Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, nhu cầu về nguồn nhân lực có khả năng tư duy logic, phân tích dữ liệu và làm việc hiệu quả với công nghệ ngày càng gia tăng.
Ngành Toán tin tại một số cơ sở giáo dục đại học được xây dựng và phát triển nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn của thị trường lao động, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, tài chính, kỹ thuật và nghiên cứu khoa học.
Chương trình học kết hợp giữa toán và công nghệ thông tin
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Bùi Xuân Kiên - Trưởng khoa, Khoa Khoa học tự nhiên, Trường Đại học Điện lực cho biết, ngành Toán tin là sự kết hợp giữa nền tảng toán học và công nghệ thông tin, nhằm đào tạo nhân lực có khả năng phân tích dữ liệu, xây dựng mô hình và phát triển các giải pháp công nghệ cho thời đại số. Nếu toán học giúp mô hình hóa và dự báo các hiện tượng, thì công nghệ thông tin chính là công cụ để biến những ý tưởng đó thành thuật toán, phần mềm và các hệ thống thông minh.
Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và chuyển đổi số đang phát triển mạnh mẽ, hầu hết các lĩnh vực từ kinh tế, năng lượng, tài chính đến quản trị xã hội đều cần những chuyên gia có nền tảng toán học và công nghệ. Vì vậy, Toán tin được xem là một trong những ngành nền tảng của các công nghệ mũi nhọn trong thế kỷ 21.
Theo thầy Kiên, hiện, đội ngũ giảng dạy ngành Toán tin tại trường có 23 giảng viên có học hàm giáo sư, phó giáo sư.
Ngành Toán tin của nhà trường được xây dựng và phát triển nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn của thị trường lao động, đặc biệt trong các lĩnh vực toán ứng dụng, công nghệ thông tin, tài chính, kỹ thuật, năng lượng, nghiên cứu khoa học… Chương trình đào tạo ngành này có cấu trúc gồm bốn khối kiến thức chính, định hướng kết hợp toán học hiện đại với khoa học dữ liệu và công nghệ thông tin, nhằm đào tạo nguồn nhân lực có khả năng tư duy khoa học và giải quyết các bài toán thực tiễn.
Trong đó, khối kiến thức đại cương trang bị nền tảng về toán học cơ bản, khoa học tự nhiên, ngoại ngữ, chính trị và pháp luật cũng như các kỹ năng học tập cần thiết. Khối kiến thức cơ sở ngành cung cấp các học phần quan trọng như đại số, giải tích, xác suất – thống kê, cấu trúc dữ liệu và thuật toán,… giúp sinh viên hình thành nền tảng toán học và tư duy tính toán. Khối kiến thức chuyên ngành tập trung vào các lĩnh vực như mô hình hóa toán học và giải thuật trong kinh tế tài chính và kỹ thuật, tối ưu hóa, phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, lập trình và các công cụ tính toán hiện đại.
Bên cạnh đó, chương trình còn bao gồm khối kiến thức thực tập, đồ án và các học phần thực hành, giúp sinh viên vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các bài toán thực tiễn và tích lũy kinh nghiệm nghề nghiệp trước khi tốt nghiệp.
Nhờ sự kết hợp này, sinh viên ngành Toán tin không chỉ nắm vững lý thuyết mà còn có khả năng ứng dụng toán học và công nghệ để giải quyết các bài toán thực tiễn trong nhiều lĩnh vực.
Chương trình đào tạo ngành Toán tin đã được nhà trường liên tục cập nhật theo xu hướng công nghệ và nhu cầu của thị trường lao động, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số. Nhà trường tăng cường các học phần liên quan đến khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu và mô hình hóa tính toán – những lĩnh vực đang giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế số.
Bên cạnh đó, chương trình cũng chú trọng học tập theo dự án, thực hành và gắn với doanh nghiệp, giúp sinh viên có cơ hội tiếp cận các bài toán thực tế ngay từ khi còn trên ghế nhà trường.
Ngoài kiến thức chuyên môn, sinh viên còn được phát triển kỹ năng số, kỹ năng nghiên cứu và tư duy liên ngành, để có thể kết hợp toán học và công nghệ trong việc xây dựng các giải pháp sáng tạo cho nhiều lĩnh vực khác nhau.
Cùng chia sẻ về ngành Toán tin, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trương Minh Tuyên - Trưởng khoa, Khoa Toán - Tin, Trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên cho biết, chương trình đào tạo ngành Toán tin của trường là sự kết hợp chặt chẽ giữa nền tảng toán học và các kiến thức công nghệ thông tin hiện đại, nhằm đào tạo nguồn nhân lực có tư duy logic, khả năng mô hình hóa và giải quyết các bài toán thực tiễn bằng công nghệ. Chương trình được thiết kế với ba định hướng đào tạo gồm Toán - Tin ứng dụng, Toán - Tin định hướng giảng dạy và Toán - Tin định hướng giảng dạy bằng tiếng Anh, giúp sinh viên có nhiều lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và nhu cầu xã hội.
