VB2 Ngôn ngữ Anh không còn là minh chứng độc lập về ngoại ngữ khi xét GS, PGS: Chuyên gia nói gì?

20/11/2026 06:20
Khánh Hòa

GDVN - Theo chuyên gia bỏ văn bằng 2 Ngôn ngữ Anh khỏi minh chứng năng lực ngoại ngữ khi xét chức danh giáo sư, phó giáo sư, hướng tới đánh giá thực chất khả năng sử dụng ngoại ngữ của ứng viên.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. Theo đó, ứng viên giáo sư, phó giáo sư phải có khả năng sử dụng ngoại ngữ trong hoạt động chuyên môn.

Đáng chú ý, dự thảo quy định năng lực ngoại ngữ được minh chứng bằng văn bằng, chứng chỉ hoặc sản phẩm chuyên môn phù hợp theo hướng dẫn tại Phụ lục I, như sau:

giao-su.jpg
Ảnh chụp màn hình.

Trong những năm qua, nhiều ứng viên xét chức danh giáo sư, phó giáo sư đã sử dụng văn bằng 2 ngành Ngôn ngữ Anh để chứng minh năng lực ngoại ngữ. Tuy nhiên, dự thảo Thông tư không liệt kê bằng cử nhân ngành ngôn ngữ nước ngoài là một hình thức minh chứng độc lập.

Theo chuyên gia, lãnh đạo trường đại học, việc chuyển từ đánh giá dựa trên văn bằng sang chú trọng khả năng sử dụng ngoại ngữ thực tế là xu hướng cần thiết trong xét chức danh giáo sư, phó giáo sư. Tuy nhiên, các minh chứng được quy định cần bảo đảm đánh giá đúng năng lực của ứng viên, tránh tình trạng chỉ đáp ứng yêu cầu về hồ sơ.

Bỏ văn bằng 2 Ngôn ngữ Anh để minh chứng năng lực ngoại ngữ khi xét giáo sư, phó giáo sư là phù hợp

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Từ Quang Hiển - nguyên Giám đốc Đại học Thái Nguyên, thành viên hội đồng giáo sư liên ngành Chăn nuôi - Thú y - Thủy sản năm 2025 cho rằng, dự thảo Thông tư có nhiều điểm mới, trong đó quy định về minh chứng năng lực ngoại ngữ có sự thay đổi đáng chú ý.

Trước đây, ứng viên có văn bằng 2 hoặc văn bằng tại chức ngành ngoại ngữ được xem là đáp ứng tiêu chuẩn về ngoại ngữ. Tuy nhiên, trên thực tế, trình độ ngoại ngữ của một số ứng viên có thể chưa đạt yêu cầu. Vì vậy, việc các hội đồng không mặc nhiên công nhận những văn bằng này là minh chứng đáp ứng tiêu chuẩn ngoại ngữ và không còn quy định văn bằng 2 là một hình thức minh chứng độc lập là hoàn toàn phù hợp.

Việc này sẽ góp phần bảo đảm đánh giá đúng thực chất năng lực ngoại ngữ của ứng viên. Qua đó, yêu cầu về ngoại ngữ không chỉ dừng lại ở việc sở hữu văn bằng mà hướng đến khả năng sử dụng ngoại ngữ thực tế trong hoạt động chuyên môn, nghiên cứu khoa học và công bố quốc tế. Điều này cũng góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo sư, phó giáo sư trong bối cảnh hội nhập học thuật ngày càng sâu rộng.

