Hơn 7 năm triển khai "đổi sách lấy cây", nhóm bạn trẻ tạo ra hàng trăm tủ sách cộng đồng

Mùa hè năm 2019, một ý tưởng giản dị nhưng giàu ý nghĩa được các bạn trẻ Nhóm từ thiện Fly To Sky khởi xướng tại Gia Lai: kêu gọi cộng đồng đem sách, vở, giấy vụn đổi lấy cây xanh và sản phẩm thân thiện với môi trường. Ý tưởng ban đầu được hình thành bởi Lê Văn Phúc, khi ấy mới 17 tuổi, với mong muốn những cuốn sách cũ không bị lãng phí mà có thể trở thành nguồn tri thức cho học sinh vùng khó và góp phần bảo vệ môi trường.

Từ một điểm quy đổi nhỏ do Phúc và các tình nguyện viên vận hành, chương trình “Đổi sách lấy cây” đã nhanh chóng lan rộng khắp nhiều tỉnh, thành, trở thành mô hình giáo dục - môi trường vừa thiết thực vừa truyền cảm hứng cho hàng vạn học sinh, sinh viên và người dân tham gia.

7 năm thực hiện chương trình "đổi sách lấy cây"

“Đổi sách lấy cây” không đơn thuần là một chiến dịch thu gom sách hay gây quỹ, mà còn là một “tiết học” thực tế về giá trị của tiêu dùng xanh, tái sử dụng và tinh thần sẻ chia. Khi các em học sinh mang những cuốn sách không còn đọc tới điểm quy đổi, các em đang được học một bài học quan trọng: tri thức cần được lan tỏa, tài nguyên cần được tiết kiệm, và mỗi hành động nhỏ đều có thể tạo nên thay đổi lớn.

Các điểm đổi trở thành lớp học ngoài trời, nơi học sinh không chỉ học cách phân loại, bảo quản sách mà còn tổ chức hoạt động tuyên truyền, sáng tạo poster, làm sản phẩm tái chế, tất cả đều do chính các bạn trẻ là học sinh, sinh viên thực hiện và điều phối.

Sau hơn 7 năm triển khai, anh Lê Văn Phúc – Tổng Chủ nhiệm Nhóm từ thiện Fly To Sky, người sáng lập chương trình chia sẻ: Chương trình đã ghi nhận những con số ấn tượng: thu hút hơn 43.000 người tham gia, quy đổi hơn 100 tấn sách, giấy và hàng trăm ngàn sản phẩm quần áo, balo cũ, đồ dùng học tập; đồng thời tạo ra hàng trăm tủ sách, thư viện cộng đồng và trao tặng sách truyện cho học sinh vùng khó. Những con số này không chỉ phản ánh quy mô hoạt động mà còn chứng minh tác động thực tế trong việc giảm rác thải và mở rộng cơ hội tiếp cận sách cho trẻ em.

Mỗi năm chương trình tiếp nhận khoảng 10-20 tấn sách, giấy các loại. Lượng sách thu về được phân loại: sách giáo khoa thành bộ theo lớp để tặng cho học sinh; truyện, sách tham khảo được đưa vào Dự án “Tủ sách Bồ câu trắng” phục vụ mượn đọc; giấy, bìa, vỏ hộp sữa, chai nhựa được chuyển tới nhà máy tái chế, vừa gây quỹ vừa giảm tải cho môi trường.

Điểm đáng quý nhất của “Đổi sách lấy cây” là vai trò chủ đạo của học sinh, sinh viên trong mọi khâu: từ thu gom, phân loại, vận hành điểm đổi, đến truyền thông mạng xã hội. Nhiều bạn trẻ đã biến một hoạt động tình nguyện mùa hè thành sáng kiến giáo dục cho nhà trường: tổ chức ngày hội tái chế, sống xanh, trang trí chậu cây, vẽ túi vải, tái chế đồ cũ,…. Những trải nghiệm này giúp các bạn phát triển kỹ năng hợp tác, lãnh đạo, tư duy phản biện và ý thức trách nhiệm xã hội, đây là những phẩm chất cần thiết cho công dân toàn cầu thời hiện đại.

Em Dương Bích Ngọc - Học sinh lớp 12 Trường Trung học phổ thông Lý Nhân (xã Lý Nhân, tỉnh Ninh Bình) chia sẻ: “Đọc được thông tin chương trình “Đổi sách lấy cây” trên mạng xã hội và thấy rất ý nghĩa, em đã xin phép mẹ đi hơn 100 km từ Ninh Bình lên Hà Nội để đăng ký tham gia tình nguyện điều phối. Những trải nghiệm trong chương trình đã giúp em học được nhiều kỹ năng, cảm nhận được sức lan tỏa của hành động nhỏ và thôi thúc em truyền cảm hứng để nhiều bạn trẻ cùng tham gia”.

