Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4) năm 2026, nhiều trường đại học đang tích cực triển khai các chuỗi hoạt động đa dạng nhằm lan tỏa thói quen đọc sách trong môi trường học đường.
Từ hội sách, tọa đàm đến phát triển thư viện số và nền tảng đọc trực tuyến, các cơ sở giáo dục đại học từng bước “làm mới” cách tiếp cận văn hóa đọc, hướng tới phù hợp hơn với nhu cầu tiếp nhận tri thức của người trẻ trong kỷ nguyên số.
Sôi nổi chuỗi hoạt động hướng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hà - Giám đốc Trung tâm thư viện, Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp (UNETI) cho biết, hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026 và chào mừng kỷ niệm 70 năm thành lập trường, UNETI tổ chức chương trình trọng tâm với chủ đề “Sách và văn hóa đọc trong kỷ nguyên số”, nhằm kết hợp giá trị đọc truyền thống với xu thế chuyển đổi số, tạo môi trường học tập hiện đại, hấp dẫn.
Điểm nhấn của chương trình là cuộc thi “Tri thức trong kỷ nguyên số”, thu hút đông đảo sinh viên tham gia, góp phần phát triển kỹ năng tự học, tư duy và khai thác tri thức số.
“Cụ thể, sinh viên tham gia cuộc thi sẽ lựa chọn và giới thiệu về một cuốn sách liên quan đến chủ đề kỷ nguyên số, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ số. Đồng thời, thí sinh chia sẻ quan điểm của mình về vai trò, trách nhiệm và hành động cụ thể của sinh viên UNETI trong việc góp phần xây dựng nhà trường, đất nước trong kỷ nguyên số.
Đến nay, cuộc thi đã thu hút 140 bài dự thi với nhiều ý tưởng sáng tạo, giàu cảm hứng và giá trị nhân văn. Mỗi bài là một sắc màu riêng, thể hiện tinh thần học tập chủ động và tình yêu tri thức của sinh viên UNETI. Các thí sinh đạt giải sẽ được trao thưởng tại chương trình Sách và Văn hóa đọc trong kỷ nguyên số”, cô Hà thông tin.
Cùng với đó, nhà trường cũng vinh danh các thành viên Câu lạc bộ Sách UNETI tiêu biểu trong lan tỏa văn hóa đọc. Chương trình hướng tới xây dựng thói quen đọc hiện đại, chủ động và phù hợp với bạn đọc thời đại số hóa.
Còn tại Trường Đại học Công thương Thành phố Hồ Chí Minh (HUIT), theo Thạc sĩ Phạm Thái Sơn - Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông cho biết, trong tháng 4 này nhà trường tổ chức Tuần lễ sách HUIT 2026 với chuỗi hoạt động phong phú, hướng đến lan tỏa thói quen đọc và xây dựng văn hóa học tập chủ động trong sinh viên.
Cụ thể, chương trình được thiết kế với một số hoạt động nổi bật như: Không gian “Săn sách ưu đãi” với hơn 6.000 đầu sách đa lĩnh vực, giúp sinh viên dễ dàng tiếp cận tri thức chất lượng với chi phí phù hợp; Talkshow “Tuổi trẻ và hành trang vào đời” với sự tham gia của tác giả Nguyên Cẩn, mang đến những chia sẻ thực tiễn về kỹ năng, tư duy và định hướng phát triển cho sinh viên.
Cùng với đó, hoạt động trao đổi và tặng sách sẽ góp phần xây dựng tinh thần chia sẻ tri thức và phát triển cộng đồng học tập trong nhà trường. Đặc biệt, với Cuộc thi Review sách online cũng khuyến khích sinh viên hình thành thói quen đọc sâu, tư duy phản biện và lan tỏa giá trị của sách qua nền tảng số.
Thạc sĩ Phạm Thái Sơn chia sẻ thêm: “Điểm nhấn đáng chú ý nhất của chuỗi hoạt động năm nay là việc kết hợp giữa không gian đọc truyền thống với các hoạt động tương tác và nền tảng số, giúp văn hóa đọc trở nên gần gũi, sinh động và phù hợp hơn với sinh viên trong thời đại công nghệ.
Đây cũng là bước đi cụ thể hóa định hướng của nhà trường trong việc phát huy hiệu quả hệ thống thư viện đã được đầu tư bài bản, với gần 20 tỷ đồng cho cơ sở vật chất, không gian của thư viện và khoảng 5 tỷ đồng kinh phí hoạt động mỗi năm, cùng hệ thống học liệu số kết nối trong nước và quốc tế. Qua đó từng bước xây dựng thư viện trở thành trung tâm học tập hiện đại, hỗ trợ học tập suốt đời cho người học”.
Tại Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (IUH), theo đại diện nhà trường chia sẻ, để hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam và hướng tới kỷ niệm 70 năm thành lập IUH, Trung tâm Thư viện của nhà trường triển khai chuỗi hoạt động phong phú, góp phần lan tỏa văn hóa đọc và thúc đẩy tinh thần học tập, nghiên cứu trong toàn trường.