1794490575572-7794602702299782217-7794602702299782217-d093baca04fd4238ca24ac379f5594ac.jpg
Giáo sư, Tiến sĩ Từ Quang Hiển - nguyên Giám đốc Đại học Thái Nguyên, thành viên hội đồng giáo sư liên ngành Chăn nuôi - Thú y - Thủy sản năm 2025. Ảnh: NVCC.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Từ Quang Hiển, trong 4 loại minh chứng được quy định tại dự thảo Thông tư, tiêu chí "có công bố khoa học (bài báo, báo cáo kỷ yếu, sách chuyên khảo) bằng ngoại ngữ phù hợp với vai trò là tác giả chính" chưa thực sự phù hợp. Với những người không thành thạo ngoại ngữ vẫn có thể sử dụng các công cụ dịch thuật như Google Translate, AI hoặc nhờ người khác hỗ trợ chuyển ngữ để hoàn thành công bố khoa học. Do đó, căn cứ vào công bố khoa học bằng ngoại ngữ để xác nhận năng lực ngoại ngữ của ứng viên có thể chưa phản ánh chính xác khả năng sử dụng ngoại ngữ thực tế.

Bên cạnh đó, để đánh giá thực chất năng lực ngoại ngữ của ứng viên, ngoài việc xem xét các minh chứng theo quy định như xác nhận của cơ sở đào tạo về việc giảng dạy bằng ngoại ngữ, bằng thạc sĩ, tiến sĩ được đào tạo tại nước ngoài... cần kết hợp kiểm tra trực tiếp. Chẳng hạn, hội đồng có thể yêu cầu ứng viên thuyết trình hoặc tham gia trao đổi, hỏi đáp bằng ngoại ngữ để đánh giá chính xác hơn khả năng sử dụng trong thực tế.

Cùng bàn về vấn đề này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quỳnh - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Lạc Hồng cho rằng, dự thảo Thông tư mới không còn liệt kê bằng cử nhân ngành ngôn ngữ nước ngoài là một hình thức minh chứng độc lập về năng lực ngoại ngữ đối với ứng viên giáo sư, phó giáo sư là một điều chỉnh có cơ sở về mặt chuyên môn, thể hiện xu hướng chuyển từ đánh giá dựa trên văn bằng sang đánh giá năng lực sử dụng ngoại ngữ thực tế.

Một người tốt nghiệp ngành Ngôn ngữ Anh có nền tảng ngôn ngữ học tốt, nhưng điều đó chưa đương nhiên chứng minh họ có thể đọc, viết, trình bày và trao đổi những vấn đề chuyên sâu trong lĩnh vực khoa học của mình.

Đối với giáo sư, phó giáo sư, ngoại ngữ không chỉ là một năng lực bổ trợ mà còn là công cụ để tiếp cận tri thức quốc tế, công bố nghiên cứu, hợp tác học thuật và hội nhập khoa học. Vì vậy, điều quan trọng không phải ứng viên sở hữu văn bằng gì, mà họ có thực sự sử dụng được ngoại ngữ để phục vụ hoạt động chuyên môn hay không. Tuy nhiên, khi thay đổi tiêu chí, cần có quy định chuyển tiếp hợp lý để bảo đảm quyền lợi chính đáng của những người đã được đào tạo và cấp bằng theo quy định trước đây.

thay-quynh.jpg
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quỳnh - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Lạc Hồng. Ảnh: NVCC.

Với 4 loại minh chứng ứng viên cần cung cấp để năng lực ngoại ngữ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quỳnh đánh giá là tương đối hợp lý vì đã tiếp cận năng lực ngoại ngữ từ nhiều góc độ như nghiên cứu khoa học, giảng dạy, quá trình đào tạo và chứng chỉ chuyên môn. Tuy vậy, mỗi loại minh chứng cần được thẩm định theo những tiêu chí cụ thể.

Chẳng hạn, với công bố khoa học, cần xem xét vai trò thực chất của ứng viên, khả năng trực tiếp viết và trao đổi học thuật; với hoạt động giảng dạy, cần xác nhận ứng viên thực sự sử dụng ngoại ngữ để truyền đạt kiến thức chuyên ngành. Đối với văn bằng nước ngoài và chứng chỉ quốc tế, cần kiểm tra tính hợp pháp, chất lượng đào tạo và mức độ tương thích với chuẩn năng lực yêu cầu.

