Một trong những nội dung đáng chú ý tại Nghị quyết số 105/NQ-CP ngày 08/4/2026 về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Kết luận số 210-KL/TW ngày 12 tháng 11 năm 2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, là việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ liên quan đến sắp xếp, tổ chức lại hệ thống cơ sở giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW, Nghị quyết số 72-NQ/TW.
Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã khẳng định một trong những nhiệm vụ, giải pháp là “Tập trung phát triển hệ thống các cơ sở giáo dục nghề nghiệp; sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp hiện có bảo đảm tinh gọn, hiệu quả, đạt chuẩn”.
Còn Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, nhiệm vụ, giải pháp được đưa ra là “Phát triển y tế chuyên sâu đáp ứng yêu cầu thực tiễn và hội nhập quốc tế. Thúc đẩy liên kết giữa bệnh viện, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp nhằm phát triển y học công nghệ cao, chuyên sâu”.
Ngoài ra, Nghị quyết số 72 cũng nêu rõ: “Ưu tiên bố trí, huy động nguồn lực, có cơ chế, chính sách vượt trội để phát triển nhân lực y tế. Tập trung đầu tư phát triển một số cơ sở đào tạo lĩnh vực sức khỏe chất lượng cao ngang tầm khu vực”.
Từ các định hướng trên, có thể thấy yêu cầu đối với đào tạo khối ngành sức khỏe càng được khẳng định rõ ràng hơn, đòi hỏi phải được chuẩn hóa, hiện đại hóa, tiệm cận chuẩn quốc tế và gắn chặt với thực hành lâm sàng.
Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay, việc một số địa phương đang xây dựng phương án sáp nhập các cơ sở đào tạo khối ngành sức khỏe vào các cơ sở giáo dục đào tạo đa ngành đã đặt ra một số vấn đề cần được cân nhắc, dựa trên nguyên tắc nền tảng: tinh gọn hệ thống và bảo đảm chất lượng đào tạo nhân lực y tế.
Trường đơn ngành dễ có điều kiện phát triển chiều sâu
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hoàng Long – nguyên Cục trưởng Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) cho rằng, việc triển khai sắp xếp, tổ chức lại hệ thống cơ sở giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 105/NQ-CP của Chính phủ, gắn với các định hướng tại Nghị quyết số 71-NQ/TW và Nghị quyết số 72-NQ/TW, là một chủ trương đúng và cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Trong đó, Nghị quyết 71 đặt ra yêu cầu phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp theo hướng tinh gọn, hiệu quả, đạt chuẩn; còn Nghị quyết 72 nhấn mạnh phát triển y tế chuyên sâu, thúc đẩy liên kết giữa bệnh viện, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, đồng thời ưu tiên nguồn lực để phát triển nhân lực y tế chất lượng cao.
Theo Phó Giáo sư Nguyễn Hoàng Long, chất lượng đào tạo nhân lực y tế được quyết định bởi nhiều thành tố khác nhau. Trước hết là chất lượng tuyển sinh đầu vào. Tiếp đến là chương trình đào tạo. Sau đó là quá trình tổ chức thực hiện, bao gồm đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất, hệ thống điều kiện phục vụ thực hành. Cuối cùng là hệ thống kiểm soát chất lượng và đánh giá đầu ra. Chính vì thế, việc sắp xếp cơ sở giáo dục đào tạo khối ngành sức khỏe cần tính toán thật kỹ lưỡng.
Mặt khác, Đại biểu Quốc hội, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Dung - Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Thái Bình bày tỏ, việc sáp nhập các cơ sở giáo dục nghề nghiệp vào cơ sở giáo dục (đại học, cao đẳng) đa ngành có thể sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn. Do vậy, các cơ sở đào tạo cần chủ động thích ứng, đồng thời tìm giải pháp để vẫn bảo đảm được tính chuyên sâu trong đào tạo khối ngành sức khỏe.
