật.
Thứ hai, có bằng tiến sĩ được cấp hoặc công nhận theo pháp luật Việt Nam, chuyên môn phù hợp với vị trí dự kiến bổ nhiệm.
Thứ ba, ứng viên phó giáo sư phải có bằng tiến sĩ từ đủ 3 năm; ứng viên giáo sư phải giữ chức danh PGS hoặc tương đương trở lên từ đủ 3 năm. Thời gian nghỉ hợp pháp không bị trừ khi tính thâm niên.
Thứ tư, có khả năng sử dụng ngoại ngữ trong hoạt động chuyên môn. Ứng viên phải có khả năng sử dụng tiếng Anh để giảng dạy, trình bày, trao đổi, phản biện và công bố kết quả nghiên cứu.
Riêng ứng viên thuộc các khối ngành III, IV, V có thể sử dụng tiếng Nga, Pháp, Trung hoặc Đức thay thế tiếng Anh, nhưng vẫn phải có khả năng giao tiếp cơ bản bằng tiếng Anh.
Thứ năm, không thuộc các trường hợp bị hạn chế theo quy định. Cụ thể, ứng viên không có kết luận vi phạm liêm chính học thuật của cơ quan có thẩm quyền trong 5 năm trước ngày hết hạn nhận hồ sơ; không đang thi hành kỷ luật từ khiển trách trở lên; không đang bị khởi tố bị can hoặc trong thời hạn không được đăng ký theo quy định pháp luật.
Đối với năng lực chuyên môn, dự thảo phân định yêu cầu của hai chức danh trên ba nhóm: giảng dạy và kết quả đào tạo; nghiên cứu, sáng tạo tri thức và uy tín khoa học; phát triển tập thể và phục vụ cộng đồng.
| Nhóm năng lực | Phó giáo sư | Giáo sư |
| Giảng dạy và kết quả đào tạo | Giảng dạy đúng ngành, chuyên môn; gắn nghiên cứu với giảng dạy, cải tiến phương pháp đào tạo; hướng dẫn người học sau đại học phát triển năng lực nghiên cứu hoặc thực hành chuyên môn độc lập; tham gia phát triển chương trình và biên soạn học liệu. | Dẫn dắt chuyên môn trong giảng dạy, đổi mới đào tạo; có kết quả nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập; hướng dẫn nghiên cứu sinh phát triển năng lực nghiên cứu độc lập, sáng tạo tri thức mới; giữ vai trò chủ trì hoặc chủ chốt trong phát triển chương trình và học liệu. |
| Nghiên cứu, sáng tạo tri thức và uy tín khoa học | Có chuyên môn vững vàng; hệ thống kết quả nghiên cứu thể hiện đóng góp trí tuệ độc lập, có đóng góp mới và ý nghĩa; có uy tín khoa học được ghi nhận. | Dẫn dắt và phát triển một hướng chuyên môn; có hệ thống kết quả nghiên cứu thể hiện đóng góp chủ đạo trong khai phá, sáng tạo tri thức mới; có uy tín khoa học và ảnh hưởng học thuật hoặc nghề nghiệp được ghi nhận. |
| Phát triển tập thể và phục vụ cộng đồng | Chủ động tham gia tổ chức hoạt động chuyên môn, phát triển năng lực tập thể; hỗ trợ chuyên môn cho đồng nghiệp; có đóng góp thiết thực cho cộng đồng học thuật, nghề nghiệp hoặc xã hội. | Dẫn dắt, phát triển năng lực chuyên môn của tập thể; phát triển đội ngũ kế cận có khả năng đảm nhiệm độc lập nhiệm vụ và tiếp tục phát triển hướng chuyên môn; có đóng góp tạo chuyển biến tích cực cho cộng đồng học thuật, nghề nghiệp hoặc xã hội. |
Cơ sở giáo dục đại học phải công khai tiêu chí, thang điểm đánh giá ứng viên
Dự thảo quy định các tiêu chí, tiêu chuẩn trong Thông tư là yêu cầu tối thiểu. Cơ sở giáo dục đại học được đặt ra yêu cầu cao hơn nhưng không được lược bỏ tiêu chuẩn, tiêu chí hoặc tự bổ sung các trường hợp thay thế thành tích ngoài quy định.
Căn cứ khung hướng dẫn tại Phụ lục I, mỗi cơ sở đào tạo được lựa chọn trọng số của các tiêu chuẩn, tỷ trọng của các tiêu chí trong phạm vi cho phép, bảo đảm tổng trọng số và tỷ trọng tương ứng đều bằng 100%. Đồng thời, cơ sở đào tạo phải xây dựng thang đánh giá, phương pháp chấm điểm, mức điểm tối thiểu, cách tổng hợp điểm và xếp hạng ứng viên, phù hợp với từng ngành, chức danh và nhiệm vụ của vị trí việc làm.
Quy định đánh giá cũng phải nêu rõ hình thức đánh giá, minh chứng, cách kiểm tra yêu cầu tối thiểu, phương án xử lý khác biệt giữa những người đánh giá và căn cứ so sánh ứng viên.
Đáng chú ý, các quy định nội bộ và nội dung sửa đổi phải được công bố ít nhất 30 ngày trước khi áp dụng. Riêng yêu cầu của vị trí, yêu cầu tối thiểu về thành tích, hình thức và thang đánh giá, trọng số, tỷ trọng, phương pháp xếp hạng phải được công bố trước khi nhận hồ sơ, áp dụng thống nhất và không thay đổi trong cùng một đợt tuyển chọn.
Dự thảo đồng thời yêu cầu cơ sở đào tạo không đặt ra điều kiện loại trừ không gắn với nhiệm vụ của vị trí; không quy đổi việc đáp ứng yêu cầu tối thiểu thành điểm, không lấy số lượng thành tích thay cho đánh giá chất lượng và không áp dụng hồi tố bất lợi cho ứng viên.
Trình tự tuyển chọn, bổ nhiệm
1. Thông báo tuyển chọn, tiếp nhận hồ sơ và thành lập Hội đồng đánh giá.
2. Kiểm tra yêu cầu tối thiểu, xác minh hồ sơ và tổ chức phản biện.
3. Đánh giá năng lực, chấm điểm, xếp hạng và lập danh sách.
4. Công khai kết quả, giải quyết kiến nghị; lựa chọn và quyết định bổ nhiệm.
5. Các công việc độc lập được thực hiện đồng thời nếu bảo đảm trình tự xem xét kết quả, thời hạn công khai và quyền giải trình.
Theo dự thảo, người được bổ nhiệm thực hiện nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu, phát triển đội ngũ, tập thể và phục vụ cộng đồng phù hợp vị trí chức danh. Cơ sở đào tạo cụ thể hóa nhiệm vụ và chỉ tiêu trong văn bản giao nhiệm vụ hoặc hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động và bảo đảm điều kiện thực hiện.
Cơ sở theo dõi kết quả hằng năm và đánh giá tổng thể theo chu kỳ từ ba đến năm năm, căn cứ nhiệm vụ, kết quả và điều kiện thực hiện; không yêu cầu tích lũy lại các thành tích bắt buộc để bổ nhiệm. Kết quả đánh giá được dùng để điều chỉnh nhiệm vụ, hỗ trợ phát triển, thực hiện chế độ hoặc xem xét miễn nhiệm.
Khi không hoàn thành nhiệm vụ, cơ sở đào tạo phải thông báo nội dung, xác định nguyên nhân, biện pháp hỗ trợ và thời hạn khắc phục từ sáu đến mười hai tháng, phù hợp tính chất nhiệm vụ.