Nguyên tắc quan trọng nhất là đánh giá năng lực thực chất, có thể kiểm chứng, phù hợp với chuyên ngành và không hình thức hóa việc xét duyệt. Đặc biệt, hội đồng cần có chuyên gia đủ năng lực ngoại ngữ để thẩm định, tránh tình trạng chỉ kiểm tra giấy tờ mà chưa đánh giá được khả năng sử dụng thực tế.

Không nên mặc nhiên coi bằng cử nhân Ngôn ngữ Anh tương đương chứng chỉ ngoại ngữ B2

Việc năng lực ngoại ngữ được minh chứng bằng văn bằng, chứng chỉ hoặc sản phẩm chuyên môn trong xét công nhận chức danh giáo sư, phó giáo sư, cần cân nhắc nhiều yếu tố để vừa bảo đảm chất lượng đội ngũ, vừa tạo sự công bằng và phù hợp với thực tiễn đào tạo.

Về vấn đề này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quỳnh cho rằng không nên mặc nhiên coi bằng đại học ngành Ngôn ngữ nước ngoài tương đương với chứng chỉ ngoại ngữ ở một trình độ nhất định, nếu chương trình đào tạo và chuẩn đầu ra của văn bằng đó không có chứng chỉ đúng chuẩn đầu ra.

Cần phân biệt giữa trình độ được đào tạo về ngôn ngữ với khả năng sử dụng ngôn ngữ đạt một chuẩn năng lực được công nhận. Một văn bằng đại học phản ánh quá trình học tập và tích lũy kiến thức trong một chương trình đào tạo, nhưng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc người học đạt một mức năng lực ngoại ngữ thống nhất như B2 hay C1.

Điều này không có nghĩa là phủ nhận giá trị của bằng cử nhân Ngôn ngữ Anh, mà phải có cơ chế đánh giá phù hợp, dựa trên chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra, kết quả học tập và khả năng vận dụng thực tế. Về nguyên tắc, mọi ứng viên cần được đánh giá theo cùng một chuẩn năng lực, không nên ưu tiên hay bất lợi cho bất kỳ nhóm văn bằng nào chỉ dựa trên tên gọi của bằng cấp.

giao-su.jpg
Ảnh minh họa: Báo Điện tử Chính phủ.

Ngoài ra để quy định tiêu chuẩn ngoại ngữ đối với ứng viên giáo sư, phó giáo sư vừa bảo đảm tính thực chất của năng lực ngoại ngữ, vừa bảo đảm công bằng giữa các nhóm ứng viên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Lạc Hồng cho rằng, cần hoàn thiện quy định theo bốn hướng.

Thứ nhất, xác định rõ chuẩn năng lực ngoại ngữ tối thiểu và các kỹ năng cần thiết đối với hoạt động nghiên cứu, giảng dạy, phản biện và công bố khoa học.

Thứ hai, xây dựng tiêu chí đánh giá tương đương giữa các loại minh chứng, tránh tình trạng người có chứng chỉ được đánh giá thuận lợi hơn người có năng lực thực tế nhưng chứng minh bằng sản phẩm khoa học hoặc hoạt động giảng dạy.

Thứ ba, cần có cơ chế công nhận kết quả đào tạo, chứng chỉ và minh chứng đã được cấp hợp pháp trước khi Thông tư có hiệu lực, đồng thời quy định lộ trình chuyển tiếp đủ hợp lý để ứng viên có thời gian đáp ứng yêu cầu mới.

Thứ tư, nên xem xét đặc thù các nhóm ngành, bởi yêu cầu sử dụng ngoại ngữ trong từng lĩnh vực không hoàn toàn giống nhau.

"Tôi cho rằng mục tiêu cuối cùng không phải là làm tăng thêm điều kiện về giấy tờ, mà là xây dựng đội ngũ giáo sư, phó giáo sư thực sự có khả năng tham gia vào cộng đồng học thuật quốc tế, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học. Đây cũng là yêu cầu quan trọng đối với các trường đại học Việt Nam trong quá trình hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế", vị Phó Hiệu trưởng nhấn mạnh.

Khánh Hòa