Tâm điểm của chương trình là hoạt động trưng bày, triển lãm sách phối hợp cùng Công ty Cổ phần Phát hành sách Thành phố Hồ Chí Minh (FAHASA). Tại đây, hàng ngàn đầu sách thuộc nhiều lĩnh vực như giáo trình, tài liệu tham khảo, khoa học kỹ thuật, kinh tế, ngoại ngữ và kỹ năng mềm được giới thiệu, phục vụ nhu cầu học tập của sinh viên.
Song song với đó, Trung tâm Thư viện tổ chức triển lãm sách chuyên đề với các mô hình trưng bày sáng tạo, giới thiệu hệ thống giáo trình, tài liệu tham khảo và tạp chí do nhà trường xuất bản. Không gian triển lãm tại Phòng Truyền thống IUH nhằm tôn vinh truyền thống hiếu học, tinh thần đổi mới và sáng tạo của nhà trường qua từng giai đoạn phát triển.
Đặc biệt, triển lãm số “Không gian Văn hóa Hồ Chí Minh” sẽ mang đến trải nghiệm mới mẻ trên nền tảng số, giới thiệu kho tư liệu phong phú về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bạn đọc có thể dễ dàng tiếp cận các nguồn tài liệu miễn phí thông qua mã QR, bao gồm tủ sách điện tử, thư viện số và bảo tàng 3D.
Ngoài ra, chương trình booth thu gom và trao đổi sách tại Nhà văn hóa sinh viên cũng tạo cơ hội để những cuốn sách đã đọc được tiếp tục lan tỏa, kết nối bạn đọc thông qua hoạt động “đổi sách cũ - nhận sách mới”, góp phần xây dựng thói quen đọc bền vững trong cộng đồng.
Đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và nền tảng số cho thư viện đại học
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, thông điệp “Văn hóa đọc trong kỷ nguyên số” của Ngày Sách và Văn hóa đọc năm nay càng trở nên cấp thiết. Thời gian qua, nhiều trường đại học đã chủ động ứng dụng công nghệ, từ thư viện số đến các nền tảng đọc trực tuyến, nhằm đổi mới trải nghiệm đọc và thu hút sinh viên.
Chia sẻ về thói quen đọc sách của sinh viên hiện nay, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hà đánh giá: “Nếu trước đây sinh viên chủ yếu tiếp cận sách in theo hình thức truyền thống, thì nay xu hướng đọc đã mở rộng sang các nguồn học liệu điện tử như: tài liệu số, cơ sở dữ liệu điện tử, tạp chí khoa học chuyên ngành và các nguồn học liệu mở.
Song, dưới tác động của nhịp sống nhanh và mạng xã hội, một số bộ phận sinh viên có xu hướng đọc lướt, giảm thời lượng đọc sâu và nghiên cứu chưa chuyên sâu”.
Trước thực tế này, cô Hà cho biết, UNETI và Trung tâm Thư viện đã triển khai nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy văn hóa đọc và nâng cao hiệu quả khai thác nguồn học liệu như bổ sung nguồn học liệu bám sát chương trình đào tạo, đặc biệt bổ sung các nguồn học liệu điện tử như Springer, EBSCO, cơ sở dữ liệu liên kết trong nước và nước ngoài, cùng nguồn học liệu mở nhằm đa dạng hóa và nâng cao chất lượng nguồn học liệu phục vụ đào tạo và nghiên cứu.
Cũng theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Hà, để thích ứng và phát triển trước làn sóng chuyển đổi số hiện nay, Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp đã quan tâm đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong hoạt động thư viện nhằm đáp ứng nhu cầu học tập, nghiên cứu của giảng viên, cán bộ, học viên, sinh viên và người lao động.
Hiện nay thư viện đang vận hành hệ thống phần mềm thông minh L’ima tích hợp với thư viện điện tử, thư viện số. Đồng thời, thư viện của trường được trang bị các thiết bị hiện đại như: máy mượn/trả tự động, trạm lập trình lưu thông, cổng an ninh, thiết bị kiểm kê ứng dụng công nghệ RFID; cùng các ứng dụng cổng thông tin UNETI Library thông minh trên thiết bị di động, ứng dụng mượn tài liệu số UNETI DRM, góp phần nâng cao trải nghiệm người dùng và tối ưu hóa quá trình phục vụ.
Về phía Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, đại diện nhà trường cho biết, Trung tâm thư viện được đầu tư không gian học tập hiện đại, thông minh và thân thiện với sinh viên, giảng viên. Điểm nhấn là thư viện đã triển khai thành công dịch vụ tìm và tư vấn thông tin trực tuyến theo yêu cầu, mượn sách giấy từ xa, giúp sinh viên, giảng viên có thể tiếp cận tri thức mọi lúc, mọi nơi.
