Ngành Công nghệ chế tạo máy đóng vai trò nền tảng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đồng thời là lĩnh vực cốt lõi tạo ra máy móc, thiết bị và hệ thống sản xuất cho toàn bộ nền kinh tế. Với nhu cầu nhân lực lớn và cơ hội việc làm đa dạng tại các doanh nghiệp, khu công nghiệp và nhà máy sản xuất, mức lương của ngành này khá cạnh tranh và có xu hướng tăng nhanh theo kinh nghiệm và năng lực của người lao động.
Chương trình đào tạo được xây dựng theo hướng ứng dụng, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Nam - Trưởng khoa, Khoa Công nghệ cơ khí, Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (IUH) cho biết: “Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số mạnh mẽ như hiện nay, ngành Công nghệ chế tạo máy không chỉ dừng lại ở gia công cơ khí đơn thuần mà còn tích hợp thêm công nghệ số hóa, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo.
Qua đó, góp phần hình thành các sản phẩm cơ khí chính xác trên dây chuyền sản xuất tự động hóa cao, cũng như hình thành một nhà máy sản xuất thông minh với quy trình sản xuất hiện đại mang lại giá trị cao trong toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất”.
Chia sẻ thêm về chương trình đào tạo ngành Công nghệ chế tạo máy tại Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, thầy Nam thông tin, hiện nay chương trình học đang được triển khai theo hướng ứng dụng, kết hợp giữa kiến thức nền tảng của khoa học cơ bản như Toán, Vật lý, cơ sở kỹ thuật, kiến thức chuyên sâu về thiết kế chi tiết máy, xây dựng quy trình công nghệ chế tạo và kỹ năng thực hành tại xưởng.
“Chương trình học đã đáp ứng được yêu cầu đào tạo kỹ sư phục vụ sản xuất công nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực gia công sản xuất, thiết kế quy trình và vận hành hệ thống sản xuất.
Cùng với đó, nhu cầu nhân lực kỹ thuật trực tiếp sản xuất tại các khu công nghiệp ngày càng gia tăng, mô hình đào tạo theo hướng ứng dụng gắn liền với doanh nghiệp của IUH có tính thực tiễn sẽ cung cấp được nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao, đáp ứng được nhu cầu sản xuất tại doanh nghiệp”, thầy Nam thông tin.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Nam cho biết thêm, sinh viên theo học ngành Công nghệ chế tạo máy được trang bị đầy đủ kiến thức nền tảng về khoa học kỹ thuật, chuyên môn về công nghệ chế tạo và các công nghệ sản xuất hiện đại, đồng thời được rèn luyện các kỹ năng thực hành, kỹ năng nghề nghiệp và kỹ năng mềm cần thiết.
Bên cạnh đó, nhà trường luôn chú trọng tăng thời gian đào tạo thực hành tại xưởng, tổ chức thực tập tại doanh nghiệp và đẩy mạnh liên kết với các công ty sản xuất, qua đó giúp sinh viên có cơ hội tiếp cận môi trường làm việc thực tế để tích lũy kinh nghiệm và nâng cao khả năng tìm kiếm việc làm sau khi tốt nghiệp.
Để trang bị kỹ năng thực hành cho sinh viên, nhà trường đã đầu tư nhiều trang thiết bị thực hành hiện đại như các trung tâm gia công phay CNC, tiện CNC, phòng thí nghiệm nhà máy thông minh ứng dụng công nghệ 4.0,… để phục vụ cho quá trình đào tạo.
Mặt khác, để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động, thầy Nam cho rằng, sinh viên ngành Công nghệ chế tạo máy cần chuẩn bị nền tảng kiến thức kỹ thuật vững chắc, thành thạo các công cụ thiết kế và gia công hiện đại, kỹ năng vận hành các loại máy móc công nghiệp, khả năng lập trình hệ thống và lập quy trình công nghệ sản xuất theo hướng công nghiệp hiện đại, đồng thời rèn luyện kỹ năng ngoại ngữ, tác phong công nghiệp, có thái độ cầu tiến và ham học hỏi trong công việc, trang bị thêm các kỹ năng mềm như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm,…
Cũng theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Nam, công tác tuyển sinh và đào tạo ngành Công nghệ chế tạo máy tại Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh những năm gần đây có nhiều thuận lợi nhờ nhu cầu xã hội cao, trang thiết bị thực hành phục vụ cho công tác đào tạo hiện đại và chương trình đào tạo được xây dựng theo định hướng ứng dụng gắn với thực tiễn sản xuất và đặc biệt là chương trình đào tạo ngành công nghệ chế tạo máy đã được đánh giá kiểm định chất lượng theo bộ tiêu chuẩn ABET của Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, ngành học này cũng đối mặt với một số khó khăn nhất định như tâm lý còn e ngại của thí sinh về công việc nặng nhọc của người kỹ sư chế tạo máy, sự thiếu thông tin về xu hướng phát triển hiện đại của ngành, sự cạnh tranh với các trường kỹ thuật lớn trong nước, cũng như yêu cầu cao về cơ sở vật chất và đổi mới chương trình đào tạo trong bối cảnh công nghiệp 4.0.