Song, đây là lĩnh vực có thời gian đào tạo kéo dài, kiến thức phức tạp, sau khi tốt nghiệp vẫn phải tiếp tục học tập, thực hành và đào tạo chuyên khoa,... Bên cạnh đó, yêu cầu thực hành đối với ngành y rất cao, với các giai đoạn rõ ràng từ lý thuyết, tiền lâm sàng (thực hành trên mô hình, mô phỏng, tình huống giả định) đến thực hành lâm sàng tại bệnh viện và cơ sở y tế. Trong tổng thể chương trình đào tạo, phần thực hành chiếm tỷ trọng lớn. Do vậy, hệ thống cơ sở thực hành phải được bảo đảm đầy đủ sau sáp nhập, nếu không sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo khối ngành sức khỏe.
Cùng chia sẻ, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng nhìn nhận, việc sáp nhập các cơ sở đào tạo y dược vào các trường đa ngành cần được nhìn nhận một cách hết sức thận trọng.
“Cần khẳng định rằng chủ trương sắp xếp liên quan trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực y tế, là yếu tố quyết định chất lượng bảo vệ, chăm sóc sức khỏe Nhân dân. Việc tinh gọn hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập là đúng và cần thiết. Tuy nhiên, không thể áp dụng một cách cơ học, đồng loạt cho mọi lĩnh vực. Đào tạo y dược là một lĩnh vực đặc thù rất cao, với các yêu cầu cốt lõi là kiến thức chuyên môn sâu, thời lượng thực hành lâm sàng liên tục và môi trường rèn luyện y đức, kỷ luật nghề nghiệp nghiêm ngặt. Những yếu tố này quả thực không dễ tích hợp một cách hiệu quả trong mô hình đào tạo đa ngành nếu thiếu nền tảng chuyên sâu”, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga chia sẻ.
Cũng theo đại biểu Nga, trong môi trường đa ngành, nguy cơ “hòa loãng” tính chuyên biệt là rất cao. Khi nguồn lực bị phân tán, chương trình đào tạo dễ bị giản lược, hệ thống thực hành lâm sàng không được đầu tư tương xứng, và quan trọng hơn là văn hóa nghề y đòi hỏi sự nghiêm cẩn, kỷ luật và trách nhiệm cao,... trường đa ngành có thể không được duy trì một cách đầy đủ.
Hơn nữa, trong bối cảnh Nghị quyết 72-NQ/TW đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh và chuẩn hóa nguồn nhân lực y tế theo hướng tiệm cận chuẩn quốc tế, thì bất kỳ quyết định tổ chức nào làm suy giảm chất lượng đào tạo đều tiềm ẩn rủi ro dài hạn.
Bảo đảm nguyên tắc sắp xếp cơ sở giáo dục đào tạo khối ngành sức khỏe
Theo chuyên gia, đào tạo khối ngành sức khỏe có những đặc thù cần được nhận diện một cách đầy đủ. Phó Giáo sư Nguyễn Hoàng Long khẳng định việc sáp nhập, tổ chức lại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học là chủ trương chung, nhưng quan trọng hơn cả là phương án sắp xếp như thế nào. Đặc biệt, cần duy trì các nguyên tắc trong mọi hình thức tổ chức sắp xếp lại cơ sở giáo dục đào tạo khối ngành sức khỏe.
Phó Giáo sư Nguyễn Hoàng Long giả định, sau khi sáp nhập trường y vào trường đa ngành, cơ cấu lãnh đạo trường, khoa, phòng sẽ có sự thay đổi, khiến vai trò của người đứng đầu trở nên đặc biệt quan trọng. Và điều này sẽ xuất hiện tình trạng lĩnh vực đào tạo nào là thế mạnh của lãnh đạo trường thì được ưu tiên đầu tư hơn, nên lo ngại đào tạo nhân lực y tế không được quan tâm đúng mức.