Điểm đặc biệt của chương trình nằm ở tính linh hoạt và khả năng liên kết: Fly To Sky phối hợp với trường học, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và các điểm thu gom để mở rộng quy mô điểm đổi, tổ chức sự kiện đồng loạt vào cuối tuần, hoặc lồng ghép vào các hoạt động giáo dục trong nhà trường. Sự tham gia của doanh nghiệp như đơn vị đồng hành giúp quy trình tái chế và trao tặng được bền vững hơn, đồng thời truyền thông rộng rãi hơn tới cộng đồng.

Anh Nguyễn Hoàng Nam (phường Pleiku, tỉnh Gia Lai) đến quy đổi tại Cụm Gia Lai chia sẻ: “Tôi đã theo dõi và ủng hộ ‘Đổi sách lấy cây’ từ những mùa đầu tiên. Năm 2025, gom từ nhà hơn 40 cuốn vở mới, tôi mang đến đổi lấy những chậu sen đá và bộ bút bi được làm từ nhựa tái chế. Tham gia chương trình khiến tôi tin rằng, chỉ cần một hành động nhỏ, chúng ta đã góp phần lan tỏa yêu thương và hy vọng đến cộng đồng”.

Mầm xanh gieo trồng từ sự tử tế

“Hình ảnh cây xanh được trao cho từng người tham gia có giá trị tượng trưng mạnh mẽ: mỗi cây là một lời hứa sống xanh, một minh chứng rằng tri thức (sách) khi được luân chuyển sẽ không bị lãng phí mà trở thành mầm sống mới cho môi trường. Đối với các bạn trẻ là học sinh, sinh viên, được chăm sóc chậu cây mà mình nhận về là một trải nghiệm giáo dục thực hành, các em học cách tưới, quan sát sự phát triển, và kết nối cảm xúc với thiên nhiên”, anh Lê Văn Phúc chia sẻ.

Bên cạnh giá trị sẻ chia, hoạt động quyên góp quần áo cũ còn góp phần thúc đẩy thói quen tái sử dụng và tiêu dùng bền vững trong giới trẻ. Thay vì bị bỏ đi và trở thành rác thải thời trang - một trong những nguồn gây ô nhiễm môi trường lớn hiện nay, những chiếc áo, chiếc quần còn tốt được làm sạch, phân loại và gửi tới học sinh vùng xa, nơi các em còn thiếu thốn từng bộ đồ mặc đến lớp. Việc trao cho quần áo một hành trình mới không chỉ giúp giảm lượng rác thải ra môi trường, mà còn gieo vào mỗi bạn trẻ nhận thức rằng mọi vật dụng đều có giá trị nếu biết trân trọng và tái sử dụng đúng cách. Đây cũng là cách để các bạn sinh viên, học sinh thực hành lối sống xanh ngay từ những hành động rất nhỏ nhưng mang lại tác động thiết thực cho cộng đồng.

“Đổi sách lấy cây” đã chứng minh giáo dục sống xanh không cần bắt đầu từ những chiến dịch hoành tráng mà có thể bắt nguồn từ hành động gần gũi và bền bỉ, do chính học sinh khởi xướng và thực hiện. Khi tri thức được trao đi, khi rác thải được tái chế, khi cây xanh được chăm sóc, những giá trị nền tảng của một xã hội bền vững được gieo mầm. Đó chính là khát vọng xanh mà mỗi học sinh, thầy cô và cộng đồng đều có thể thực hiện.

Đào Duy Cường, sinh viên Trường Đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh, tham gia quyên góp sách, quần áo và đồ dùng học tập cho chương trình “Đổi sách lấy cây” 2025, cụm Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: “Là sinh viên tôi luôn tin rằng tri thức và sự sẻ chia có thể tạo nên những thay đổi bền vững cho cộng đồng. Khi đóng góp sách, quần áo cũ và đồ dùng học tập cho chương trình “Đổi sách lấy cây”, tôi cảm nhận rõ ý nghĩa của việc trao đi: những món đồ tưởng như đã nằm im trong góc tủ lại có thể tiếp tục đồng hành cùng các bạn nhỏ vùng xa.

Tôi chỉ mong rằng mỗi chiếc áo, mỗi bộ dụng cụ học tập được gửi gắm hôm nay sẽ mang đến hơi ấm, niềm vui và động lực để các em vững bước đến trường”.