“Vì vậy, việc nâng cao chất lượng đào tạo, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất hiện đại, tăng thời lượng thực hành và đẩy mạnh đào tạo tại doanh nghiệp là những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo và sức hấp dẫn của ngành học.
Bên cạnh đó, nhà trường cũng tăng cường cung cấp thông tin hữu ích và chính xác về ngành học để thí sinh có cái nhìn đúng, góp phần nâng cao hiệu quả của công tác tuyển sinh”, Trưởng khoa, Khoa Công nghệ cơ khí, Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ.
Kỹ sư Công nghệ chế tạo máy cần biết ứng dụng AI vào công việc để không bị thay thế
Đánh giá về nhu cầu nguồn lực của ngành Công nghệ chế tạo máy hiện nay, Thạc sĩ Phạm Thái Sơn - Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Tuyển sinh, Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: “Trong khi còn không ít thí sinh cảm thấy e dè với các ngành kỹ thuật thì các doanh nghiệp sản xuất lại cho thấy một thực tế ngược lại, nhiều vị trí như kỹ sư sản xuất, kỹ sư thiết kế, kỹ sư công nghệ, kỹ sư vận hành và bảo trì thiết bị máy móc,.... đang được “săn” liên tục tại các nhà máy, khu công nghiệp, đặc biệt trong làn sóng đầu tư FDI vào Việt Nam.
Cùng với đó, công nghệ chế tạo máy là nền tảng của toàn bộ hệ thống sản xuất, không có máy móc, không có dây chuyền thì không có công nghiệp. Các tập đoàn lớn như Samsung, Intel hay Bosch đều có nhà máy và trung tâm sản xuất tại Việt Nam, với nhu cầu lớn về kỹ sư cơ khí, tự động hóa và chế tạo.
Không chỉ các “ông lớn” trên, hàng nghìn doanh nghiệp trong các khu công nghiệp tại tỉnh Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh... cũng đang liên tục tuyển dụng vị trí kỹ sư sản xuất, vận hành, cải tiến thiết bị. Doanh nghiệp lớn không thiếu vị trí tuyển dụng, họ thiếu nhất là người có thể bắt tay vào làm ngay”.
Từ yêu cầu thực tế, chương trình đào tạo ngành Công nghệ chế tạo máy tại Trường Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh được thiết kế theo hướng ứng dụng, gắn liền với thực tiễn. Trong đó, sinh viên không chỉ học lý thuyết mà phải tiếp cận công nghệ thực tế như CAD/CAM, CNC, tự động hóa, từng bước làm quen với mô hình nhà máy thông minh.
“Nhà trường không đào tạo kỹ sư trên giấy mà bắt buộc sinh viên phải xuống xưởng, phải làm, phải hiểu quy trình sản xuất. Bên cạnh đó, nhà trường cũng tăng cường liên kết doanh nghiệp để sinh viên thực tập sớm, tiếp xúc môi trường làm việc thật để tăng thêm cơ hội có việc ngay sau khi tốt nghiệp”, Thạc sĩ Phạm Thái Sơn chia sẻ.
Ngoài ra, thầy Sơn cũng nhấn mạnh một thay đổi lớn của ngành Công nghệ chế tạo máy hiện nay là sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số trong sản xuất. Theo đó, kỹ sư không còn chỉ làm cơ khí thuần túy, mà phải biết thêm về phần mềm, dữ liệu và cách vận hành hệ thống có tích hợp AI.
“AI không thay thế kỹ sư, nhưng kỹ sư không biết dùng AI chắc chắn sẽ bị thay thế. Đây cũng là lý do Trường Đại học Công thương Thành phố Hồ Chí Minh chú trọng trang bị kỹ năng công nghệ và tư duy số cho sinh viên bên cạnh kiến thức chuyên môn”, thầy Sơn nhấn mạnh.
Từ góc nhìn của doanh nghiệp, ông Lê Anh Thơ - Trưởng Bộ phận tuyển dụng và đào tạo, Công ty Cổ phần Cơ khí xây dựng thương mại Đại Dũng chia sẻ: “Lĩnh vực cơ khí chế tạo gắn liền với quá trình phát triển công nghiệp của bất kỳ quốc gia nào, từ xây dựng, sản xuất đến chế tạo máy móc.
Trong các sự kiện tư vấn việc làm cho sinh viên, chúng tôi thường nói đây là ngành “không lo thất nghiệp”. Bởi lẽ, dù công nghệ có phát triển đến đâu, máy móc cũng chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ, khó có thể thay thế hoàn toàn con người. Vì vậy, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực này, đặc biệt tại Việt Nam, vẫn đang rất lớn và tiếp tục tăng trong thời gian tới”.
