Việc sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng không chỉ gây hại cho sức khỏe mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến học tập, đạo đức lối sống và có thể dẫn đến những hành vi nguy hiểm khác trong môi trường học đường.
Nghị định số 371/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 77/2013/NĐ-CP ngày 17/7/2013 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá về một số biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá và Nghị định số 117/2020/NĐ-CP ngày 28/9/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế nêu rõ mức xử phạt với hành vi vi phạm quy định sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng như sau:
1. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
2. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình.
Theo quy định này, trong nhà trường, hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm quản lý và sẽ bị xử phạt nếu để xảy ra tình trạng buông lỏng giám sát, dẫn đến học sinh vi phạm.
Theo lãnh đạo một số trường trung học phổ thông, quy định mới thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Nhà nước trong việc phòng, chống tác hại của thuốc lá điện tử. Tuy nhiên, cần có hướng dẫn cụ thể hơn về đối tượng chịu trách nhiệm, tiêu chí xác định hành vi vi phạm, tránh lúng túng khi thực hiện.
Cần làm rõ thế nào là “hành vi chứa chấp” trong môi trường học đường
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Hữu Trung Kiên - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Đông Anh (Hà Nội) nhận định: “Về chủ trương, tôi cho rằng quy định tại Nghị định 371/2025/NĐ-CP thể hiện rất rõ quyết tâm của Nhà nước trong việc phòng, chống tác hại của thuốc lá điện tử.
Ở góc độ người trực tiếp quản lý cơ sở giáo dục phổ thông, quy định buộc người quản lý phải quan tâm sát sao hơn đến học sinh, giáo viên, nhân viên nhà trường, không chỉ về công tác giáo dục mà còn về việc chấp hành pháp luật, kỷ cương, nếp sống học đường và tuân thủ pháp luật.
Tuy nhiên, khó khăn đặt ra là nếu không có tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là “hành vi chứa chấp” sẽ rất dễ nảy sinh tâm lý lo ngại trong công tác điều hành. Hiệu trưởng cần chịu trách nhiệm, nhưng đồng thời cũng cần được bảo vệ trước pháp luật khi đã thực hiện các biện pháp quản lý”.
Theo thầy Kiên, thực tế hiện nay, thuốc lá điện tử không còn mang hình dáng dễ nhận biết mà được ngụy trang rất tinh vi dưới dạng bút bi, USB, pin sạc, đồ chơi… Điều này gây nhiều khó khăn cho công tác kiểm tra, giám sát trong trường học, bởi nhà trường không thể và cũng không được phép kiểm tra học sinh một cách tùy tiện, tránh xâm phạm quyền riêng tư của các em.
Từ đó, giải pháp của nhà trường không thể chỉ dừng ở kiểm tra, xử lý mà cần chuyển sang phòng ngừa và giáo dục. Nhà trường xác định tăng cường giáo dục về tác hại của thuốc lá điện tử thông qua giờ sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm; đồng thời phối hợp chặt chẽ với phụ huynh trong quản lý học sinh từ gia đình, phát huy vai trò tự quản của học sinh, Đoàn - Đội trong việc phát hiện và ngăn chặn vi phạm.
Cùng bàn về vấn đề này, thầy Lê Khánh Toàn - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Lâm nghiệp, Trường Đại học Lâm nghiệp (Hà Nội) nêu quan điểm, việc quy trách nhiệm đối với người đứng đầu cơ sở giáo dục nếu có “hành vi chứa chấp” người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là cần thiết và đúng đắn.
Trường hợp buông lỏng quản lý, dung túng cho hành vi vi phạm có chế tài xử phạt nặng hơn tương xứng với mức độ vi phạm và trách nhiệm của người quản lý như nghị định là rất cần thiết.
“Quan điểm của nhà trường là không né tránh trách nhiệm và kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, không bao che. Nhà trường sẵn sàng phối hợp với gia đình và cơ quan chức năng để giáo dục, uốn nắn học sinh, đồng thời chịu trách nhiệm nếu trong phạm vi quản lý xảy ra trạng học sinh sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng”, thầy Toàn khẳng định.