Chỉ thị số 04 là cơ hội để ngành xuất bản đổi mới toàn diện, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa
“Trong quá trình thực hiện, nhà trường luôn quan tâm chỉ đạo sát sao, cùng với nhu cầu tiếp cận nguồn học liệu số ngày càng cao của người học tạo động lực quan trọng thúc đẩy thư viện số phát triển. Tuy nhiên, để duy trì vận hành hiệu quả hơn, Trung tâm Thư viện cũng cần được nâng cấp hạ tầng công nghệ, cũng như tăng cường hoạt động nâng cao nhận thức về sự hữu ích của tài liệu số và kỹ năng khai thác học liệu số của người học”, cô Hà bày tỏ.
Đứng trước yêu cầu chuyển đổi số, IUH đã có những bước đi mạnh mẽ trong việc xây dựng hệ sinh thái tài nguyên số với phần lớn tài liệu nội sinh được tích hợp chặt chẽ với trang thông tin điện tử và mạng xã hội của thư viện.
Bên cạnh đó, nhà trường đã đầu tư mua quyền truy cập 6 cơ sở dữ liệu trực tuyến hàng đầu thế giới, mang về khoảng 18 triệu tài liệu toàn văn. Sinh viên và giảng viên IUH có "đặc quyền" khai thác các cơ sở dữ liệu uy tín như: IEEE Xplore digital library, Tạp chí Springer Link, Policy Commons (OECD), Proquest Central…
Đồng thời, thư viện còn xây dựng các bộ sưu tập số theo từng chủ đề chuyên sâu. Đặc biệt các bộ sưu tập tài liệu này được tích hợp nội dung chặt chẽ với các môn học giúp giảng viên và sinh viên dễ dàng mở rộng phạm vi tìm hiểu và rút ngắn thời gian nghiên cứu.
"Mặt khác, nhận thức rõ sức mạnh của kỷ nguyên số là sự chia sẻ, Trung tâm Thư viện của trường đã chủ động xây dựng mạng lưới liên kết chặt chẽ với các "ông lớn" trong lĩnh vực thông tin khoa học như: Cục Thông tin, Thống kê trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ (NASTIS), Trung tâm Thông tin và Thống kê Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh trực thuộc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh (CESTI) và Liên chi hội Thư viện đại học phía Nam (VILASAL),... Sự liên kết này không chỉ nâng cao năng lực nghiệp vụ cho đội ngũ người làm công tác thư viện mà còn mở ra cơ hội trao đổi chéo, cho phép sinh viên IUH thụ hưởng nguồn tài nguyên thông tin đa dạng từ các đơn vị bạn", đại diện nhà trường cho hay.
Còn theo quan điểm của Thạc sĩ Phạm Thái Sơn, một trong những thông điệp của Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam năm 2026 là “Văn hóa đọc trong kỷ nguyên số” phản ánh rất rõ một thực tế là công nghệ đang làm thay đổi mạnh mẽ thói quen tiếp cận tri thức của người trẻ.
Một mặt, nền tảng số giúp việc đọc trở nên nhanh hơn, thuận tiện hơn và không giới hạn không gian. Sinh viên ngày nay có thể tiếp cận hàng triệu tài liệu, sách điện tử, cơ sở dữ liệu quốc tế chỉ với một thiết bị kết nối internet. Tuy nhiên, mặt trái cũng rất rõ ràng là thói quen đọc sâu, đọc có hệ thống đang dần bị thay thế bởi việc “đọc lướt”, tiếp nhận thông tin ngắn, nhanh và dễ gây phân tán.
Nhằm thích ứng với xu hướng này và khuyến khích sinh viên hình thành thói quen đọc bền vững, thầy Sơn cho biết, Trường Đại học Công thương Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết, nhà trường đầu tư mạnh vào thư viện với cơ sở vật chất hiện đại và học liệu số, cùng hệ thống tài nguyên điện tử kết nối với nhiều thư viện trong nước và quốc tế, giúp sinh viên tiếp cận nguồn tri thức phong phú, cập nhật.
Cùng với đó nhà trường hướng dẫn kỹ năng khai thác và chọn lọc thông tin trong môi trường số cho người học, giúp sinh viên không chỉ đọc nhiều mà còn đọc đúng, đọc sâu và có tư duy phản biện.
“Nhà trường định hướng phát triển thư viện theo mô hình “mở - số hóa - kết nối”, trong đó thư viện không chỉ là nơi cung cấp tài liệu, mà trở thành trung tâm học tập và chia sẻ tri thức cho cộng đồng, đồng thời trang bị cho người học năng lực tự học và học tập suốt đời trong bối cảnh chuyển đổi số.
Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra bài toán mà nhà trường cần giải quyết là làm sao để có thể cân bằng giữa “mở” và “quản lý”, đặc biệt khi mở rộng phục vụ cộng đồng ngoài trường. Một vấn đề khác cũng cần được quan tâm là chi phí bản quyền học liệu số cao, việc phát triển nguồn tài nguyên chất lượng cần nguồn lực lớn và lâu dài. Cuối cùng là thói quen đọc sâu và kỹ năng khai thác thông tin của một bộ phận sinh viên còn hạn chế, chưa tận dụng hết hiệu quả của hệ thống đã đầu tư”, Thạc sĩ Phạm Thái Sơn chia sẻ.