Về cơ hội việc làm, sinh viên tốt nghiệp ngành Công nghệ chế tạo máy có thể đảm nhiệm nhiều vị trí khác nhau như kỹ sư sản xuất, kỹ sư thiết kế, kỹ sư công nghệ, kỹ sư vận hành và bảo trì thiết bị máy móc hoặc quản lý sản xuất tại các doanh nghiệp cơ khí và khu công nghiệp. Ở doanh nghiệp chuyên sâu như Công ty Cổ phần Cơ khí xây dựng thương mại Đại Dũng, lĩnh vực kết cấu thép mở ra nhiều vị trí hơn như: vận hành máy và robot (tự động, bán tự động), tham gia sản xuất, lắp ráp sản phẩm, giám sát quy trình sản xuất, kiểm tra chất lượng, cũng như đảm nhận các vai trò trong quản lý dự án hoặc quản trị sản xuất.
Ông Lê Anh Thơ cho biết thêm: “Mức lương của ngành Công nghệ chế tạo máy phụ thuộc vào năng lực của từng người. Trong đó, mức lương khởi điểm cho sinh viên mới tốt nghiệp hiện nay ở mức khoảng 15 triệu đồng/tháng. Khi tay nghề và chuyên môn được nâng cao, thu nhập sẽ được tăng lên, nhiều vị trí đạt tới 30 - 40 triệu đồng/tháng. Đặc biệt, với các dự án ở nước ngoài, công ty hỗ trợ thêm cho người lao động về chi phí đi lại, ăn ở, thủ tục pháp lý”.
Là người trực tiếp tuyển dụng và đào tạo kỹ sư trẻ, ông Lê Anh Thơ đánh giá, sinh viên tốt nghiệp ngành Công nghệ chế tạo máy hiện nay có nền tảng lý thuyết khá tốt, khả năng tiếp thu nhanh, nhất là khi chương trình đào tạo của trường đại học ngày càng gắn với thực tiễn và nhu cầu của doanh nghiệp.
“Trong khoảng 6 tháng đầu, các bạn chủ yếu làm quen với môi trường công nghiệp, tác phong, kỷ luật lao động. Và để thực sự vững nghề, thông thường kỹ sư trẻ phải cần thêm 1,5 đến 2 năm để rèn luyện. Sau khoảng thời gian này, họ mới có thể đạt đến mức tay nghề cứng và phát triển chuyên sâu hơn”, ông Thơ chia sẻ.
Dành lời khuyên cho các thí sinh đang cân nhắc lựa chọn ngành Công nghệ chế tạo máy trong mùa tuyển sinh năm nay, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Nam nhắn nhủ: “Trước hết, thí sinh cần xác định rõ sở thích và năng lực của bản thân. Đây là ngành kỹ thuật cốt lõi, gắn liền với máy móc, công nghệ và hoạt động sản xuất công nghiệp, do đó rất phù hợp với người yêu thích kỹ thuật, có tư duy logic, tinh thần sáng tạo và sự kiên trì trong học tập.
Đồng thời, thí sinh cần chuẩn bị nền tảng kiến thức vững chắc, đặc biệt là các môn Toán, Vật lý và các kiến thức khoa học kỹ thuật cơ bản. Đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp các em tiếp cận và làm chủ công nghệ hiện đại trong lĩnh vực chế tạo và sản xuất.
Bên cạnh đó, ngành này không chỉ yêu cầu kiến thức lý thuyết mà còn đòi hỏi kỹ năng thực hành cao. Vì vậy, trong quá trình học tập, các em cần chủ động rèn luyện kỹ năng sử dụng phần mềm kỹ thuật, đọc bản vẽ, vận hành máy móc và tham gia các hoạt động thực hành, thực tập tại doanh nghiệp để tích lũy kinh nghiệm”.
Còn theo Thạc sĩ Phạm Thái Sơn, thí sinh không nên chọn ngành theo cảm tính hay nghe tên ngành hấp dẫn, mà cần cân nhắc dựa trên năng lực, sở thích và khả năng theo đuổi lâu dài.
“Công nghệ chế tạo máy không phải là ngành “hào nhoáng”, nhưng lại tạo ra những giá trị thiết thực và có vai trò bền vững trong nền kinh tế. Mặc dù cơ hội nghề nghiệp luôn có nhưng không dành cho những người thiếu nghiêm túc. Nếu thực sự nỗ lực, người học hoàn toàn có thể xây dựng được vị trí vững chắc cho mình, vì vậy, hãy yên tâm học tập, rèn luyện kỹ năng và đặc biệt là duy trì sức khỏe để đáp ứng yêu cầu của công việc”, thầy Sơn nhắn nhủ.