Trong bối cảnh công nghiệp sáng tạo và truyền thông số phát triển mạnh, Khoa Toán - Tin của trường đã cập nhật chương trình theo hướng tăng cường các học phần về lập trình, cơ sở dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, thiết kế đồ họa, lập trình web và các kỹ năng số, đồng thời bổ sung các học phần về STEM, kỹ năng dự án, khởi nghiệp và truyền thông. Những cập nhật này giúp sinh viên không chỉ có kiến thức chuyên môn vững vàng mà còn có khả năng thích ứng với thị trường lao động trong các lĩnh vực công nghệ, giáo dục và kinh tế số hiện nay.
Trong mùa tuyển sinh năm nay, Khoa Toán – Tin đang kết hợp với Trung tâm Tuyển sinh và Hướng nghiệp của trường tập trung đẩy mạnh truyền thông và tư vấn hướng nghiệp cho học sinh, giúp các em hiểu rõ hơn về cơ hội học tập và việc làm của ngành Toán tin trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Khoa tăng cường các hoạt động tư vấn tuyển sinh tại các trường trung học phổ thông, ngày hội tuyển sinh, cũng như truyền thông trên các nền tảng số.
Bên cạnh đó, Khoa tiếp tục cập nhật chương trình đào tạo theo hướng ứng dụng và gắn với nhu cầu thị trường, tăng cường các học phần về công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, lập trình và kỹ năng số, đồng thời phát triển các định hướng đào tạo linh hoạt như Toán - Tin ứng dụng, Toán - Tin định hướng giảng dạy và giảng dạy bằng tiếng Anh. Từ đó, thu hút những thí sinh yêu thích toán, công nghệ và mong muốn làm việc trong các lĩnh vực công nghệ, giáo dục và kinh tế số trong tương lai.
Để đảm bảo chất lượng đào tạo ngành Toán tin, Khoa Toán – Tin luôn chú trọng xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao. Hiện nay, khoa có 23 cán bộ giảng dạy, trong đó có 7 phó giáo sư, 10 tiến sĩ và 6 thạc sĩ, đây là lực lượng nòng cốt trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
Bên cạnh đó, nhà trường và khoa Toán - Tin cũng thường xuyên cử cán bộ đi học nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn và cập nhật các xu hướng mới trong Toán học và Công nghệ thông tin. Việc nâng cao trình độ đội ngũ giảng viên không chỉ góp phần đảm bảo chất lượng giảng dạy mà còn giúp chương trình đào tạo luôn được cập nhật, đáp ứng yêu cầu của xã hội và thị trường lao động trong thời đại số.
Cũng theo thầy Tuyên, trong quá trình triển khai đào tạo ngành Toán tin, nhà trường cũng có những thuận lợi và khó khăn nhất định.
Về thuận lợi, nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, chuyển đổi số và kinh tế số đang ngày càng tăng, vì vậy ngành Toán tin có nhiều cơ hội phát triển và mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ, các tổ chức giáo dục và cơ quan nghiên cứu. Bên cạnh đó, khoa có đội ngũ giảng viên có trình độ chuyên môn cao, cùng chương trình đào tạo được xây dựng theo hướng ứng dụng và cập nhật các xu hướng công nghệ mới.
Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là việc thu hút thí sinh vào các ngành khoa học cơ bản nói chung và Toán tin nói riêng vẫn còn nhiều thách thức, do xu hướng lựa chọn ngành học của học sinh đang thay đổi. Ngoài ra, việc mở rộng hợp tác sâu với doanh nghiệp để tăng cường thực tập, trải nghiệm nghề nghiệp cho sinh viên cũng cần tiếp tục được đẩy mạnh.
Trong thời gian tới, nhà trường và khoa sẽ tăng cường truyền thông tuyển sinh, kết nối với doanh nghiệp và mở rộng các hoạt động trải nghiệm thực tế, nhằm nâng cao sức hấp dẫn của ngành và tạo thêm cơ hội nghề nghiệp cho sinh viên sau khi tốt nghiệp.
Ngành học có tính ổn định cao và cơ hội nghề nghiệp rộng mở trong dài hạn
Theo thầy Trương Minh Tuyên, cơ hội việc làm của sinh viên ngành Toán tin khá rộng mở vì chương trình đào tạo kết hợp giữa tư duy Toán học và kỹ năng công nghệ thông tin. Sau khi tốt nghiệp, sinh viên có thể làm việc trong nhiều lĩnh vực như phát triển phần mềm, lập trình, quản trị cơ sở dữ liệu, phân tích hệ thống, thiết kế đồ họa, truyền thông số hoặc thống kê và phân tích dữ liệu…
Bên cạnh đó, với định hướng sư phạm và giảng dạy, sinh viên cũng có thể trở thành giáo viên Toán, Tin học hoặc giảng viên tại các cơ sở giáo dục, đặc biệt trong các trường quốc tế hoặc môi trường giáo dục ứng dụng công nghệ. Ngoài ra, sinh viên còn có cơ hội nghiên cứu, học tiếp sau đại học hoặc làm việc tại các cơ quan, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ.