Song, thầy Toàn cũng cho rằng, việc xử lý người quản lý nếu có trường hợp vi phạm trong trường cần đặt trong bối cảnh cụ thể. Trường hợp học sinh cố tình sử dụng thuốc lá điện tử trong trường học dù nhà trường đã triển khai nhiều biện pháp quản lý, tuyên truyền thì việc xem xét trách nhiệm và hình thức xử lý phải được cân nhắc thận trọng.
Nhiều hành vi học sinh sử dụng thuốc lá điện tử diễn ra lén lút tại các khu vực khó kiểm soát hoặc những không gian nhạy cảm không thể giám sát, như nhà vệ sinh. Vì vậy, việc phát hiện và xử lý vi phạm của học sinh không phải lúc nào cũng dễ dàng. Do đó, công tác xử lý cần dựa trên đánh giá khách quan, phù hợp với điều kiện quản lý thực tế của nhà trường.
Ngược lại, nếu để xảy ra tình trạng học sinh ngang nhiên sử dụng thuốc lá điện tử trong khuôn viên trường học mà không có biện pháp ngăn chặn, xử lý kịp thời, thì đương nhiên cần bị xử lý nghiêm, cả đối với người vi phạm và người quản lý.
Qua thực tiễn quản lý, thầy Toàn nhận thấy rằng, phần lớn học sinh sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng xuất phát từ tâm lý tò mò, đua đòi, thích thể hiện bản thân. Có nhiều trường hợp khi nhà trường lập biên bản và mời phụ huynh làm việc, nhiều gia đình tỏ ra bất ngờ, lo lắng bởi chỉ đến lúc đó mới biết con em mình đã sử dụng thuốc lá điện tử.
Đồng tình với quan điểm trên, thầy Trần Hữu Phước - Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Nguyễn Chí Thanh (Đắk Lắk) cho hay: “Tôi ủng hộ quy định xử phạt hành chính hành vi sử dụng, chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Tuy nhiên, đối với “hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình” cần được làm rõ để tránh lúng túng khi thực hiện”.
Theo thầy Phước, đối với cơ sở giáo dục cần được xem xét trên các tiêu chí như: có ban hành và thực thi nội quy cấm thuốc lá điện tử; có tổ chức tuyên truyền, giáo dục định kỳ cho học sinh; có phân công trách nhiệm rõ ràng cho giáo viên, giám thị, lực lượng bảo vệ; và có xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nếu đã được phát hiện trước đó hay không.
Trong trường hợp nhà trường đã triển khai đầy đủ các biện pháp tuyên truyền, ngăn chặn học sinh sử dụng thuốc lá điện tử nhưng vẫn có em cố tình vi phạm, thì không thể cho rằng người quản lý có “hành vi chứa chấp” người vi phạm.
“Khái niệm “chứa chấp” được quy định trong Nghị định 371, theo tôi, cần được hướng dẫn cụ thể khi áp dụng, nhất là trong môi trường giáo dục. Với trường học, “chứa chấp” không thể hiểu đơn giản là việc học sinh lén sử dụng thuốc lá điện tử trong khuôn viên trường, mà phải gắn với các dấu hiệu rõ ràng như: nhà trường biết hành vi vi phạm nhưng không xử lý; không ban hành hoặc không thực thi nội quy cấm; hoặc không tổ chức kiểm tra, giám sát dù đã có phản ánh, tố giác.
Nếu thiếu hướng dẫn chi tiết, việc áp dụng quy định rất dễ rơi vào cách hiểu cứng nhắc, gây tâm lý lo ngại và áp lực không cần thiết đối với đội ngũ quản lý trường học.
Ở bậc mầm non và tiểu học, hầu như không xảy ra tình trạng học sinh sử dụng thuốc lá điện tử. Tuy nhiên, tại các cơ sở này, đối tượng vi phạm có thể là người lao động, giáo viên hoặc nhân viên trong trường học", thầy Phước nói.
Cần hướng dẫn rõ trách nhiệm nộp phạt
Một điểm băn khoăn khác của lãnh đạo các trường trung học phổ thông là theo quy định tại Nghị định 371/2025/NĐ-CP, phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Tuy nhiên, đối với học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông, nhiều em chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm và nộp phạt hành chính. Do đó, cần có hướng dẫn cụ thể tránh lúng túng trong quá trình áp dụng tại các cơ sở giáo dục.
Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Lâm nghiệp, Trường Đại học Lâm nghiệp cho hay, thực tế hiện nay, có nhiều trường hợp học sinh vi phạm hành chính, điển hình như các lỗi vi phạm an toàn giao thông, không ít lỗi có mức phạt lên tới vài triệu đồng, trong khi học sinh chưa đủ 18 tuổi và chưa có khả năng tự chịu trách nhiệm tài chính. Khi đó, trách nhiệm nộp phạt thuộc về phụ huynh hoặc người giám hộ. Vì vậy, đối với các hành vi vi phạm hành chính khác, hoàn toàn có thể áp dụng theo hướng tương tự.
Đối với “mức phạt tiền từ 5 đến 10 triệu đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình”, thầy Toàn bày tỏ băn khoăn: khoản tiền này sẽ được chi trả từ nguồn nào? Trong trường hợp hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm nộp phạt, số tiền này sẽ từ cá nhân hay từ ngân sách nhà trường?
“Nếu buộc nhà trường chi trả thì đây là điều rất khó, bởi nhiều cơ sở giáo dục không có nguồn kinh phí dự phòng cho các khoản xử phạt hành chính như vậy. Song, nếu lấy từ cá nhân thì liệu có thực sự hợp lý không bởi đây là công tác thuộc về quản lý trường học. Do đó, cần làm rõ quy định này để thuận lợi trong quá trình thực hiện và bảo đảm tính khả thi khi áp dụng vào thực tiễn”, thầy Toàn nhấn mạnh.
Thầy Toàn chia sẻ thêm, ngay từ trước khi Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025, nhà trường xác định giải pháp quan trọng hàng đầu là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho học sinh về tác hại của loại sản phẩm này.
Sau khi có quy định cấm sử dụng thuốc lá điện tử, nhà trường đã phối hợp với các cơ quan chức năng yêu cầu học sinh và gia đình ký cam kết không vi phạm.
Ngăn chặn học sinh sử dụng thuốc lá điện tử không chỉ là trách nhiệm của nhà trường mà đòi hỏi sự vào cuộc của toàn xã hội. Bởi học sinh chỉ ở trường trong một khoảng thời gian nhất định mỗi ngày, trong khi phần lớn sinh hoạt diễn ra tại gia đình và ngoài xã hội, nên việc phòng ngừa và xử lý hiệu quả cần có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng.
Trong khi đó, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Nguyễn Chí Thanh cho biết: “Đối với học sinh trung học phổ thông, nhiều em chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm và chưa có khả năng tài chính để thực hiện nghĩa vụ nộp phạt hành chính theo Nghị định 371.
Từ thực tiễn đó, theo tôi, cần quy định rõ vai trò và trách nhiệm của phụ huynh trong các trường hợp học sinh vi phạm. Việc xử phạt mang tính răn đe về kinh tế là cần thiết, nhưng phải xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm nộp phạt. Đối với người chưa đủ tuổi, trách nhiệm này cần được đặt lên phụ huynh hoặc người giám hộ hợp pháp”.
Trong thời gian tới, nhà trường dự kiến triển khai thêm nhiều biện pháp đồng bộ nhằm ngăn chặn tình trạng học sinh lén sử dụng thuốc lá điện tử trong khuôn viên trường. Trước hết, nhà trường sẽ tăng cường hệ thống camera giám sát, qua đó hỗ trợ công tác phát hiện và xử lý vi phạm.
Song song với đó, trường sẽ siết chặt trách nhiệm quản lý theo nguyên tắc phân cấp rõ ràng, từ trên xuống dưới. Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm cao nhất, đồng thời ban hành các chế tài cụ thể để quy trách nhiệm đến từng bộ phận. Giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm chịu trách nhiệm quản lý học sinh trong phạm vi được phân công; trách nhiệm tiếp tục được gắn xuống tập thể lớp, và từng học sinh. Đối với học sinh vi phạm, người trực tiếp sử dụng thuốc lá điện tử sẽ bị xử lý theo nội quy.
Ngoài ra, trường sẽ phối hợp chặt chẽ với phụ huynh, bởi gia đình giữ vai trò quan trọng trong việc quản lý và giáo dục hành vi của học sinh ngoài giờ học.