Đồng tình với những chia sẻ trên, Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung cho rằng việc tinh gọn, sắp xếp các cơ sở giáo dục hiện nay xuất phát từ yêu cầu đổi mới hệ thống, và chịu sự chi phối của nhiều quy định liên quan. Những khó khăn đặc thù đối với lĩnh vực đào tạo y dược đã được đề cập khá rõ trên nghị trường thời gian qua.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung lưu ý, các nội dung liên quan đến đầu tư cho cơ sở giáo dục sau sáp nhập phải được thể hiện cụ thể trong đề án sáp nhập. Vì thực tế hiện nay, nhiều địa phương vẫn đang trong quá trình chờ xem xét, phê duyệt đề án, dẫn đến không ít vấn đề về tổ chức và vận hành chưa được xác định rõ.
Về nguyên tắc, sau khi sáp nhập, mô hình hoạt động của trường mới phải được thể hiện đầy đủ trong đề án, từ cơ cấu tổ chức đến các điều kiện bảo đảm chất lượng.
Gợi mở thêm về một số nguyên tắc sắp xếp, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, việc sắp xếp hệ thống đào tạo y dược cần được đặt trên một nguyên tắc nền tảng, coi đây là lĩnh vực đặc thù, bảo đảm an toàn sức khỏe cộng đồng.
Thứ nhất, nguyên tắc sắp xếp bảo đảm chuẩn đào tạo và kiểm soát chất lượng. Đào tạo y dược phải gắn với chuẩn năng lực nghề nghiệp, chuẩn đầu ra và hệ thống kiểm định chặt chẽ. Nếu sáp nhập dẫn đến suy yếu các điều kiện bảo đảm chất lượng, đặc biệt là đội ngũ giảng viên, cơ sở thực hành và liên kết bệnh viện thì không nên thực hiện.
Thứ hai, nguyên tắc sắp xếp gắn đào tạo với thực hành lâm sàng. Bởi, khác với nhiều ngành nghề khác, đào tạo y khoa không thể tách rời môi trường bệnh viện. Do đó, bất kỳ mô hình tổ chức nào cũng phải bảo đảm mối liên kết hữu cơ giữa cơ sở đào tạo và hệ thống khám, chữa bệnh, nếu không sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dịch vụ y tế trong tương lai.
Thứ ba, nguyên tắc phát triển dài hạn nguồn nhân lực y tế. Trong bối cảnh Nghị quyết 72-NQ/TW yêu cầu xây dựng hệ thống y tế hiện đại, việc đào tạo nhân lực phải hướng tới chuẩn khu vực và quốc tế. Điều này đòi hỏi các cơ sở đào tạo y dược phải có chiến lược phát triển độc lập, chuyên sâu, có khả năng đầu tư dài hạn.
Trước một số ý kiến cho rằng, nên duy trì hoạt động độc lập đối với cơ sở giáo dục đào tạo khối ngành sức khỏe đủ điều kiện, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga bày tỏ quan điểm đồng tình và cho đó là một giải pháp mang tính cân bằng.
“Việc duy trì các cơ sở đào tạo y dược đủ điều kiện hoạt động độc lập là hoàn toàn cần thiết, là điều kiện để bảo đảm tính chuyên sâu, tính liên tục trong đào tạo và giữ vững bản sắc nghề nghiệp trong lĩnh vực y tế.
Bên cạnh đó, việc tập trung đầu tư để nâng cấp các cơ sở đào tạo y dược lên trình độ cao là hướng đi đúng hơn so với việc sáp nhập vào trường đa ngành. Bởi, trong bối cảnh Nghị quyết 72-NQ/TW đặt ra yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa và tiệm cận chuẩn quốc tế, thì không thể duy trì một hệ thống đào tạo phân tán, manh mún. Chúng ta cần có sự sàng lọc để hình thành các trung tâm đào tạo mạnh, có năng lực cạnh tranh và hội nhập.
Việc chỉ sáp nhập trong phạm vi các cơ sở cùng khối ngành sức khỏe là một nguyên tắc rất đáng lưu ý. Từ đó, giúp bảo đảm tính tương đồng về chuyên môn, tránh nguy cơ “pha loãng” đặc thù đào tạo y dược khi đưa vào môi trường đa ngành không phù hợp”, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga chia sẻ.