Nhìn chung, ngành Toán tin định hướng đào tạo sinh viên trở thành nguồn nhân lực có tư duy phân tích, khả năng ứng dụng công nghệ và thích ứng tốt với nền kinh tế số hiện nay.
Còn theo thầy Bùi Xuân Kiên, ngay cả khi thế giới có nhiều biến động về kinh tế và xã hội, nhu cầu về nhân lực có khả năng phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng và tối ưu hóa hệ thống vẫn không ngừng tăng lên. Điều đó cho thấy Toán tin là một ngành học có tính ổn định cao và cơ hội nghề nghiệp rộng mở trong dài hạn.
Hiện nay, cơ hội việc làm của sinh viên tốt nghiệp ngành Toán tin rất rộng mở, bởi hầu hết các tổ chức và doanh nghiệp đều đang chuyển sang mô hình hoạt động dựa trên dữ liệu và công nghệ số.
Sinh viên tốt nghiệp có thể làm việc trong nhiều lĩnh vực như khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, phát triển phần mềm, phân tích hệ thống, tài chính định lượng, phân tích dữ liệu kinh doanh hoặc nghiên cứu khoa học.
Điểm mạnh của sinh viên Toán tin là nền tảng tư duy toán học và khả năng phân tích dữ liệu, vì vậy các em không chỉ làm việc trong ngành công nghệ mà còn có thể tham gia vào các lĩnh vực như tài chính, năng lượng, logistics, thương mại điện tử hoặc phân tích dữ liệu cho doanh nghiệp.
Trong kỷ nguyên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, những người có nền tảng Toán – Tin sẽ luôn có lợi thế lớn trên thị trường lao động và nhiều cơ hội phát triển nghề nghiệp lâu dài.
Em Ngô Trần Đức Anh - sinh viên năm nhất ngành Toán tin, Trường Đại học Điện lực cho biết: "Lý do em lựa chọn theo học ngành Toán tin là bởi sự kết hợp giữa sở thích cá nhân và xu hướng phát triển của thời đại. Với nền tảng yêu thích các môn tự nhiên, em đặc biệt bị thu hút bởi sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) và muốn trực tiếp tham gia vào lĩnh vực này. Bên cạnh đó, sự tận tâm của đội ngũ giảng viên cùng môi trường học tập thân thiện, cởi mở tại Trường Đại học Điện lực là yếu tố quan trọng giúp em tin rằng mình sẽ có những năm tháng đại học thực sự ý nghĩa", Đức Anh bày tỏ.
Theo Đức Anh, chương trình đào tạo ngành Toán - Tin tại Trường Đại học Điện lực có sự giao thoa chặt chẽ giữa tính hàn lâm và tính ứng dụng.
Về lý thuyết, ngành học cung cấp nền tảng tư duy logic rất vững chắc. Các học phần như Giải tích, đại số tuyến tính hay xác suất thống kê không chỉ là những con số khô khan, mà được giảng dạy như ngôn ngữ để giải quyết các bài toán thực tế. Đây chính là cơ sở để sinh viên luôn đi cùng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ.
Về thực hành, các kiến thức lý thuyết được số hóa ngay thông qua các ngôn ngữ lập trình như Python, R, hay C++. Thay vì chỉ giải toán trên giấy, sinh viên được học cách xây dựng thuật toán, xử lý dữ liệu thực và mô phỏng các mô hình kinh tế - kỹ thuật, từ đó rèn luyện được kỹ năng chuyển đổi từ ý tưởng sang sản phẩm cụ thể.
Cùng là sinh viên năm nhất ngành Toán tin của Trường Đại học Điện lực, em Nguyễn Lê Huy nhận xét, chương trình đào tạo ngành Toán tin tại trường được thiết kế theo hướng “học đi đôi với hành”.
Theo Lê Huy, trong quá trình học tập tại trường, em đã dần xây dựng được một nền tảng kỹ năng khá vững chắc. Trước hết là tư duy logic và khả năng phân tích hệ thống, giúp em tiếp cận và giải quyết vấn đề một cách có phương pháp.
Bên cạnh đó, các học phần lập trình giúp em phát triển kỹ năng xây dựng thuật toán và chuyển đổi các mô hình toán học thành chương trình thực tế. Quan trọng hơn cả là kỹ năng giải quyết vấn đề, bởi ngành học này rèn luyện cho em sự kiên trì, cẩn thận và không dễ dàng bỏ cuộc trước những lỗi chương trình hay các bài toán phức tạp. Hơn nữa, sự hỗ trợ tận tình của các thầy cô trong giờ thực hành cũng giúp em kịp thời nhận ra và sửa chữa sai sót, từ đó học tập hiệu quả hơn.